The Abstainer and the Opponent: Reflections of the Party Rivalry between MHP and IYI Party on Uyghur Issue

Yıl 2025, Cilt: 26 Sayı: 2, 278 - 301, 24.07.2025

Selçuk Kahraman , Ahmet Göksel Uluer

https://doi.org/10.17494/ogusbd.1608470

Öz

This study examines the discourse and actions of the MHP (Nationalist Movement Party) and the İYİ Party (Good Party) regarding the Uyghur issue, which has been a significant ideological and human rights concern for both parties representing Turkish nationalism since 2017. By analyzing parliamentary speeches, news reports, and public statements from the period, the study argues that the MHP, due to its alignment with the government, has displayed a more cautious, indifferent, and defensive stance. In contrast, the İYİ Party, as part of the opposition, has taken a more proactive, accusatory, and persistent approach. Thus, the Uyghur issue is examined as a case that highlights the mutually reinforcing relationship between foreign and domestic politics, while problematizing the interplay between ideological party rivalry and the dynamics of being in power.

Anahtar Kelimeler

MHP , İYİ Party , Uyghur issue , Turkish nationalism

Çekimser ile Muhalif: MHP ve İYİ Parti Arasındaki Parti Rekabetinin Uygur Meselesine Yansımaları

Öz

Bu çalışma, 2017 yılından beri Türk milliyetçiliğini temsil eden MHP ve İYİ Parti’nin ideolojik ve insan hakları açısından odağına giren Uygur meselesindeki söylem ve eylemlerini karşılaştırmaktadır. Döneme ait meclis konuşmaları, haber ve kamuoyu açıklamalarından hareketle MHP’nin iktidarın yanında konumlanması nedeniyle daha çekimser, kayıtsız kalan ve savunmacı, İYİ Parti’nin ise muhalefet pozisyonu nedeniyle daha aktif, suçlayıcı ve ısrarcı bir tutum takındığını iddia etmektedir. Böylece Uygur meselesi, ideolojik parti rekabeti ile iktidarda olma ilişkisini sorunsallaştırarak dış politika ve iç politikanın yekdiğerini inşa eden karakterine dikkat çeken bir vaka olarak ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

MHP , İYİ Parti , Uygur Meselesi , Türk milliyetçiliği

Kaynakça

• AA (Anadolu Ajansı) (2015, 26 Haziran). Öldürülen Uygur Türkleri için gıyabi cenaze namazı. https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/oldurulen-uygur-turkleri-icin-giyabi-cenaze-namazi/32229
• AA (Anadolu Ajansı) (2019, 13 Aralık). Çin’in Doğu Türkistan politikaları protesto edildi. https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/cinin-dogu-turkistan-politikalari-protesto-edildi/1673009
• Adana Hilal (2019, 16 Aralık). Doğu Türkistan meselesine Ankara merkezli bakmalıyız. https://www.adanahilal.com/haber-mhp-li-akcay-dogu-turkistan-meselesine-ankara-merkezli-bakmaliyiz-15148.html
• Ağıralioğlu, Y. (2018, 10 Ekim 2018). Doğu Türkistan ile ilgili yapmış olduğu konuşma. https://www.youtube.com/watch?v=FUsJplOn2gc
• Äla, M. (2021). Worse than death: Reflections on the Uyghur genocide. Lanham, Boulder, New York, Toronto, London: Hamilton Books.
• Alperen, Ü. (2024). Uygur sorununun Türkiye-Çin ilişkilerine etkisi. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 34(2), 919-932.
• Atsız, H. N. (1998). Bozkurtların ölümü. Bütün eserleri / Hüseyin Nihal Atsız (2. baskı) içinde. İstanbul: İrfan Yayınevi.
• Aykırı X (2023, 19 Ocak). İYİ Parti’nin Uygur Türkleri için verdiği önerge AKP-MHP oylarıyla reddedildi. https://x.com/aykiricomtr/status/1616128180867285003
• Ayup, A., Tékin, S. ve Sidick, E. (2022). Linguistic, Cultural, and Ethnic Genocide of the Uyghurs in Xinjiang, China. T. Skutnabb‐Kangas ve R. Phillipson (Ed.), In, The Handbook of Linguistic Human Rights (1. ed., pp. 341-355). Wiley. doi:10.1002/9781119753926.ch24
• Bakaç, N. (2023, 9 Eylül). Milliyetçilik ekseninde MHP ve İYİ Parti. Perspektif. https://www.perspektif.online/milliyetcilik-ekseninde-mhp-ve-iyi-parti/
• BBC Türkçe (2017, 20 Haziran). MHP’li muhaliflerin düzenlediği tüzük kurultayı iptal edildi. https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-40325264
• BBC Türkçe (2018, 4 Mayıs). Seçim 2018: Muhalefetin kurduğu Millet İttifakı nasıl işleyecek?. https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-43992766
• BBC News Türkçe (2021, 3 Mart). Akşener, Bahçeli’ye tepki gösterdi, ‘İYİ Parti önüne getirilen fezlekelere gözü kapalı el kaldırmaz’ dedi. https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-56266085
• Ben TV Youtube (2019, 9 Ocak). “Doğu Türkistan’ın sınırı mı bize uzak yoksa vicdanımız mı Doğu Türkistan’a uzak”. https://www.youtube.com/watch?v=EB4Ft5SDXjw
• Bilingual Counter-Terrorism Law. (2015, 28 Aralık). China Law Translate. https://www.chinalawtranslate.com/bilingual-counter-terrorism-law/?lang=en
• Castets, R. (2015). The Modern Chinese state and strategies of control over Uyghur Islam. Central Asian Affairs, 2(3), 221-245. doi:10.1163/22142290-00203001
• Chaudhuri, D. (2010). Minority economy in Xinjiang—A source of Uyghur resentment. China Report, 46(1), 9-27. doi:10.1177/000944551004600102
• China Statistical Yearbook 2020. (t.y.). https://www.stats.gov.cn/sj/ndsj/2020/indexeh.htm Communications, cases examined, observations and other activities conducted by the Working Group on enforced or involuntary disappearances. (2018, 16 Ağustos). https://documents.un.org/doc/undoc/gen/g18/251/55/pdf/g1825155.pdf
• Çaksu, A. (2020). Islamophobia, Chinese style: Total internment of Uyghur Muslims by the People’s Republic of China. Islamophobia Studies Journal, 5(2). doi:10.13169/islastudj.5.2.0175
• Davis, E. V. W. (2008). Uyghur Muslim ethnic separatism in Xinjiang, China. Asian Affairs: An American Review, 35(1), 15-30. doi:10.3200/AAFS.35.1.15-30
• Dwyer, A. M. (2005). The Xinjiang conflict: Uyghur identity, language policy, and political discourse. Policy Studies. Washington/D.C: East-West Center.
• DW Türkçe (2017, 29 Haziran). Bahçeli’ye muhalif isimler yeni parti kuruyor. https://www.dw.com/tr/bah%C3%A7eliye-muhalif-isimler-yeni-parti-kuruyor/a-39478883 Edirne Yenigün Youtube (2022, 8 Mart). İYİ’lerden Uygur Türkleri için 8 dakika. https://www.youtube.com/watch?v=tvOoIplbJfo
• Ercilasun, K. (2018). Introduction: The land, the people, and the politics in a historical context. G.K. Ercilasun & K. Ercilasun (Ed.), In, The Uyghur community: Diaspora, identity and geopolitics, politics and history in central Asia. New York: Palgrave Macmillan. doi:10.1057/978-1-137-52297-9
• Erzurum Haber Gazetesi (2018, 28 Aralık). Erzurum’da Ülkücüler Doğu Türkistan için yürüdüler. https://erzurumhabergazetesi.com/84949-erzurumda-ulkuculer-dogu-turkistan-icin-yuruduler#google_vignette
• Etimesgut Ocak (2020, 5 Nisan), Doğu Türkistan’da Türk Soykırımı. https://www.instagram.com/p/B-mDrLDpR3u/ Euronews (2021, 27 Ocak). Meral Akşener hükümetin Uygur politikasını eleştirdi: Perinçek, Erdoğan ve Bahçeli’yi esir almış. https://tr.euronews.com/2021/01/27/meral-aksener-hukumetin-uygur-politikas-n-elestirdi-perincek-erdogan-ve-bahceli-yi-esir-al
• Euronews (2021, 5 Mayıs). Her üç AK Partiliden biri hükümetin Uygur Türkleri için gerekli tepki göstermediğini düşünüyor. https://tr.euronews.com/2021/05/05/her-uc-ak-partiliden-biri-hukumetin-uygur-turkleri-icin-gerekli-tepki-gostermedigini-dusun
• Gazete Duvar (2019, 18 Aralık). HDP ve MHP arasında Uygur tartışması. https://www.gazeteduvar.com.tr/politika/2019/12/18/hdp-ve-mhp-arasinda-uygur-tartismasi
• Gazete Duvar (2020, 11 Temmuz). HDP ve MHP’nin Uygur tartışması: Çin’e savaş mı açalım?. https://www.gazeteduvar.com.tr/politika/2020/07/11/hdp-ve-mhpnin-uygur-tartismasi-cine-savas-mi-acalim#google_vignette
• Gazete Duvar (2021, 28 Ocak). MHP’den ‘Cinping Perinçek’ yanıtı. https://www.gazeteduvar.com.tr/mhpden-cinping-perincek-yaniti-bahceli-dogu-turkistana-giden-ilk-devlet-adami-haber-1511662
• Gazete Oksijen (2024, 12 Temmuz). Cumhurbaşkanı Erdoğan: Türkiye, Şanghay Beşlisi'ne daimi üye olarak katılmalı. https://gazeteoksijen.com/turkiye/cumhurbaskani-erdogan-turkiye-sanghay-beslisine-daimi-uye-olarak-katilmali-216684
• Gökbayrak (2018, 18 Şubat). Çorum Ülkü Ocakları Doğu Türkistan’ı unutmadı. https://www.gokbayrak.com/haberler/corum-ulku-ocaklari-dogu-turkistan'i-unutmadi--1663
• GTV (Tokat Güneş Medya) (2018, 19 Aralık). Doğu Türkistan kan ağlıyor. https://www.facebook.com/tokatgunesmedya/videos/do%C4%9Fu-t%C3%BCrkistan-kan-a%C4%9Fliyor/572586493215533/?_rdr
• Güçlendirilmiş Parlamenter Sistem. (2022). https://cdn.devapartisi.org/guclendirilmis-parlamenter-sistem/Guclendirilmis-Parlamenter-Sistem-Mutabakat-Metni.pdf
• Haber Alp (2021, 5 Nisan). Vefatının 24. yılında Başbuğ Alparslan Türkeş ve Doğu Türkistan davası. https://www.haberalp.com/vefatinin-24-yilinda-basbug-alparslan-turkes-ve-dogu-turkistan-davasi
• Haksöz Haber (2021, 30 Mart). Kimse MHP’yi ikazen dahi Türklük konusunda eleştiremezmiş!. https://www.haksozhaber.net/kimse-mhpyi-ikazen-dahi-turkluk-konusunda-elestiremezmis-141770h.htm
• Hamsici, M. (2024, 20 Ağustos), Çin’in Türkiye’deki varlığı artıyor mu, Uygur meselesi gündemden düştü mü?, BBC Türkçe, https://www.bbc.com/turkce/articles/ce38wly3772o
• Hürriyet (2015, 4 Temmuz). Ülkü Ocakları Doğu Türkistan İçin Yürüdü. https://www.hurriyet.com.tr/yerel-haberler/eskisehir/ulku-ocaklari-dogu-turkistan-icin-yurudu-37138077
• Independent Turkish (2019, 21 Aralık). HDP, MHP’yi Doğu Türkistan’a sahip çıkmamakla suçladı. Haber: Ali Kemal Erdem, https://www.indyturk.com/node/107031/haber/hdp-mhpyi-do%C4%9Fu-t%C3%BCrkistana-sahip-%C3%A7%C4%B1kmamakla-su%C3%A7lad%C4%B1-mhpden-yerini-bile-bilmezler
• Independent Turkish (2021a, 27 Ocak). MHP: Liderimiz Bahçeli, Doğu Türkistan’a giden ilk devlet adamı. https://www.indyturk.com/node/307191/mhp-liderimiz-bah%C3%A7eli-do%C4%9Fu-t%C3%BCrkistan%E2%80%99-giden-ilk-devlet-adam%C4%B1-hi%C3%A7bir-parti-devlet-akl%C4%B1n%C4%B1n
• Independent Turkish (2021b, 30 Mart). Bahçeli: Kimse bize Türklük konusunda söz söyleyemez. https://www.indyturk.com/node/337636/haber/bah%C3%A7eli-kimse-bize-t%C3%BCrkl%C3%BCk-konusunda-s%C3%B6z-s%C3%B6yleyemez
• İnanış (2021, 15 Mart). Neden basında MHP yetkililerinden bir açıklama görmüyoruz. https://www.inanisgazetesi.com/haber/14530819/camur-at-izi-kalsin-siyaseti-olmamalidir
• İYİ Parti Youtube (2021, 14 Aralık). İnsan hakları ve Doğu Türkistan. https://www.youtube.com/watch?v=VOxIdB7PYWg
• İYİ Parti (2024). Çin Uygur Özerk Bölgesi insan hakları raporu. https://iyiparti.org.tr/cin-uygur-ozerk-bolgesi-insan-haklari-raporu
• KRT (2022, 3 Haziran). Türkiye-Çin maçına; Akşener’in arkasında açılan ‘Doğu Türkistan’ bayrağı damga vurdu. https://www.krttv.com.tr/turkiye-cin-macina-aksenerin-arkasinda-acilan-dogu-turkistan-bayragi-damga-vurdu
• Malatya Cadde (2019, 12 Ocak 2019). Başkan Avşar, ‘Doğu Türkistan’da Uygur Türkleri’ne Yönelik Sistematik Bir Zulüm’. https://www.malatyacadde.com/baskan-avsar--dogu-turkistanda-uygur-turklerine-yonelik-sistematik-bir-zulum--/42269/
• MHP (2009). “Genel Başkanımız Sayın Devlet Bahçeli'nin Sincan Uygur Bölgesindeki Katliam Hakkında Son Gelişmeler Işığında Yapmış Oldukları Yazılı Basın Açıklaması”. https://www.mhp.org.tr/htmldocs/genel_baskan/konusma/701/index.html
• MHP (2020). “İç ve Dış İşgal Cephesine Karşı” Direnen Ülke Türkiye. https://www.mhp.org.tr/usr_img/mhpweb/kitaplar/ic_ve_dis_isgal_cephesine_karsi_direnen_ulke_ulke_turkiye.pdf MHP (2023, 24 Haziran). Doğu Türkistan Müslüman Türk milletinin mağdur ve mazlum gök bayrağıdır. https://www.mhp.org.tr/htmldocs/mhp/5206/mhp/Milliyetci_Hareket_Partisi_Genel_Baskani_Sayin_Devlet_BAHCELI__nin_sosyal_medya_hesabi_twitter_uzerinden_yayinladiklari_mesajla.html
• MHP AİB Facebook (2019, 17 Aralık). Doğu Türkistan davasının yılmaz savunucusu İsa Yusuf Alptekin’i rahmetle anıyoruz. https://www.facebook.com/100067066774592/posts/2200429120251763/
• MHP Altındağ Instagram (2021, 5 Temmuz). Urumçi’de katledilen Uygur Türk’ü kardeşlerimiz. https://www.instagram.com/p/CQ8sQ5qjuB3/
• MHP Ankara Facebook (2024, 5 Temmuz). Urumçi’de katledilen Uygur Türk’ü kardeşlerimiz. https://www.facebook.com/MhpAnkarail/photos/urum%C3%A7ide-katledilen-uygur-t%C3%BCrk%C3%BC-karde%C5%9Flerimizi-rahmet-ve-dualarla-an%C4%B1yoruz-ruhla/807761354802750/
• MHP Ankara Instagram (2024, 5 Temmuz). Urumçi’de katledilen Uygur Türk’ü kardeşlerimiz. https://www.instagram.com/mhpankarail/p/C9CR5SuNH4t/
• MHP Avcılar Instagram (2020, 12 Kasım), Tüm Uygur Türklerinin Cumhuriyet Günlerini Kutlar. https://www.instagram.com/mhpavcilar/p/CHe7xG-DKsM/
• MHP Eskişehir Facebook (2023, 5 Temmuz), Urumçi’de katledilen Uygur Türk’ü kardeşlerimiz. https://www.facebook.com/photo.php?fbid=265994149458487&id=100081437116422&set=a.216930627698173&locale=tr_TR
• MHP Eyüpsultan Facebook (2022, 5 Temmuz). Urumçi’de katledilen Uygur Türk’ü kardeşlerimiz. https://www.facebook.com/MHPEyupsultanIstanbul/posts/urum%C3%A7ide-katledilen-uygur-t%C3%BCrk%C3%BC-karde%C5%9Flerimizi-rahmet-ve-minnet-ile-an%C4%B1yoruz-ruh/5558267797530979/?locale=ms_MY
• MHP Facebook (2019, 13 Şubat). MHP’li Akçay’dan Dışişleri Bakanlığına Doğu Türkistan Desteği. https://www.facebook.com/Mhptbmmgrubu/videos/mhpli-ak%C3%A7aydan-di%C5%9Fi%C5%9Fleri-bakanli%C4%9Fina-do%C4%9Fu-t%C3%BCrkistan-deste%C4%9Fi/2093854440906788/
• MHP Gaziantep Instagram (2022, 5 Temmuz). Urumçi’de katledilen Uygur Türk’ü kardeşlerimiz. https://www.instagram.com/p/CfpAbxbqjr6/
• MHP Instagram (2021, 20 Ocak). https://www.instagram.com/mhpsosyalresmi/
• MHP Kayseri Instagram (2022, 5 Temmuz). Urumçi’de katledilen Uygur Türk’ü kardeşlerimiz. https://www.instagram.com/p/Cfn49EVLpAD/
• MHP Konya Facebook (2020, 29 Nisan). Doğu Türkistan’ın Lideri Osman Batur. https://www.facebook.com/photo.php?fbid=1618004878364376&id=145649212266624&set=a.146087592222786&locale=it_IT
• MHP Osmangazi Facebook (2023, 5 Temmuz). Urumçi’de katledilen Uygur Türk’ü kardeşlerimiz. https://www.facebook.com/photo.php?fbid=689739346527668&id=100064748256547&set=a.253318110169796&locale=nb_NO
• MHP-X (2018a, 15 Kasım). Yaşasın haklı Doğu Türkistan davamız!. https://x.com/MHP_Bilgi/status/1063409018465673222
• MHP-X (2018b, 17 Aralık). Doğu Türkistan davasının yılmaz savunucusu İsa Yusuf Alptekin’i rahmetle anıyoruz. https://x.com/MHP_Bilgi/status/1074652984242528257
• MHP-X (2021a, 30 Mart). Türk milletiyle gönül bağı kopmuş kim varsa bize Uygur Türkleri konusunda laf ediyor. https://x.com/MHP_Bilgi/status/1376841110631374853
• MHP-X (2021b, 30 Mart). Uygur Türkleri’nin hüznü yüreğimizdedir. https://x.com/MHP_Bilgi/status/1376919031647723526
• MHP-X (2024, 5 Temmuz). Urumçi’de katledilen Uygur Türk’ü kardeşlerimiz. https://x.com/MHP_Bilgi/status/1809153426636312762
• MHP YouTube (2019b, 18 Aralık). Türk milliyetçileri ve ülkücüler, Türkiye’de Doğu Türkistan davasının sancağını taşımıştır. https://www.youtube.com/watch?v=7obBlcBR4ig
• MHP YouTube (2021, 30 Mart). Be hey gafiller, Türklük ne zamandır sizin ana meseleniz oldu?. https://www.youtube.com/watch?v=rowS94J5wWE
• Minority Rights Group (2023, July). Uyghurs in China. (2023). https://minorityrights.org/communities/uyghurs/ NTV (2016, 11 Ekim). Bahçeli’den Başkanlık Sistemi Çıkışı. https://www.ntv.com.tr/turkiye/bahceliden-baskanlik-sistemi-cikisi,c1WeUw7SfUaRhJHd_4gJAQ
• Oda TV (2020, 22 Aralık). Eski MHP’li İYİ Parti Gümüşhane İl Başkanı Ali Ateş’ten Bahçeli’ye. https://www.odatv.com/siyaset/eski-mhpli-iyi-parti-gumushane-il-baskani-ali-atesten-bahceliye-hicbir-zaman-iktidar-olmayi-istemiyormus-198540
• Olay Rize Youtube (2022, 8 Mart). Uygur kadınları için ayağa kalk. https://www.youtube.com/watch?v=KLbfyLIzbFA
• Özpek, B.B. (2021). MHP Raporu. https://new.daktilo1984.com/wp-content/uploads/MHP-RAPORU.pdf
• Pokalova, E. (2013). Authoritarian regimes against terrorism: Lessons from China. Critical Studies on Terrorism, 6(2), 279-298. doi:10.1080/17539153.2012.753202
• Rodríguez-Merino, P. A. (2023). Violence, discourse and politics in China’s Uyghur region: The terroristization of Xinjiang. Interventions. Abingdon, Oxon, New York, NY: Routledge.
• Saklıca, İ.E. (2019, 24 Aralık). Çin’in Doğu Türkistan politikalarının araştırılması önergesinin AK Parti oylarıyla reddedildiği iddiası. https://teyit.org/analiz/cinin-dogu-turkistan-politikalarinin-arastirilmasi-onergesinin-ak-parti-oylariyla-reddedildigi-iddiasi
• Seymour, J. D. (2000). Xinjiang’s production and construction corps, and the sinification of Eastern Turkestan. Inner Asia, 2(2), 171-193.
• Silifke Ülkü Ocakları Facebook (2019, 14 Ocak). Doğu Türkistan Türk’tür. https://www.facebook.com/SilifkeOcak/videos/e%C4%9Fer-islam-d%C3%BCnyas%C4%B1-m%C3%BCsl%C3%BCman-ar%C4%B1yorsado%C4%9Fu-t%C3%BCrkistan-m%C3%BCsl%C3%BCmand%C4%B1re%C4%9Fer-t%C3%BCrk-d%C3%BCnyas%C4%B1t/1876447579130517/
• Smith Finley, J. N. (2013). The art of symbolic resistance: Uyghur identities and Uyghur-Han relations in contemporary Xinjiang. Erscheinungsort nicht ermittelbar: Brill.
• Soydan, M. (2009, 17 Temmuz). Türkeş: Türkistan Türklüğün davası. Yeniçağ. https://www.yenicaggazetesi.com.tr/turkes-turkistan-turklugun-davasi-20025h.htm
• Sözcü (2021, 6 Nisan). Çin’den Meral Akşener ve Mansur Yavaş’a tepki. https://www.sozcu.com.tr/cinden-meral-aksener-ve-mansur-yavasa-tepki-wp6357244
• Sözcü (2023, 19 Ocak). AKP ve MHP, bu kez de Uygur Türkleri için gelen öneriye hayır dedi. https://www.sozcu.com.tr/akp-ve-mhp-bu-kez-de-uygur-turkleri-icin-gelen-oneriye-hayir-dedi-wp7562390, https://x.com/aykiricomtr/status/1616128180867285003
• T24 (2021, 28 Ocak). MHP’den Meral Akşener’e "Cinping Perinçek" yanıtı. https://t24.com.tr/haber/mhp-den-meral-aksener-e-cinping-perincek-yaniti-bahceli-turkiye-tarihinde-dogu-turkistan-a-giden-ilk-devlet-adamidir,929557
• Tv100 (2020, 11 Temmuz). Doğu Türkistan önergesini AK Parti reddetti, MHP çekimser kaldı. https://www.tv100.com/dogu-turkistan-onergesini-ak-parti-reddetti-mhp-cekimser-kaldi-haber-504314
• TamgaTürk (2020, 11 Temmuz). Meclis’in Trajikomik Tablosu: HDP Doğu Türkistan’dan Bahsediyor, MHP “Çin’e Savaş mı Açalım” Diyor. https://www.tamgaturk.com/meclisin-trajikomik-tablosu-hdp-dogu-turkistandan-bahsediyor-mhp-cine-savas-mi-acalim-diyor/14715/
• TamgaTürk (2021, 17 Mart). ‘Çin’e Savaş mı Açalım’ Diyen MHP: Kimse Bizi Test Etmesin. https://www.tamgaturk.com/cine-savas-mi-acalim-diyen-mhp-kimse-bizi-test-etmesin/26520/
• TBMM (2017-2024). Tutanak Sorgu Formu. TBMM Tutanak Dergisi, 26., 27. ve 28. Dönem, https://www.tbmm.gov.tr/Tutanaklar/TutanakSorgu
• Türkav (2018, 15 Aralık). Doğu Türkistan Eylemi. https://www.turkav.org.tr/turkav-basin/turkav-bursa-subesinin-katildigi-dogu-turkistan-eylemi/
• Türk Ocakları (2023, 30 Ekim). https://x.com/turkocaklari/status/1719030606485397661
• Uygur Akademisi (2024, 18 Haziran). Müsavat Dervişoğlu: Doğu Türkistan meselesi bizim için milli bir davadır. https://akademiye.org/tr/?p=7826
• Uygur Haber (2018, 15 Kasım). Ülkü Ocakları başkanı TBMM’de Doğu Türkistan’daki zulümleri dile getirdi. https://www.uygurhaber.com/ulku-ocaklari-baskani-tbmmde-dogu-turkistandaki-zulumleri-dile-getirdi/
• Uygur Haber (2023, 5 Kasım). "Kuruluşunun 90. Yılında Doğu Türkistan Cumhuriyeti ve Günümüzde Doğu Türkistan" paneli düzenlenecek. https://www.uygurhaber.com/kurulusunun-90-yilinda-dogu-turkistan-cumhuriyeti-ve-gunumuzde-dogu-turkistan-paneli-duzenlenecek/
• Ülke TV Youtube (2021, 30 Mart). Uygur Türkleri’nin hüznü yüreğimizdedir. https://www.facebook.com/ulketv/videos/uygur-t%C3%BCrklerinin-h%C3%BCzn%C3%BC-y%C3%BCre%C4%9Fimizdedir/464223031489490/
• Wang, R. (2019). Resistance under Communist China: Religious Protesters, Advocates and Opportunists. Human Rights Interventions Ser. Cham: Springer International Publishing AG.
• Yurttaş TV YouTube (2023, 7 Kasım). “Doğu Türkistan’ı Sattınız!”: MHP ile HEDEP Arasında Meclisi Sallayan Gerginlik!. https://youtu.be/oOsvcuJ2eX4?si=S1h9N50JWjwTIIob
• Zenz, A. (2020). Sterilizations, IUDs, and mandatory birth control: The CCP’s campaign to suppress Uyghur birthrates in Xinjiang. Washington, DC: The Jamestown Foundation.
• Zhou, Z. (2019). ‘Fighting Terrorism According to Law’: China’s Legal Efforts against Terrorism. M. Clarke (Ed.), Terrorism and counter-terrorism in China: Domestic and foreign policy dimensions içinde , Oxford scholarship online Political Science. New York: Oxford University Press. doi:10.1093/oso/9780190922610.001.0001
• Zorlu, K. (2013, 15 Eylül). Başbuğ Türkeş ve Doğu Türkistan davası. Yeniçağ. https://www.yenicaggazetesi.com.tr/basbug-turkes-ve-dogu-turkistan-davasi-378632h.htm