İklim Krizinde Ailenin Dönüşümü ve Toplumsal Cinsiyet Rolleri

Yıl 2025, Cilt: 26 Sayı: Özel Sayı, 2265 - 2294, 30.12.2025

Berkan Güngör

Öz

İklim krizi yalnızca çevresel bir kriz değil, sosyal eşitsizlikler meydana getiren ve var olanları da giderek derinleştiren bir krizdir. İklim krizi kaynaklı yoksullaşma, işsizlik, göç ve sağlık sorunlarının aile içi gerilimleri artırdığı; boşanma oranlarını yükselttiği, evlilik ve çocuk sahibi olma motivasyonunu zayıflattığı görülmektedir. İstenmeyen gebelikler, doğurganlık sorunları, cinsel yolla bulaşan hastalıklar ve ruh sağlığı problemleri ciddi halk sağlığı riskleri doğurmaktadır. Ayrıca, cinsel şiddet, istismar, insan ticareti ve erken yaşta evlilik riski artarken; sosyal dışlanma, aidiyet krizi ve kimlik bunalımı gibi psikososyal sorunlar derinleşmektedir. Kadınlar bu krizden erkeklere nazaran daha fazla olumsuz yönde etkilenirken, erkekler de geleneksel cinsiyet rolleri nedeniyle farklı biçimlerde kırılganlıklar yaşamaktadır. Çalışma, iklim politikalarının aile politikalarıyla uyumlu bir şekilde ve toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifiyle yeniden kurgulanması gerektiğini savunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

iklim adaleti , göç , sosyal eşitsizlik , şiddet , refah

The Transformation of the Family and Gender Roles in the Climate Crisis

Öz

The climate crisis is a social issue one that generates new inequalities while deepening existing ones. Climate-induced poverty, unemployment, migration, health problems have been found to increase tensions within families, raise divorce rates, and weaken the motivation for marriage and childbearing. Unintended pregnancies, fertility issues, sexually transmitted infections, and mental health problems pose serious public health risks. Furthermore, risks of sexual violence, abuse, human trafficking, and early marriage are rising, while social exclusion, identity crises, and feelings of alienation are becoming more prevalent. Although women are disproportionately affected by the crisis, men also experience vulnerability due to traditional gender roles. This study argues that climate policies must be restructured in alignment with family policies and through a gender equality lens.

Anahtar Kelimeler

climate justice , migration , social inequality , violence , welfare

Kaynakça

• Ahmadzai, H., & Morrissey, O. (2025). Climate shocks, household food security and welfare in Afghanistan. Food Policy, 134, 102910. https://doi.org/10.1016/j.foodpol.2025.102910
• Ahmed, S. (2020). Women left behind: Migration, agency, and the Pakistani woman. Gender & Society, 34(4), 597–619. https://doi.org/10.1177/0891243220930698
• Arı, Y. (2023). Aile kurumunun işlevleri nelerdir ve neden önemlidir? Sosyolojik bir araştırma. In K. Ertaş (Ed.), İlahiyat alanında uluslararası araştırma ve değerlendirmeler (pp. 127–139). Serüven Yayınevi.
• Aydoğdu, M. H. (2023). İklim değişikliğinin sosyal ve ekonomik yapı üzerine etkilerinin genel değerlendirmesi. In B. Güngör & Ö. Küçük (Eds.), Sürdürülebilir gelecek için iklim perspektifleri (pp. 65–82). Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub564.c2270
• Butler, J. (2002). Gender trouble. Routledge.
• Castañeda Camey, I., Sabater, L., Owren, C., & Boyer, A. E. (2021). Gender-based violence and environment linkages: Summary for policymakers. International Union for Conservation of Nature.
• Chanter, T. (2019). Toplumsal cinsiyet. Fol.
• Cho, E. (2017). 5 ways climate change affects people living in poverty. https://onedayswages.org/2017/06/09/5-ways-climate-change-affects-poverty/
• Clausing, K. A., Knittel, C. R., & Wolfram, C. (2025). Who bears the burden of climate inaction? (NBER Working Paper No. 34525). https://doi.org/10.3386/w34525
• COBD. (n.d.). Population pressure and the climate crisis. https://www.biologicaldiversity.org/programs/population_and_sustainability/climate/
• Cuartas, J., Spitzer, J., Ramírez Varela, L., Brieant, A., Ghazanfar, A., Lansford, J. E., Mulatie, M., Opiyo, R., Sanson, A., & Aref, A. (2024). Climate change, families, and human development. Doha International Family Institute.
• Cullen, C., Joshi, S., Vecci, J., & Talbot-Jones, J. (2024). Female empowerment and male backlash (IZA Discussion Paper). Institute of Labor Economics.
• Çapcıoğlu, İ. (2018). Sekülerleşen toplumda bireyselleşen aile. Turkish Studies, 13(2), 19–34. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.13343
• Dankelman, I. (2016). Action not words. UN Women.
• Dhimal, M., Kramer, I. M., Phuyal, P., Budhathoki, S. S., Hartke, J., Ahrens, B., & Müller, R. (2021). Climate change and vector-borne diseases. Advances in Climate Change Research, 12(3), 421–429. https://doi.org/10.1016/j.accre.2021.05.003
• Dodman, D., Hayward, B., Pelling, M., Castán Broto, V., Chow, W., Chu, E., Dawson, R., Khirfan, L., McPhearson, T., Prakash, A., Zheng, Y., & Ziervogel, G. (2022). Cities, settlements and key infrastructure. In H.-O. Pörtner et al. (Eds.), Climate change 2022: Impacts, adaptation and vulnerability (pp. 907–1040). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009325844.008
• Doğan, B. K., & Aykara, A. (2024). İklim krizi bir kadın hakları krizi mi? Sakarya Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi, 3(2), 155–170. https://doi.org/10.61158/saukad.1481144
• Dökmen, Z. (2004). Toplumsal cinsiyet. Sistem Yayıncılık.
• Erdem, T. (2020). Sosyoloji notları (5th ed.). Otorite Kitap.
• Erdem, T., & Saygılı Balcı, H. (2023). Göç ve yoksulluk ilişkisi. In B. Güngör & Ö. Küçük (Eds.), İklimin geleceği (pp. 43–59). Palet Yayınları.
• Fan, W., & Zlatnik, M. G. (2023). Climate change and pregnancy. Obstetrical & Gynecological Survey, 78(4), 223–236. https://doi.org/10.1097/OGX.0000000000001116
• Günbegi, F. (2025). Ekonomik birim olarak aile. International Journal of Economics, Politics, Humanities & Social Sciences, 8(2), 179–191. https://doi.org/10.59445/ijephss.1646685
• Haase, D., & Dushkova, D. (2025). Kindergartens and climate-resilient cities. Urban Forestry & Urban Greening, 113, 129094. https://doi.org/10.1016/j.ufug.2025.129094
• He, C., & Ye, J. (2014). Left-behind elderly in rural China. Population, Space and Place, 20(4), 352–369. https://doi.org/10.1002/psp.1829
• Heinz, A., & Brandt, L. (2024). Climate change and mental health. The Lancet Regional Health – Europe, 43, 100969. https://doi.org/10.1016/j.lanepe.2024.100969
• Hoang, L. A., & Yeoh, B. S. (2011). Breadwinning wives. Gender & Society, 25(6), 717–739. https://doi.org/10.1177/0891243211430636
• Huang, Y. H., & Ma, Y. (2024). Climate change and divorce behavior. Innovation and Green Development, 3(1), 1–8. https://doi.org/10.1016/j.igd.2023.100115
• Kadio, K., Filippi, V., Congo, M., Scorgie, F., Roos, N., Lusambili, A., Nakstad, B., Kovats, S., & Kouanda, S. (2024). Extreme heat and pregnancy. BMJ Global Health, 8(3), e014230. https://doi.org/10.1136/bmjgh-2023-014230
• Lei, L., & Desai, S. (2021). Male out-migration and wives’ health. Social Science & Medicine, 280, 113982. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2021.113982
• Li, H., Liu, M., & Lu, Q. (2024). Climate change and household resilience. Journal of Cleaner Production, 434, 139689. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2023.139689
• Mudzingiri, C., Mudiriza, G., Jana, G., & Sunge, R. (2024). Climate and household consumption. Humanities and Social Sciences Communications, 11, 652. https://doi.org/10.1057/s41599-024-03167-2
• Ripple, W. J., Wolf, C., Newsome, T. M., Barnard, P., & Moomaw, W. R. (2020). World scientists’ warning of a climate emergency. BioScience, 70(1), 8–12. https://doi.org/10.1093/biosci/biz088
• Romanello, M., McGushin, A., Di Napoli, C., Drummond, P., Hughes, N., Jamart, L., & Hamilton, I. (2021). The 2021 Lancet Countdown. The Lancet, 398(10311), 1619–1662. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(21)01787-6
• Schwaab, L., Gebhardt, N., Friederich, H. C., & Nikendei, C. (2022). Climate anxiety among medical students. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(15), 9142. https://doi.org/10.3390/ijerph19159142
• Spencer, N., & Strobl, E. (2025). Extreme climate events and household welfare. Environmental and Resource Economics, 88, 921–964. https://doi.org/10.1007/s10640-025-00955-5
• Zhu, Y., He, C., Bell, M., Zhang, Y., Fatmi, Z., Bachwenkizi, J., Liu, C., Zhou, L., Chen, R., & Kan, H. (2023). Ambient temperature and intimate partner violence. JAMA Psychiatry, 80(9), 952–961. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2023.1958