Gözetim Kapitalizmi ve Çocukların Dijital Temsili: Instagram Aile İçeriklerinin Eleştirel Bir Analizi

Yıl 2025, Cilt: 26 Sayı: Özel Sayı, 1509 - 1531, 30.12.2025

Gülistan Avşar

Öz

Bu çalışma, Instagram’da geniş erişime sahip ebeveyn hesaplarında çocukların nasıl temsil edildiğini ve bu temsillerin kültürel, söylemsel ve ekonomik bağlamlarda nasıl üretildiğini eleştirel olarak incelemektedir. NVivo 15 ile yürütülen tematik analiz, dijital ebeveynliğin mahremiyet ihlalleri, duygusal emek ve algoritmik görünürlük etrafında biçimlenen çok katmanlı bir pratik olduğunu ortaya koymuştur. Zuboff’un gözetim kapitalizmi, Nissenbaum’un bağlamsal mahremiyet ve Goffman ile Winnicott’un temsiliyet kuramları aracılığıyla geliştirilen analiz çerçevesi, çocukların sosyal medyada estetikleştirilmiş ve idealize edilmiş dijital temsillere dönüştürüldüğünü göstermektedir. Sharenting, bu temsillerin çocuğun açık rızası olmadan üretimini ve dolaşıma sokulmasını meşrulaştırmaktadır. Çalışma, dijital ebeveynliğin etik, kültürel ve sosyolojik boyutlarını yeniden değerlendirmeyi önermektedir.

Anahtar Kelimeler

sharenting , dijital ebeveynlik , mahremiyet , dijital emek , çocuk temsili

Surveillance Capitalism and the Digital Representation of Children: A Critical Analysis of Instagram Family Content

Öz

This study critically examines how children are represented on Instagram through parenting influencer accounts with broad audience reach, focusing on the cultural, discursive, and economic contexts in which these representations are constructed. Thematic analysis conducted using NVivo 15 reveals that digital parenting practices have evolved into multilayered processes involving violations of privacy, emotional labor, and algorithmic visibility. Utilizing the theoretical frameworks of surveillance capitalism (Zuboff), contextual integrity (Nissenbaum), and representation theories (Goffman, Winnicott), the study demonstrates that children are transformed into idealized and aestheticized digital profiles. The practice of sharenting normalizes the circulation of such representations without the child’s informed consent. The research calls for a critical re-evaluation of digital parenting in ethical, sociological, and cultural dimensions.

Anahtar Kelimeler

sharenting , digital parenting , privacy , digital labor , child representation

Kaynakça

• Abidin, C. (2017). #familygoals: Family influencers, calibrated amateurism, and justifying young digital labor. Social Media + Society, 3(2), 1–15. https://doi.org/10.1177/2056305117707191
• Adıyaman, D. (2006). Şöhret, medya ve gösteri. 08 Nisan 2022 tarihinde https://marmara.academia.edu/DenizAd%C4%B1yaman adresinden erişildi.
• Aktaş, G. (2019). Günümüz toplumlarında anneliğin değişen biçimlerini sosyal medya kullanıcıları üzerinden değerlendirmek. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 36(2), 253–270.
• Alemdar, E., & Kahraman, S. (2023). Annelerin paylaşan ebeveynlik (sharenting) eylemlerini inceleyen ölçek geliştirme çalışması. International Journal of Social Sciences and Education Research, 9(1), 70–82. https://doi.org/10.24289/ijsser.1220169
• Altman, I. (1975). The environment and social behavior: Privacy, personal space, territory, and crowding. Brooks/Cole.
• Arı, İ., & Çakır, V. (2024). Nüfuz pazarlaması bağlamında paylaşeyn ve Instamom kavramlarının incelenmesi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 13(5), 2028–2056. https://doi.org/10.15869/itobiad.1499444
• Baloğlu, E. (2023). Instagram çağının dijital ebeveynleri: Sharenting bağlamında bir inceleme. TRT Akademi, 8(19), 766–785. https://doi.org/10.37679/trta.1328354
• Bartholomew, M. K., Schoppe-Sullivan, S. J., Glassman, M., & Dush, C. M. (2012). New parents' Facebook use at the transition to parenthood. Family Relations, 61(3), 455–469. https://doi.org/10.1111/j.1741-3729.2012.00708.x
• Baştemur, Ş., & Kurşuncu, M. A. (2022). Sharenting: Why parents share their children’s photos on social media? Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 12(3), 2911–2928. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1137855
• Bayhan, V. (2016). Mahremiyetin kültürel kodları: Türkiye örneği. Kültür ve İletişim, 19(2), 55–70.
• Bazeley, P., & Jackson, K. (2013). Qualitative data analysis with NVivo. SAGE.
• Bessant, C. (2017). Sharenting: Balancing the conflicting rights of parents and children. Journal of Children and Media, 11(4), 455–467. https://doi.org/10.1080/17482798.2017.1305604
• Blum-Ross, A., & Livingstone, S. (2017). Sharenting, parent blogging, and the boundaries of the digital self. Popular Communication, 15(2), 110–125. https://doi.org/10.1080/15405702.2016.1223300
• Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
• Brosch, A. (2017). Sharenting – nowy wymiar rodzicielstwa? Świat Małego Dziecka, 17(42), 379–387.
• Burç, E. P. (2015). Popüler kültür ve annelik: Anneliğin farklı görünümleri. Hacettepe Üniversitesi Sosyolojik Araştırmalar E-Dergisi, 1–15.
• Couldry, N. (2010). Why voice matters: Culture and politics after neoliberalism. SAGE.
• Çitil Akyol, C., & Sumbas, E. (2023). Sosyal medyada ebeveyn olmak: Babalar nerede? Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 23(3), 1282–1292. https://doi.org/10.11616/asbi.1265506
• Duman, Ö. D. (2024). Dijital ebeveynlik: Sharenting bağlamında ünlü futbolcuların dramaturjik paylaşımları. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (47), 224–247. https://doi.org/10.31123/akil.1556293
• Duygulu, S. (2019). Sosyal medyada çocuk fotoğrafı paylaşımlarının mahremiyet ihlali ve çocuk istismarı açısından değerlendirilmesi. TRT Akademi, 4(8), 428–487.
• Entjes, K. (2023). Picture perfect versus relatable reality: Examining the effect of momfluencers' Instagram posts on purchase intention among first-time mothers (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Tilburg University.
• Erdem, M. I. (2022). Sosyal medyada sharenting kavramı ve ulusal mevzuatta incelenmesi. Külliye, 3(2), 165–183. https://doi.org/10.48139/aybukulliye.1057938
• Fairclough, N. (1995). Critical discourse analysis: The critical study of language. Longman.
• Fortunati, L. (1995). The arcane of reproduction: Housework, prostitution, labor and capital. Autonomedia.
• Geredeli, N., Güneş Peschke, S., & Peschke, L. (2024). Anne ve babanın sosyal medyada çocukları ile ilgili paylaşımlarına (sharenting) ilişkin hukuki bir değerlendirme. Avrasya Sosyal ve Beşerî Bilimler Dergisi, 7(3), 861–886.
• Giddens, A. (2019). Modernite ve bireysel kimlik: Geç modern çağda benlik ve toplum (Çev. Ü. Tatlıcan, 3. bs.). Say Yayınları.
• Goffman, E. (2017). Kamusal alanda ilişkiler: Toplu yaşamın mikro incelemeleri (Çev. M. F. Karakaya). Heretik Yayınları.
• Goffman, E. (2018). Günlük yaşamda benliğin sunumu (Çev. B. Cezar). Metis Yayınları.
• Hochschild, A. R. (2003). The managed heart: Commercialization of human feeling. University of California Press.
• Jarrett, K. (2016). Feminism, labour and digital media: The digital housewife. Routledge.
• Kalaman, S. (2025). Sharenting: A study on Instagram posts of influencer parents in Türkiye. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 15(2), 553–562. https://doi.org/10.7456/tojdac.1631098
• Karataş, S., & Aydoğan, Ş. (2024). Sosyal medyada ihlal “sharenting” üzerine bibliyometrik bir analiz. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 9(1), 134–157. https://doi.org/10.47107/inifedergi.1417863
• Kirk, S. (2017). Representing children with disabilities: Exploring the ethics of parent narratives. Disability & Society, 32(5), 656–672. https://doi.org/10.1080/09687599.2017.1302339
• Kopuz, T., Turgut, Y. E., & Aslan, A. (2022). Sharenting: Kavramsal bir çözümleme. Intermedia International E-Journal, 9(17), 379–390. https://doi.org/10.56133/intermedia.1169655
• Kumar, P., & Schoenebeck, S. (2015). The modern day baby book. Proceedings of the 18th ACM Conference on Computer Supported Cooperative Work & Social Computing, 1302–1312. https://doi.org/10.1145/2675133.2675149
• Lazard, L., Capdevila, R., Dann, C., Locke, A., & Roper, S. (2019). Sharenting: Pride, affect and the day-to-day politics of digital mothering. Social and Personality Psychology Compass, 13(4), 1–10. https://doi.org/10.1111/spc3.12443
• Leaver, T. (2017). Intimate surveillance. Social Media + Society, 3(2), 1–10. https://doi.org/10.1177/2056305117707192
• Livingstone, S., Mascheroni, G., & Staksrud, E. (2018). Children’s rights and digital technologies. UNICEF.
• Lundy, L. (2007). Voice is not enough. British Educational Research Journal, 33(6), 927–942. https://doi.org/10.1080/01411920701657033
• Marasli, M., Suerdem, A., & Cesur, S. (2020). Children’s digital footprints and parents’ sharenting in Turkey. Media Watch, 11(1), 144–156. https://doi.org/10.15655/mw/2020/v11i1/195555
• Morva, O., & Gül Ünlü, D. (2022). Parenting blogs and children’s online privacy. Ankara Üniversitesi İlef Dergisi, 9(1), 9–30. https://doi.org/10.24955/ilef.1073284
• Nissenbaum, H. (2010). Privacy in context. Stanford University Press.
• Özen Çolak, N. B. (2025). Ebeveynlerin sosyal medyada çocukları üzerinden elde ettikleri kazancın çocuk malları kapsamında incelenmesi. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, (61), 531–562. https://doi.org/10.54049/taad.1622188
• Staksrud, E., & Livingstone, S. (2009). Children and online risk. Information, Communication & Society, 12(3), 364–387. https://doi.org/10.1080/13691180802635455
• Steinberg, S. B. (2017). The challenges of sharenting. In The Routledge Companion to Media and Children’s Rights (ss. 234–245). Routledge.
• Winnicott, D. W. (1960a). The theory of the parent–infant relationship. In M. M. R. Khan (Ed.), The maturational processes and the facilitating environment (ss. 37–55). Hogarth Press.
• Winnicott, D. W. (1960b). Ego distortion in terms of true and false self. In M. M. R. Khan (Ed.), The maturational processes and the facilitating environment (ss. 140–152). Hogarth Press.
• Zuboff, S. (2019). The age of surveillance capitalism. PublicAffairs.