An Analysis of the Roles and Responsibilities Assigned to Women Within the Family from the Perspective of Turkish Cultural Codes

Yıl 2025, Cilt: 26 Sayı: Özel Sayı, 2039 - 2063, 30.12.2025

Meliha Köse

Öz

This study examines the role of women within the family institution, through the lens of cultural codes. Conducted using literature review, the research analyzes Turkish epics, folk tales, songs, proverbs, and idioms to explore the historical and cultural roles of women and evaluate the continuity of these roles in the context of the modern family structure. The findings reveal that women are portrayed not only as wives and mothers but also as active, guiding, and protective figures in social life. Ideal female figures in cultural works are described as self-sacrificing, enduring, hardworking, virtuous, patient, and unifying members of the family. In contemporary times, women continue to fulfill both domestic and professional responsibilities, contributing to family life not only economically but also emotionally and structurally.

Anahtar Kelimeler

Cultural Codes , Family , Women , Gender Roles Oral and Written Literature

Aile İçinde Kadınlara Yüklenen Rol ve Sorumlulukların Türk Kültür Kodları Perspektifinden Analizi

Öz

Bu çalışma, aile kurumunda kadının yerini kültürel kodlar çerçevesinde incelemektedir. Literatür taraması ve tematik analiz yöntemiyle yürütülen araştırmada; Türk destanları, halk hikâyeleri, türküler, atasözleri ve deyimler aracılığıyla kadınların tarihsel ve kültürel rolleri ele alınmış, bu rollerin modern aile yapısı içindeki sürekliliği değerlendirilmiştir. Bulgular, kadının yalnızca eş ve anne değil; aynı zamanda toplumsal yaşamda etkin, yol gösterici ve koruyucu bir figür olarak konumlandığını ortaya koymaktadır. Kültürel ürünlerde ideal kadın tipi; fedakâr, cefakâr, çalışkan, namuslu, sabırlı ve aile birliğini koruyan bir birey olarak betimlenmektedir. Günümüzde kadınlar, hem ev içi sorumluluklarını hem de çalışma hayatındaki rollerini birlikte yürütmekte; aile geçimine maddi, duygusal ve yapısal katkı sağlamaktadır. Sonuç olarak, kadının eş ve annelik rolleri tarihsel bir süreklilik taşımakta ve kültürel kodlar aracılığıyla günümüze aktarılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kültürel Kodlar , Aile , Kadın , Toplumsal Cinsiyet

Kaynakça

• Abalı, İ. (2018). Türk kültürünün genetik kodları ve Canış-Bayış Destanı. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(8)1, 329-343.
• Aça, M. (2007). Reşideddin Oğuznâmesinde kadın. Millî Folklor, 19(76), 76-92.
• Acar, H. İ. (2017). Kadının kocasına hizmet etme ve ev işlerini yapma zorunluluğu hakkında değerlendirmeler. Turkish Studies, 12(27), 39-50. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.12323
• Aksöz, F., & Eroğlu Durkal, M. (2021). Çalışma hayatında kadınların karşılaştıkları sorunlar: Kayseri ilinde çalışan kadın öğretmenler üzerine bir araştırma. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (59), 141-176. https://doi.org/10.18070/erciyesiibd.801617
• Alagözlü, N. (2009). Dil ve cins: Türkçe atasözlerinde ve deyimlerde kadın üzerine eğretilemeler ve toplum-bilişsel yapı. International Journal of Central Asian Studies, (13), 37-48.
• Arat, R. R. (1988). Kutadgu Bilig. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Ayhan, D. (2024). Yeni anneliğin sosyolojisi: Postmodern zamanda anne olmak, yazar: Zehra Zeynep Sadıkoğlu (2023). Sosyolojik Bağlam Dergisi, 5(1), 165-172. https://doi.org/10.52108/2757-5942.5.1.8
• Balıkçı, Ş. (2016). Banu Çiçek ve Selcan Hatun’dan Canıl Mırza ve Kız Darıkaya. (Ed. Ş. Ulusan & S. Kayhan). Türk Dünyasında Kadın Algısı Cilt 1 içinde (ss. 41-57). Manisa: Manisa Celal Bayar Üniversitesi Yayınları.
• Baş, E. (2021). Evlilik: Modernleşme sürecinde kuşaklar arasında yaşanan değişim. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(2), 821-845. https://doi.org/10.21547/jss.823131
• Başaran, U. (2018). Atasözlerinde kadın algısı. 9. Milletlerarası Türk Halk Kültürü Kongresi Bildirileri içinde (ss. 65-74). Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
• Başaran, U. ve Çelik, A. (2021). Kadın ağzı türkülerde kadının anne rolü üzerine folklorik bir inceleme. Folklor Akademi Dergisi, 4(2), 252-264.
• Bars, M. E. (2008). Köroğlu Destanı’nda at, kadın, silah. Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 3(2), 164-178.
• Bars, M. E. (2014a). Ak Kağan Destanı’nda kadın tipi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 3(3), 94-111.
• Bars, M. E. (2014b). Türk kahramanlık destanlarında kadın tipleri. International Journal of Languages’ Education and Teaching, (3), 122-140.
• Batur, Z. (2011). Atasözü ve deyimlerde kadın ve kadının sosyo-psikolojik özellikleri. Turkish Studies, 6(3), 577-584.
• Bayer, A. (2013). Değişen toplumsal yapıda aile. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 4(8), 101-129.
• Bekiroğlu, O. (2014). Türkçe atasözlerinde iletişim olgusunun izleri ve sosyo-kültürel çıkarımları. Milli Folklor, 26(103), 80-97.
• Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
• Chigbu, U. E., Atiku, S. O., & Du Plessis, C. C. (2023). The science of literature reviews. Publications, 11(1), 2. https://doi.org/10.3390/publications11010002
• Cihan, C. (2016). Türk bozkır kültüründe alp vasfındaki kadın karakteri. (Ed. Ş. Ulusan & S. Kayhan). Türk Dünyasında Kadın Algısı Cilt 1 içinde (ss. 1-13). Manisa: Manisa Celal Bayar Üniversitesi Yayınları.
• Çağırkan, B. (2023). Farklı kuşaktan kadınların toplumsal cinsiyet rolleri ve ataerkillik anlayışı. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, (60), 56-71.
• Çalışır, G., Ünal, A. M., & Kılıç, A. (2018). Dini bayram geleneklerinin kişilerarası iletişime yansımaları. Zeugma I. Uluslararası Multi Disipliner Çalışmalar Kongresi Bildiriler Kitabı içinde (ss. 204-216). Gaziantep: İksad Yayınevi.
• Doğan, L., & Osman, N. (2018). Batı Trakya Türklerince söylenen türkülerde kadın imgesi. Modern Dönemde Edebiyat, Eğitim, İktisat ve Mühendislik içinde (ss. 159-179). Ankara: Berikan Yayınevi.
• Doğan, Ş. (2016). Muhafazakârlık, aile ve kadın (Çankırı örneği). Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(2), 163-193.
• Eroğul, N. (2025). Türk atasözlerinde toplumsal cinsiyet. (Ed. H. Kaplan). Türkoloji Araştırmaları içinde (ss. 45-63). Gaziantep: Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub697.c2963
• Eröz, M. (1983). Milli kültürümüz ve meselelerimiz. İstanbul: Doğuş Yayıncılık.
• Geçer, H. & Çelik, C. (2017). Kadının çalışma hayatına girmesiyle aile içi rollerin değişimi. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 6(12), 1-30.
• Genç, H. N. (2018). Atasözlerinde toplumsal cinsiyet algısı olarak kadın. Folklor/Edebiyat, 24(94), 13-34.
• Gökalp, Z. (1975). Türkçülüğün esasları. İstanbul: Sebil Matbaacılık.
• Gökyay, O. Ş. (1973). Dedem Korkut’un kitabı. İstanbul: Millî Eğitim Basımevi.
• Yusuf Has Hacip. (1988). Kutadgu Bilig (Çev. R. R. Arat). Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.