Teknostresin İş Tatmini Üzerindeki Etkisinde Temel Benlik Değerlendirmesinin Rolü

Hilal Baran

doi:10.17494/ogusbd.1596574

TR EN

Teknostresin İş Tatmini Üzerindeki Etkisinde Temel Benlik Değerlendirmesinin Rolü

Bu makale için 17 Mart 2026 tarihinde bir düzeltme yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ogusbd/article/1911891

Öz

Teknolojinin hızlı dönüşümü ve yoğun temposuyla belirginleşen teknostres çalışanın tatmin düzeyini düşürmeye neden olabilmektedir. Çalışanların bu durumda temel benlik değerlendirmesi yapmaları önem kazanmaktadır. Bu bağlamda araştırmanın amacı, teknostresin iş tatmini üzerindeki etkisinde temel benlik değerlendirmesinin aracı rolü üstlenip üstlenmediğini tespit etmektir. Belirlenen bu amaç doğrultusunda araştırmanın örneklemini 238 banka çalışanı oluşturmaktadır. Veriler online olarak anket yöntemi kullanılarak toplanmış olup AMOS 22 ve Process Makro aracılığıyla analiz edilmiştir. Analiz sonuçlarında teknostresin temel benlik değerlendirmesini pozitif, iş tatminini ise negatif yönde etkilediği tespit edilmiştir. Ayrıca teknostres ile iş tatmini arasındaki ilişkide temel benlik değerlendirmesinin aracılık rolü üstlendiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Teknostres, Temel Benlik Değerlendirmesi, İş Tatmini

Kaynakça

Akgündüz, Y., & Akdağ, G. (2014). İşgörenlerin Kişilik Özelliklerinin Temel Benlik Değerlendirmelerine ve İşten Ayrılma Niyetlerine Etkisi. Yönetim Bilimleri Dergisi, 12(24), 295-318.
Aktan, O., & Toraman, C. (2022). The relationship between technostress levels and job satisfaction of teachers within the COVID-19 period. Education and Information Technologies, 18(1), 1-25.
Alam, M. A. (2015). Techno-stress and productivity: Survey evidence from the aviation industry. Journal of Air Transport Management, 50, 62–70. doi: 10.1016/j.jairtraman.2015.10.003.
Alshammary, K. M., & Hilmi, M. F. (2024). Balancing Technology and Leadership: Implications for Employee Satisfaction in Saudi Arabian Healthcare. International Journal of Religion, 5(5), 1083-1096.
Aydın, G. Ç., Aytaç, S., & Şanlı, Y. (2021). İşe İlişkin Duygular, İş Stresi ve Tükenmişliğin İşten Ayrılma Niyeti Üzerindeki Etkisi: Hemşireler Üzerinde Bir Araştırma. Journal of Social Policy Conferences, 80, 1-35.
Azizoğlu, Ö. (2023). Teknostres, Güncel Örgütsel Davranış Yaklaşımları (Ed., Esra Aydın), (63-86), İstanbul: Efe Akademi.
Barac, I., Prlic, N., Pluzaric, J., Farcic, N., & Kovacevic, S. (2018). The Medıatıng Role of Nurses’ Professıonal Commıtment in the Relatıonshıp Between Core Self-Evaluatıon and Job Satısfactıon. International Journal of Occupational Medicine and Environmental Health, 31(5), 649–658. http://doi.org/10.13075/ijomeh.1896.01256.
Basım, N., & Şeşen, H. (2009). Örgütsel Adalet Algısı-Örgütsel Vatandaşlık Davranışı ilişkisinde iş Tatmininin Aracılık Rolü. 17.nci Yönetim ve Organizasyon Kongresi Bildiriler Kitabi, Eskişehir, 21-23.
Basım, N., Güler, M., & Ocak M. (2021). Bireysel kaynaklar, işi biçimlendirme ve işe tutulma ilişkisinde başa çıkmanın aracılık rolü. Erciyes Akademi, 35(4), 1741-1754. https://doi.org/10.48070/erciyesakademi.1002287.
Bayrak Kök, S .(2006). İş Tatmini ve Örgütsel Bağlılığın İncelenmesine Yönelik Bir Araştırma. Atatürk Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Dergisi, 20(1), 291-300.

Biregeyi, J., Hadzic, S., & Landin, S. (2023). Beyond The Pandemic: Exploring Quiet Quitting And Job Satisfaction: A Qualitative Research Exploring Job Satisfaction in ‘The New Workplace’. Bachelor Dissertation, Jönköping University, Sweden.
Bono, J., & Judge, T. A. (2003). Core Self-Evaluation: A Riview of the Trait and its Role in Job Satisfaction nad Job Performance. European Journal of Personality, 17, 5–18.
Bouwman, H., Van den Hooff, B., Wijngaert, L. v. d., & Dijk, J. v. (2005). Information & Communication Technology in Organizations. London, Sage Publications Inc.
Brod, C. (1984). Technostress: The Human Cost of the Computer Revolution. Addison-Wesley, Boston, MA.
Bui, H. N., & Duong, C. D. (2024). ChatGPT adoption in entrepreneurship and digital entrepreneurial intention: A moderated mediation model of technostress and digital entrepreneurial self-efficacy. Equilibrium. Quarterly Journal of Economics and Economic Policy, 19(2), 391–428. https://doi.org/10.24136/eq.3074.
Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı (17. Baskı). Ankara: Pegem Akademi.
Byrne, B. M. (2010). Structural Equation Modeling with AMOS: Basic Concepts, Applications, and Programming (Multivariate Applications Series) (2nd ed.) New York: Taylor & Francis Group.
Califf, C. B., & Brooks, S. (2020). An Empirical Study of Techono-stress, Literacy Facilitation, Burnout, and Turnover Intention as Experienced by K-12 Teachers. Computers & Education, 157, 103971.
Chandra, S., Shirish, A., & Srivastava, S. C. (2019). Does Technostress Inhibit Employee Innovation? Examining the Linear and Curvilinear Influence of Technostress Creators. Communications of the Association for Information Systems, 44, 299-331.
Chang, C. H., Ferris, D. L., Johnson, R. E., Rosen, C. C., & Tan, J. A. (2012). Core self-evaluations: A review and evaluation of the literature. Journal of Management, 38, 81–128. https://doi.org/10.1177/ 0149206311419661.
Cristofaro, M., & Giardino, P. L. (2020). Core Self-Evaluations, Self-Leadership, and the Self-Serving Bias in Managerial Decision Making: Alaboratory Experiment. Administrative Sciences. 10, 64. doi:10.3390/admsci10030064.
Çağlın, C., & Seçkin, Ş. N. (2024). Hemşirelerin Algıladığı Örgütsel Desteğin ve Temel Benlik Değerlendirmesinin İşe Tutkunluk Üzerindeki Etkisinde İş Becerikliliğinin Aracılık Rolü. İş ve İnsan Dergisi, 11(1), 61-76. doi: 10.18394/iid.1326486.
Çetin, D., & Bülbül, T. (2017). Okul Yöneticilerinin Teknostres Algıları ile Bireysel Yenilikçilik Özellikleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17 (3), 1241-1264.
Erdem, E., & Sökmen, A. (2022). Havacılıkta Teknostresin Verimlilik Üzerine Etkisinde Öğrenen Örgütlerin Aracılık Rolü: Hava Aracı Bakım Personeli Tutumları Üzerine Bir Alan Araştırması. Journal of Business Research-Turk, 14 (4), 3105-3122.
Erez, A., & Judge, T. A. (2001). Relationship of Core Self-Evaluations To Goal Setting, Motivation, And Performance. Journal of Applied Psychology, 86, 1270–1279.
Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating Structural Equation Models with Unobservable Variables and Measurement Error. Journal of Marketing Research, 18, 39-50.
Fried, Y., & Ferris, G. R. (1987). The Validity of the Job Characteristics Model: A Review and Meta-Analysis. Personnel Psychology, 40(2), 287–322. DOI:10.1111/j.1744-6570.1987.tb00605.x
Gökbulut, B., & Dindaş, S. (2022). Öğretmenlerin Mesleki Tükenmişlik ve Teknostres Düzeylerinin İncelenmesi. International Journal of Eurasia Social Sciences, 13(47), 42-59.
Güğerçin, U. (2020). Does techno-stress justify cyberslacking? An empirical study based on the neutralisation theory. Behaviour & Information Technology, 39(7), 824-836.
Gürbüz, S. (2019). Amos ile Yapısal Eşitlik Modellemesi. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Gürbüz, S., Costigan, R., & Teke, K. (2021). Does being positive work in a mediterranean collectivist culture? Relationship of core self-evalutions to job satisfaction, life satisfaction, and commitment. Current Psychology, 40, 226–241.
Gürbüz, S., Erkuş, A., & Sığrı, Ü. (2010). İş Tatmini ve İş Performansının Yeni Öncülü: Temel Benlik Değerlendirmesi. Sosyal ve Beşerî Bilimler Dergisi, 2(1), 69-76.
Hackman, J. R., & Oldham, G. R. (1976). Motivation through the design of work: Test of a theory. Organizational Behavior and Human Performance, 16(2), 250-279.
Hair, J. F. Jr., Black, W. C. Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2010). Multivariate data analysis (7 nd ed.). New Jersey: Prentice-Hall International Inc.
Hayes, A. F. (2013). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regressio based approach. The Guilford Press.
Hwang, I., & Cha, O. (2018). Examining technostress creators and role stress as potential threats to employees' information security compliance. Computers in Human Behavior, 81, 282–293.
Ioannou, A., Lycett, M., & Marshan, A. (2024). The Role Mindfulness in Mitigating the Negative Consequences of Technostress. Information Systems Frontiers, 26, 253-549.
Issa, H., Jaber, J., & Lakkis, H. (2024). Navigating AI unpredictability: Exploring technostress in AI-powered healthcare systems. Technological Forecasting and Social Change, 202, 123311, https://doi.org/10.1016/j.techfore.2024.123311.
İşcan, Ö. F., & Timuroğlu, M. K. (2007). Örgüt Kültürünün İş Tatmini Üzerindeki Etkisi ve Bir Uygulama. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 21(1), 119-135.
Jena, R. K. (2015). Impact of Technostress on Job Satisfaction: An Ampirical Study among Indian Academician, The International Technology Management Review, 5(3), 1147-124.
Judge, T. A. & Larsen, R. J. (2001). Dispositional affect and job satisfaction: A review and theoretical extension. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 10.1006/obhd.2001.2973 86(1), 67-98. doi: 10.1006/obhd.2001.2973.
Judge, T. A., & Bono, J. E. (2001). Relationship of core selfevaluations traits—self-esteem, generalized self-efficacy, locus of control, and emotional stability—with job satisfaction and job performance: A meta-analysis. Journal of Applied Psychology, 86(1), 80-92.
Judge, T. A., Erez, A., Bono, J. E., & Thoresen, C. J. (2003). The Core SelfEvaluations Scale: Development of a Measure. Personnel Psychology, 56(2), 303–331.
Judge, T. A., Locke, E. A. & Durham, C. C. (1997). The Dispositional causes of job satisfaction: A core evaluations approach. Research in Organizational Behavior, 19, 151-188.
Karcıoğlu, F., & Akbaş, S. (2010). İşyerinde Psikolojik Şiddet ve İş Tatmini İlişkisi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 24(3), 139-161.
Kopuz, K., & Aydin, G. (2020). Sağlık Çalışanlarında Teknostres: Bir Özel Hastane Örneği. Ekonomi İşletme ve Maliye Araştırmaları Dergisi. 2(3), 249-264.
Kumar, A., Krishnamoorthy, B., & Bhattacharyya, S. S. (2023). Machine learning and artificial intelligence-induced technostress in organizations: A study on automation augmentation paradox with socio-technical systems as coping mechanisms. International Journal of Organizational Analysis, https://doi.org/ 10. 1108/IJOA-01-2023-3581.
La Torre, G., De Leonardis, V., & Chiappetta, M. (2020). Technostress: How does it affect the productivity and life of an individual? Results of an observational study. Public Health, 189, 60–65.
Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. Springer Publishing Company.
Leitner, S. M., & Stöllinger, R. (2022). Does my computer protect me from burnout? Cross-country evidence on the impact of ICT use within the Job Demands–Resources Model. Vienna Institute for International Economic Studies, Vienna.
Li, Y., Wang, Z., You, W., & Liu, X. (2022). Core self-evaluation, mental health and mobile phone dependence in Chinese high school student s: why should care. Li et al. Italian Journal of Pediatrics, 48(28), 1-8. https://doi.org/10.1186/s13052-022-01217-6.
Locke, E.A. (1969), What is job satisfaction? Organizational Behavior Human Performance. 4, 309–336.
Nastjuk, I., Trang, S., Grummeck-Braamt, J-V., Adam, M. T. P., & Tarafdar, M. (2023). Integrating and Synthesising Technostress Research: A MetaAnalysis on Technostress Creators, Outcomes, and IS Usage Contexts. European Journal of Information Systems, 1-22.
Nemteanu, M.-S., Dinu, V., & Dabija, D.-C. (2021). Job Insecurity, Job Instability, and Job Satisfaction in the Context of the COVID-19 Pandemic. Journal of Competitiveness, 13(2), 65–82. https://doi.org/10.7441/ joc.2021.02.04.
Özpehlivan, M. (2018). İş Tatmini: Kavramsal Gelişimi, Bireysel ve Örgütsel Etkileri, Yararları ve Sonuçları. Kırklareli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(2), 43-70.
Panisoara, I. O., Lazar, I., Panisoara, G., Chirca, R., & Ursu, A. S. (2020). Motivation and continuance intention towards online instruction among teachers during the COVID-19 pandemic: The mediating effect of burnout and technostress. Int. J. Environ. Res. Public Health, 17, 8002.
Park, H-J., & Cho, J-S. (2016). The influence of information security technostress on the job stisfaction of employees. Journal of Business and Retail Management Research, 11(1), 66-75.
Pesamaa, O., Zwikael, O., Hair, J. F., & Huemann, M. (2021). Publishing quantative papers with rigor and transperancy. International Journal of Project Management, 39(3), 217-222.
Pflügner K., Maier C., & Weitzel T. (2020). The direct and indirect influence of mindfulness on techno-stressors and job burnout: A quantitative study of white-collar workers. Computers in Human Behavior, 1-43.
Podsakoff, P.M., & Organ, D. (1986). Self-Reports in Organizational Research: Problems Prospects. Journal of Management, 12(4), 531-544.
Ragu-Nathan, T. S., Tarafdar, M., Ragu-Nathan, B. S., & Tu, Q. (2008). The consequences of technostress for endusers in organizations: Conceptual development and validation. Information Systems Research, 19(4), 417–433.
Riglea, S., Rus, C. L., & Ratiu, L. (2021). The mediating role of the work-family conflict in the relationship between technostress and psychological well-being in the COVID-19 pandemic context. Psihologia Resurselor Umane, 19, 123-140.
Robbins, S. P., & Judge, T. (2017). Organizational Behavior, (17 ed.) Upper Saddle River, N.J.: Pearson International Edition.
Rode, J. C., Judge, T. A., & Sun, J. J. (2012). Incremental validity of core self-evaluations in the presence of other self-concept traits: An investigation of applied psychology criteria in the U.S. and China. The Journal of Organizational and Leadership Studies, 19,324338. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-120710-100452.
Rutherford, B., Boles, J., Hamwi, A., Madupalli, R., & Rutherford, L. (2009). The role of the seven dimensions of job satisfaction in salesperson’s attitudes and behaviors. Journal of Business Research, 62(11), 1146-1151.
Suh, A., & Lee, J. (2017). Understading teleworks’ technostress and its influence on job satisfaction. Internet Research, 27(1), 140-159.
Suharti, L., & Susanto, A. (2014). The Impact of Workload and Technology Competence on Technostress and Performance of Employees. Indian Journal of Commerce & Management Studies, 5(2), 1-7.
Sutanti, M., & Sandroto, C. W. (2021). Core Self-Evaluation and Job Satisfaction: Mediatinf Role of Career Commitment. Review of Management and Entrepreneurship, 5(2), 93-112.
Şeşen, H. (2010). Öncülleri ve sonuçları ile örgüt içi girişimcilik: Türk savunma sanayinde bir araştırma (Doktora Tezi). T.C. Kara Harp Okulu Savunma Bilimleri Enstitüsü Savunma Yönetimi Anabilim Dalı, Ankara.
Tarafdar, M., Bolman Pullins, E., & Ragu-Nathan, T. S. (2014). Examining impacts of technostress on the professional salesperson’s behavioural performance. Journal of Personal Selling & Sales Management, 34(1), 51-69.
Tarafdar, M., Cooper, C. L., & Stich, J. F. (2019). The technostress trifecta-techno eustres, techno distres and design: Theoretical directions and an agenda for research. Information Systems Journal, 1-53.
Tarafdar, M., Pullins, E. B., & Ragu-Nathan, T. S. (2015). Technostress: negative effect on performance and possible mitigations. Information Systems Journal, 25(2), 103132.
Tarafdar, M., Tu, Q., & Ragu-Nathan, T. S. (2010). Impact of technostress on End-User Satisfaction and Performance. Journal of Management Information Systems, 27(3), 303-334.
Tarafdar, M., Tu, Q., Ragu-Nathan, B-S., & Ragu-Nathan, T. S. (2007). The Impact of Technostress on Role Stress and Productivity. Journal of Management Information Systems, 24(1), 301-328.
Tortumlu, M., Barutcu, A. S., Akcakanat, T., & Uzunbacak, H. H. (2020). Temel benlik değerlendirmesinin iş tatminine etkisinde psikolojik iyi oluşun aracılık rolü. Business and Economics Research Journal, 11(4), 1147-1162.
Truta, C., Maican, C. I. Cazan, A. M. Lixăndroiu, R. C. Dovleac, L., & Maican, M. A. (2023). Always connected @ work. Technostress and well-being with academics.Comput. Hum. Behav., 143, Article 107675, 10.1016/j.chb.2023.107675.
Türen, U., Erdem, H., & Kalkin, G. (2015). İş Yerinde Tekno-Stres Ölçeği: Havacılık ve Bankacılık Sektöründe Bir Araştırma. Çalışma İlişkileri Dergisi, 6(1), 1-19.
Vroom, V. H. (1964). Work and motivation. New York: Wiley.
Wang, H., Ding, H., & Kong, X. (2023). Understanding technostress and employee well-being in digital work: the roles of work exhaustion and workplace knowledge diversity. International Journal of Manpower, 44(2). 334-353. https://doi.org/10.1108/IJM-08-2021-0480.
Wang, K., & Shu, Q. (2008). The moderating impact of perceived organizational support on the relationship between technostress and role stress. In Database and Expert Systems Application. 19th International Workshop on (420-424). IEEE.
Weil, M. M., & Rosen, L. D. (1999). Don't Let Technology Enslave You. Workforce, 78(2), 56-58.
Weinert, C., Maier, C., Laumer, S., & Weitzel, T. (2020). Technostress mitigation: an experimental study of social support during a computer freze. Journal of Business Economics, 90, 1199-1249.
Yıldırım, Y. (2022). Teknolojinin Yönetim ve Organizasyon Süreci, Akkoyun, B. (Ed.). Stratejik İşletme Yönetiminde Teknolojinin Endüstriyel Süreci. İstanbul: Eğitim Yayınevi.
Zahoor, N., Roumpi, D., Tarba, S., Arslan, A., & Gölgeci, İ. (2024). The role of digitalization and inclusive climate in building a resilient workforce: An ability–motivation–opportunity approach. Journal of Organizational Behavior. 1-29. DOI: 10.1002/job.2800.
Zhang, J., Wu, Q., Miao, D., Yan, X., & Peng, J. (2013). The Impact of Core Self-evalutions on Job Satisfaction: The Mediator Role of Career Commitment. Soc Indic Res. DOI: 10.1007/s11205-013-0328-5.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Örgütsel Davranış

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Hilal Baran ^*
0000-0002-4254-9566
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

24 Temmuz 2025

Gönderilme Tarihi

5 Aralık 2024

Kabul Tarihi

16 Haziran 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 26 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.17494/ogusbd.1596574

IZ

https://izlik.org/JA98AH72GF

APA

Baran, H. (2025). Teknostresin İş Tatmini Üzerindeki Etkisinde Temel Benlik Değerlendirmesinin Rolü. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(2), 398-420. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1596574

AMA

1.Baran H. Teknostresin İş Tatmini Üzerindeki Etkisinde Temel Benlik Değerlendirmesinin Rolü. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;26(2):398-420. doi:10.17494/ogusbd.1596574

Chicago

Baran, Hilal. 2025. “Teknostresin İş Tatmini Üzerindeki Etkisinde Temel Benlik Değerlendirmesinin Rolü”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26 (2): 398-420. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1596574.

EndNote

Baran H (01 Temmuz 2025) Teknostresin İş Tatmini Üzerindeki Etkisinde Temel Benlik Değerlendirmesinin Rolü. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26 2 398–420.

IEEE

[1]H. Baran, “Teknostresin İş Tatmini Üzerindeki Etkisinde Temel Benlik Değerlendirmesinin Rolü”, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 26, sy 2, ss. 398–420, Tem. 2025, doi: 10.17494/ogusbd.1596574.

ISNAD

Baran, Hilal. “Teknostresin İş Tatmini Üzerindeki Etkisinde Temel Benlik Değerlendirmesinin Rolü”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26/2 (01 Temmuz 2025): 398-420. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1596574.

JAMA

1.Baran H. Teknostresin İş Tatmini Üzerindeki Etkisinde Temel Benlik Değerlendirmesinin Rolü. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;26:398–420.

MLA

Baran, Hilal. “Teknostresin İş Tatmini Üzerindeki Etkisinde Temel Benlik Değerlendirmesinin Rolü”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 26, sy 2, Temmuz 2025, ss. 398-20, doi:10.17494/ogusbd.1596574.

Vancouver

1.Hilal Baran. Teknostresin İş Tatmini Üzerindeki Etkisinde Temel Benlik Değerlendirmesinin Rolü. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 01 Temmuz 2025;26(2):398-420. doi:10.17494/ogusbd.1596574

Teknostresin İş Tatmini Üzerindeki Etkisinde Temel Benlik Değerlendirmesinin Rolü

Teknostresin İş Tatmini Üzerindeki Etkisinde Temel Benlik Değerlendirmesinin Rolü

Öz

Anahtar Kelimeler

The Role of Core-Self Evaluation in the Effect of Technostress on Job Satisfaction

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster