Araştırma Makalesi

TÜRK DEVLET GELENEĞİNDE HUKUK VE ŞİKÂYET MEKANİZMASI: GÖKTÜRKLERDEN OSMANLI’YA ADALETİN İZİNDE

Cilt: 26 Sayı: 3 28 Kasım 2025
PDF İndir
TR EN

TÜRK DEVLET GELENEĞİNDE HUKUK VE ŞİKÂYET MEKANİZMASI: GÖKTÜRKLERDEN OSMANLI’YA ADALETİN İZİNDE

Öz

Bu çalışma, Türk devlet geleneğinde adaletin temel ilkeleri olan töre, kut ve şikâyet hakkını Göktürklerden Osmanlı’ya kadar tarihsel süreklilik içinde incelemektedir. Adalet, sadece siyasal bir ilke değil, aynı zamanda toplumsal denetim mekanizması olarak devletin meşruiyetinin temeli olarak işlev görmüştür. Çalışmada nitel araştırma yönteminden faydalanılarak başta Atik Şikâyet Defterleri olmak üzere telif ve tetkik eserlerden istifade edilmiştir. Edinilen bulgular, adaletin yalnızca hükümdar iradesine değil aynı zamanda toplumun meşru taleplerine dayanan bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Bu çerçevede şikâyet hakkı, halkın merkezi otoriteyi uyarabildiğini ve otoritenin de şikâyetleri dikkate alarak çözüm üretme pratiğine sahip olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak bu çalışma şikâyet mekanizmasının taşrada keyfî uygulamalara karşı denetim aracı olarak devlet-toplum ilişkisini adalet ilkesi etrafında canlı tutan bir uygulama olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Türkler, Osmanlı, Hukuk, Adalet, Şikâyet.

Kaynakça

  1. Ahıshalı, R. (1999). Divan-ı Hümâyûn teşkilâtı. G. Eren (Ed.), Osmanlı teşkilât (Cilt 6, s. 24-33) içinde. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları.
  2. Ahmetbeyoğlu, A. (2020). Eski Türklerde kut ve töre bağlamında hükümranlığın hududları. Tarih Dergisi, (71), 29-50. https://doi.org/10.26650/TurkJHist.2020.003.
  3. Akman, A. (2023). Selçuklularda adli yapı ve emir-i dad’ın konumu. Selçuklu Medeniyeti Araştırmaları Dergisi (SEMA), (8), 40-57. https://doi.org/10.47702/sema.2023.30.
  4. Aktaş, N. (1991). Atik Şikâyet Defteri. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. Cilt 4. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 68.
  5. Alanoğlu, M. (2020). Taşranın Divân-ı Hümâyûn’da yankılanan sesi: Atik Şikâyet Defterleri’ne göre Diyarbekir Eyâleti’nde sosyo-ekonomik kriz ve etkileri (1650-1700). Tarih İncelemeleri Dergisi, 35 (1), 1-38. https://doi.org/10.18513/egetid.769940.
  6. Altan, A. A. (2001). Selçuklular’da adliye teşkilâtı [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
  7. Altunbaş, A. (2022). İslamiyet öncesi Türklerde hukuk. Hasan Kalyoncu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 12 (23), 15-31.
  8. Arsal, S. M. (2020). Türk tarihi ve hukuk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  9. Ayçiçek, H. İ. (2022). Türklerin İslamiyet öncesi ve sonrası devlet (kamu) yönetimi anlayışının karşılaştırılması. Current Perspectives in Social Sciences, 26 (1), 1-8. https://doi.org/10.54614/JSSI.2022.852177
  10. Aydın, M. Â. (2020). Osmanlı hukuku: Devlet-i Aliyye’nin temeli. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.

Kaynak Göster

APA
Torkak, B. (2025). TÜRK DEVLET GELENEĞİNDE HUKUK VE ŞİKÂYET MEKANİZMASI: GÖKTÜRKLERDEN OSMANLI’YA ADALETİN İZİNDE. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(3), 1168-1188. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1747976
AMA
1.Torkak B. TÜRK DEVLET GELENEĞİNDE HUKUK VE ŞİKÂYET MEKANİZMASI: GÖKTÜRKLERDEN OSMANLI’YA ADALETİN İZİNDE. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;26(3):1168-1188. doi:10.17494/ogusbd.1747976
Chicago
Torkak, Berna. 2025. “TÜRK DEVLET GELENEĞİNDE HUKUK VE ŞİKÂYET MEKANİZMASI: GÖKTÜRKLERDEN OSMANLI’YA ADALETİN İZİNDE”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26 (3): 1168-88. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1747976.
EndNote
Torkak B (01 Kasım 2025) TÜRK DEVLET GELENEĞİNDE HUKUK VE ŞİKÂYET MEKANİZMASI: GÖKTÜRKLERDEN OSMANLI’YA ADALETİN İZİNDE. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26 3 1168–1188.
IEEE
[1]B. Torkak, “TÜRK DEVLET GELENEĞİNDE HUKUK VE ŞİKÂYET MEKANİZMASI: GÖKTÜRKLERDEN OSMANLI’YA ADALETİN İZİNDE”, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 26, sy 3, ss. 1168–1188, Kas. 2025, doi: 10.17494/ogusbd.1747976.
ISNAD
Torkak, Berna. “TÜRK DEVLET GELENEĞİNDE HUKUK VE ŞİKÂYET MEKANİZMASI: GÖKTÜRKLERDEN OSMANLI’YA ADALETİN İZİNDE”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26/3 (01 Kasım 2025): 1168-1188. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1747976.
JAMA
1.Torkak B. TÜRK DEVLET GELENEĞİNDE HUKUK VE ŞİKÂYET MEKANİZMASI: GÖKTÜRKLERDEN OSMANLI’YA ADALETİN İZİNDE. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;26:1168–1188.
MLA
Torkak, Berna. “TÜRK DEVLET GELENEĞİNDE HUKUK VE ŞİKÂYET MEKANİZMASI: GÖKTÜRKLERDEN OSMANLI’YA ADALETİN İZİNDE”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 26, sy 3, Kasım 2025, ss. 1168-8, doi:10.17494/ogusbd.1747976.
Vancouver
1.Berna Torkak. TÜRK DEVLET GELENEĞİNDE HUKUK VE ŞİKÂYET MEKANİZMASI: GÖKTÜRKLERDEN OSMANLI’YA ADALETİN İZİNDE. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 01 Kasım 2025;26(3):1168-8. doi:10.17494/ogusbd.1747976