AESTHETIC ANALYSIS OF THE PUBLIC BUILDING DESIGN COMPETITIONS IN TURKEY
Öz
Architectural competitions hold a pivotal role in shaping the global architectural discourse, including in Turkey, by fostering innovation and being the benchmark for contemporary aesthetic trends. Architectural aesthetics, a dynamic construct influenced by cultural, political, and technological shifts, are prominently reflected in these competitions. However, the definition of architectural aesthetics is elusive, shifting from a traditional emphasis on beauty to a contemporary focus on the multi-sensory perception of the spatial atmosphere evoked by structures. Therefore, this study endeavors to elucidate the often-implicit aesthetic dimensions and methodologies within public building design projects.
By examining the project description statements of award-winning entries in national architectural competitions held after 2020, this study aims to explore how subject-based and object-based aesthetic approaches are represented within contemporary architectural discourse and how the relationship between these approaches is constructed. Methodologically, we employed quantitative and qualitative content analysis on the textual descriptions of 106 award-winning public building designs and classified architects’ aesthetic orientations. In this study, compositional aesthetic approaches are defined as object-based design strategies that organize spatial form, programmatic relationships, circulation, and visual composition through principles such as scale, proportion, and hierarchy, while atmospheric aesthetic approaches are defined as subject-based expressions related to sensory experience, emotion, mood, and the experiential qualities of space. According to these studies, our findings indicate a dominance of compositional approaches over atmospheric ones, with few explicit references to the aesthetic context within either approach. By systematically examining award-winning projects within a defined contemporary timeframe, this study offers an empirically grounded account of how aesthetic priorities are articulated and normalized in recent public architectural practice in Turkey.
Anahtar Kelimeler
Aesthetics, Competitions, Public Buildings, Spatial Atmosphere, Visual Composition
TÜRKİYE’DE KAMUSAL YAPI TASARIM YARIŞMALARININ ESTETİK AÇIDAN İNCELENMESİ
Öz
Mimari yarışmalar, yenilikçiliği teşvik ederek ve çağdaş estetik eğilimler için bir ölçüt oluşturarak, Türkiye dâhil olmak üzere küresel mimarlık söyleminin şekillenmesinde kritik bir rol oynamaktadır. Kültürel, politik ve teknolojik değişimlerden etkilenen dinamik bir yapı olan mimari estetik, bu yarışmalarda belirgin bir şekilde yansımaktadır. Ancak, mimari estetiğin tanımı net değildir; geleneksel olarak güzellik vurgusuna odaklanan estetik anlayışı, günümüzde mekânın atmosferinden kaynaklanan çoklu duyusal algıya kaymıştır. Bu nedenle, bu çalışma, kamu bina tasarımı projelerindeki sıklıkla örtük kalan estetik boyutları ve yöntemleri açıklamayı amaçlamaktadır.
Araştırma, 2020 sonrası ulusal mimari proje yarışmalarında ödül alan projelerin tasarım metinlerini inceleyerek, çağdaş mimarlık söyleminde özne-temelli ve nesne-temelli estetik yaklaşımların nasıl temsil edildiğini ve bu yaklaşımlar arasındaki ilişkinin nasıl kurulduğunu tartışmayı amaçlamaktadır. Yöntemsel olarak, 106 ödüllü kamu binası tasarımına ait metinsel açıklamalar üzerinde nicel ve nitel içerik analizi yapılmış ve mimarların estetik yönelimleri sınıflandırılmıştır. Bu çalışmada, kompozisyonel estetik yaklaşımlar, ölçek, oran ve hiyerarşi gibi ilkeler aracılığıyla mekansal formu, programatik ilişkileri, sirkülasyonu ve görsel kompozisyonu düzenleyen nesne temelli tasarım stratejileri olarak tanımlanırken, atmosferik estetik yaklaşımlar ise duyusal deneyim, duygu, ruh hali ve mekanın deneyimsel nitelikleriyle ilgili özne temelli ifadeler olarak tanımlanmaktadır. Bu çalışmalara göre, bulgularımız kompozisyonel yaklaşımların atmosferik yaklaşımlara göre baskın olduğunu ve her iki yaklaşımda da estetik bağlama açıkça atıfta bulunulmadığını göstermektedir. Bu araştırma, belirli bir çağdaş zaman aralığında ödül almış projeleri sistematik olarak inceleyerek, estetik önceliklerin Türkiye’deki güncel kamusal mimarlık pratiğinde nasıl ifade edildiğine ve nasıl normlaştırıldığına dair ampirik bir değerlendirme sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Estetik, Mimari Tasarım Yarışmaları, Kamusal Yapı, Mekan Atmosferi, Görsel Kompozisyon