Osmanlı Kadınının Finansman Arayışı: İstanbul Kadı Sicilleri’nde Beyʿ bi’l-istiğlâl Pratiği Bağlamında Bir İnceleme (1700-1750)

Bu çalışma Osmanlı kadınlarının ekonomik hayattaki rollerini kadı sicillerine yansıyan beyʿ bi’l-istiğlâl sözleşmeleri üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda araştırma 1700-1750 yılları arasında İstanbul kadı sicillerinde yer alan ve kadınların taraf olduğu istiğlâl sözleşmelerini içeren belgelerin tespit edilmesine, verilerin sistematik biçimde sınıflandırılmasına ve vaka analizi yöntemi ile değerlendirilmesine dayanmaktadır. Bulgular, Osmanlı kadınlarının istiğlâl sözleşmelerine hem finansman temin eden hem de finansman sağlayan taraflar olarak aktif biçimde katıldıklarını göstermektedir. Sözleşmelerde kadınların yanı sıra para vakıfları, yetim malları korumakla yükümlü vasiler ve bireysel yatırımcılar da taraf olarak yer almaktadır. Sicil kayıtları bu finansal ilişkilerin kadı mahkemeleri aracılığı ile hukuki güvence altında yürütüldüğünü ve kadınların mülkiyet hakları ile ekonomik tasarruflarının resmi kayıtlarla korunduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca belgeler akde katılan tarafların sosyo-ekonomik konumları, kadınların mal varlıkları ve sözleşmeye başvurma sebeplerine ilişkin veriler sunmaktadır. Bu yönüyle çalışma, Osmanlı kadınlarının ekonomik hayattaki etkin rolünü sicil kayıtları üzerinden görünür kılarak literatüre katkı sağlamaktadır.

This study examines the roles of Ottoman women in economic life through bayʿ bi’l-istiğlāl contracts recorded in qadi registers. It is based on the identification and analysis of documents containing istiğlāl contracts involving women in the Istanbul qadi registers between 1700-1750, using systematic classification and a case study approach. The findings demonstrate that Ottoman women actively participated in istiğlāl contracts both as financiers and as recipients of financing. In addition to women, the contracts involved cash waqfs, guardians responsible for protecting orphan property, and individual investors. The court records indicate that these financial transactions were conducted under the legal framework of the qadi courts, ensuring the protection of women’s property rights and economic assets. Furthermore, the documents provide valuable insights into the socio-economic status of the parties, women’s asset ownership and their motivations for entering into such contracts. In this respect, the study contributes to the literature by highlighting the active role of Ottoman women in economic life based on archival court records.