Reflections of the Institution of Adoption in Written Sources Among Pre-Islamic Nomadic Turkic Communities

Yıl 2025, Cilt: 26 Sayı: Özel Sayı, 2412 - 2428, 30.12.2025

Ensar Kılıç

Öz

This study examines the reflections of the adoption institution in written sources among pre-Islamic nomadic Turkish communities, emphasizing the role of internal solidarity in its function. Unlike sedentary societies, adoption in nomadic life served to protect and raise orphaned children, especially due to war. Therefore, this social practice imposed significant responsibilities on tribal leaders and members. Adoption processes in nomadic communities were not based on written law but rather on oral traditions and customary rules. Accordingly, to construct a relevant data set, various philological texts were analyzed using the historical-comparative method. The findings were then evaluated contextually through a hermeneutic approach to understand the function and mechanisms of adoption within the sociocultural structure of nomadic life in early Turkic societies.

Anahtar Kelimeler

The institution of adoption , pre-Islamic nomadic Turkish communities , social life in Old Turks , Old Turkic

İslamiyet Öncesi Göçebe Türk Topluluklarındaki Evlat Edinme Kurumunun Yazılı Kaynaklardaki Yansımaları

Öz

İslamiyet öncesi göçebe Türk topluluklarındaki evlat edinme kurumunun yazılı kaynaklardaki yansımalarını inceleyen bu çalışma, bu kurumun işleyişinde topluluk içi dayanışmanın rolünü vurgulamaktadır. Evlat edinme, yerleşik toplumlardaki ekonomik gerekçelerden ziyade, göçebelerin yaşamında savaş gibi nedenlerle yetim kalan çocukların korunmasını ve büyütülmesini sağlayan bir kurumdur. Dolayısıyla bu sosyal kurum, boy yöneticisi ve üyelerine sorumluluklar yüklemiştir. Göçebe topluluklarda evlat edinme süreçleri yazılı hukuka dayanmaz. Bu sebeple sözlü kültür ve törelere dayanan bu sosyal uygulamaya ait veri seti oluşturulurken belirli çıktıları elde edebilmek için farklı filolojik metinler, tarihsel-karşılaştırmalı yöntem ile analiz edilmiştir. Ardından elde edilen bilgiler hermenötik yorumlayıcı yöntem ile bağlamsal açıdan değerlendirilerek evlat edinme kurumunun göçebe yaşam tarzına sahip eski Türklerdeki işlev ve işleyiş mekanizması, sosyokültürel altyapı çerçevesinde çözümlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Evlat edinme kurumu , İslamiyet öncesi göçebe Türk toplulukları , Eski Türklerde sosyal hayat , Eski Türkçe

Destekleyen Kurum

Çalışma herhangi bir kurum tarafından desteklenmemiştir.

Kaynakça

• Abetekov, A. ve Yusupov, H. (1994). Ancient Iranian nomads in western Central Asia. In M. H. Farooqi (Ed.), History of civilizations of Central Asia: The development of sedentary and nomadic civilizations, 700 B.C. to A.D. 250 (Vol. 2, ss. 23–33). UNESCO Publishing.
• Aktaş, Ş. (2022). Tang Hanedanlığında bir Türk: An Lushan (安禄山). Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (58), 169–189.
• Alesina, A., Giuliano, P. ve Nunn, N. (2013). On the origins of gender roles: Women and the plough. The Quarterly Journal of Economics, 128(2), 469–530. https://doi.org/10.1093/qje/qjt005
• Aydemir, H. (2018). “Çocuk” sözcüğünün etimolojisi üzerine. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (12), 1–18.
• Aydın-Cansaran, A. (2023). Kadın ve doğa bağlamında ekolojik bir görüş: Ekofeminizm. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi İletişim Fakültesi Akademik Dergisi, 2(1), 48–62.
• Aytaç, P. P. (2022). Kültürel kimlik ve Ergenekon destanı. Düşünce Dünyasında Türkiz, 5(26), 37–72.
• Barnard, A. (2016). Tarihöncesinde dil. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
• Bellwood, P. (2022). First farmers: The origins of agricultural societies (2. bs.). John Wiley & Sons.
• Bilal, M. (2018). Budizm inancının Türk devletleri üzerindeki etkisi. Anasay, 6, 63–80.
• Biran, M., Craig, P., David, E., Engerman, S. L. ve David, R. (2021). Forced migrations and slavery in the Mongol Empire (1206–1368). In D. Eltis, S. L. Engerman & R. B. Roth (Eds.), The Cambridge world history of slavery (Vol. 2, ss. 76–99). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781316676117.005
• Bhattacharji, S. (1990). Motherhood in ancient India. Economic and Political Weekly, 25(42/43), 50–57.
• Brown, M. ve de Crespigny, R. (2009). Adoption in Han China. Journal of the Economic and Social History of the Orient, 52(2), 229–266. https://doi.org/10.1163/156852009X405377
• Caferoğlu, A. (1939). Türk taamül hukukunda evlâtlık müessesesi. Türk Hukuk ve İktisat Tarihi Mecmuası, 2, 97–113.
• Elmalı, M. (2020). Eski Uygurlarda devlet, adalet ve saadet. International Journal of Old Uyghur Studies, 2(2), 153–176.
• Elmalı, M. (2021). Eski Uygur sözleşme belgelerinden hareketle Türklerde ilk ticari girişimcilik örnekleri. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, 1(45), 221–258.
• Ercilasun, A. B. ve Akkoyunlu, Z. (2014). Dîvânu Lugâti’t-Türk: Giriş–metin–çeviri–notlar–dizin (DLT). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Ercilasun, A. B. (2021). Sümerce-Türkçe ilişkisi: Türk Dil Kurumu Kütüphanesinde iki kitap. Türk Dili, 840, 4–11.
• Eroğlu, E. (2017). Turfan Bölgesine göçün Uygur yaşamına etkileri. TURAN-SAM, 9(35), 326–332.
• Geçerler-Ceylan, Y. (2021). Eski Uygurca medeni hukuk terimleri (Yüksek lisans tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü).
• Gömeç, S. (1990). Umay meselesi. Tarih İncelemeleri Dergisi, 5(1), 277–282.
• Gumilëv, L. N. (2020). Hazar çevresinde bin yıl (Çev. D. Batur). Selenge Yayınları.
• Gül, B. (2021). Uygurlarda ve Moğollarda evlatlık uygulamaları. Journal of Turkish Studies, Özel Sayı(1), 129–140.
• Güler, M. (2024). Evlat ve köle alım satım belgelerine göre Eski Uygurlarda kölelik anlayışı. YAZIT Kültür Bilimleri Dergisi, 4(2), 212–226.
• Huard, L. A. (1955). The law of adoption: Ancient and modern. Vanderbilt Law Review, 9, 743–770.
• İnan, A. (1948). Göçebe Türk boylarında evlâtlık müesseseleriyle ilgili gelenekler. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 6(3), 127–137.
• Kaya-Hasdemir, H. (2021). Eski Mezopotamya hukukunda evlatlıkların miras hakkı. OANNES – Uluslararası Eskiçağ Tarihi Araştırmaları Dergisi, 3(1), 81–93.
• Kennedy, L. (1982). The first agricultural revolution: Property rights in their place. Agricultural History, 56(2), 379–390. https://doi.org/10.2307/3742759
• Kılıç, E. (2018). Tang ordusundaki Türklerin Çinliler ve Orta Asya’daki Hint-Avrupa kavimleri üzerindeki etkisi. 2018 Uluslararası Türk Kültürü ve Medeniyetleri Kongresi Bildiri Kitabı (ss. 239–243). Balıkesir.
• Kılıç, G. (2024). Eski Uygur sivil belge külliyatı içindeki evlatla ilgili sözleşmeler. Türkbilig, 2024(47), 148–166. https://doi.org/10.59257/turkbilig.1506782
• Köprülü, M. F. (1944). Kay Kabilesi hakkında yeni notlar. Belleten, 8(31), 421–452. https://doi.org/10.37879/ttkbelleten.1373256
• Landwehr, A. ve Winnerling, T. (2019). Chronisms: On the past and future of the relation of times. Rethinking History, 23(4), 435–455.
• Mandaloğlu, M. (2013). Eski Türklerde sanayi, ticaret ve maliyenin ekonomik açıdan değerlendirilmesi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 2(2), 129–150.
• Mandaloğlu, M. (2022). Eski Türklerde aile ve evlilik anlayışı. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 4(8), 481–498. https://doi.org/10.53718/gttad.1067665
• Mezkit-Saban, G. (2020). Türk kültüründeki ilahi varlık Kurt Ana ve Kurt Ata’nın Anadolu geleneklerindeki doğum pratiklerine etkisi. Kesit Akademi Dergisi, 6(24), 232–240.
• Rice, R. (1981). Nomadic pastoralism and agricultural modernization. Mid-American Review of Sociology, 6(1), 71–92.
• Sümer, F. (1958). X. yüzyılda Oğuzlar. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 16(3–4), 131–163.
• Şahbaz, M. (2019). Eski Türk devletlerinde aile ve evlat edinme (tutuncu oğul) meselesi. Tarih Okulu, 39, 248–265.
• Rashiduddin Fazlullah. (1998). Jami‘u’t-Tawarikh: Compendium of chronicles: A history of the Mongols (W. M. Thackston, Çev.; Cilt 1–3). Harvard University.
• Sayın-Korkmaz, B. S. (2020). Roma aile hukukunda evlat edinmenin yeri ve usulleri. Ankara Barosu Dergisi, 78(3), 49–98.
• Taş, S. (2017). Kültürel unsurların çevirisi ve çeviri stratejileri. HUMANITAS – Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 5(10), 1–14.
• Tekin, T. (2003). Orhon Türkçesi grameri. İstanbul: Kitap Matbaası.
• Tekin, T. (2014). Orhun yazıtları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Tokan, Ö. (2011). İslamiyet öncesi Türklerde diplomasi ve Hunlar dönemi diplomatik ilişkiler (Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü).
• Toptaş, K. (2016). Eski Mezopotamya’da çocuk. Archivum Anatolicum – Anadolu Arşivleri, 10(1), 55–78.
• Vatansever-Öztürk, M. (2023). Türk hukukunda evlat edinme müessesesinin tarihi gelişimi. Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, (2), 313–355.
• Zengin, A. ve Yaman, Ü. (2018). Eski Uygur Türkçesi metinleri üzerinden Budizm ve Maniheizm’in savaşa bakışı. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 58(1), 175–216.