“Hişt, Hişt!..” Adlı Öykünün Greimas’ın Eyleyenler Modeli Bağlamında İncelenmesi

Bu çalışmada, Sait Faik’in “Hiş, Hişt!..” adlı öyküsünün Greimas’ın eyleyenler modeli bağlamında incelenmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda çalışma, nitel yaklaşım temel alınarak gerçekleştirilen, anlatı çözümlemesine dayalı metin temelli bir durum çalışması olarak desenlenmiştir. Çalışmanın inceleme nesnesini, Sait Faik’in “Hişt, Hişt!..” adlı öyküsü oluşturmaktadır. Veri toplama aşamasında doküman incelemesi tekniği kullanılmıştır. Elde edilen veriler, betimsel analiz doğrultusunda göstergebilimsel inceleme yaklaşımıyla çözümlenmiştir. Bu bağlamda, Greimas’ın eyleyenler modeli kapsamında öykünün her bir kesitinde yer alan özne, nesne, gönderici, alıcı, destekleyici, engelleyici unsurlar ve aralarındaki ilişkiler saptanmış; ardından öykünün anlatı izlencesi oluşturulmuştur. Çalışmanın sonunda, öznenin durum öznesinden edim öznesine dönüştüğü; anlatıda eyletim, edinç, edim ve yaptırım aşamalarının tamamlandığı; yetilendirici, sonuçlandırıcı ve onurlandırıcı deneyimlerin gerçekleştiği belirlenmiştir. Öyküde, Greimas’ın eyleyenler modelinin tüm süreçlerinin yansıtıldığı ve bireyin doğayla kurduğu ilişki aracılığıyla duygusal ve zihinsel bir dönüşüm yaşadığı tespit edilmiştir.

This study aims to analyze Sait Faik's short story “Hişt, Hişt!..” within the framework of Greimas’s actantial model. Accordingly, the research is designed as a text-based case study employing a qualitative approach and narrative analysis. The subject of the study is Sait Faik’s short story “Hişt, Hişt!..” Document analysis was used as the data collection method. The data obtained were analyzed using a semiotic approach based on descriptive analysis. Within this context, the elements in each section of the story -such as subject, object, sender, receiver, helper, and opponent- and the relationships among them were identified according to Greimas’s actantial model. Subsequently, the narrative syllabus of the story was constructed. The findings reveal that the subject transforms from a stative subject into a performance subject; the stages of manipulation, competence, performance, and sanction are completed; and ability-enhancing,, concluding, and honorific experiences are observed. The study concludes that all stages of Greimas’s actantial model are reflected in the story, and that the protagonist undergoes an emotional and intellectual transformation through their interaction with nature.