Aile İçi İletişimde Yeni Bir Tehdit Olan Ebeveyn Sosyotelizminin Çocuk Üzerindeki Etkileri ve Müdahale Modeli Önerisi

Yıl 2025, Cilt: 26 Sayı: Özel Sayı, 2064 - 2082, 30.12.2025

Hilal Kök

Öz

Dijitalleşme ile birlikte teknolojik cihazların hayatın her alanında kaçınılmaz bir biçimde yer alması, aile yapısını da çeşitli yönlerden etkileyerek yeni sorun alanlarını doğurmuştur. Bu çalışmada, dijitalleşmenin aile içi ilişkilere etkisi bağlamında ortaya çıkan “ebeveyn sosyotelizmi” kavramı ve bu durumun çocuklar üzerindeki olumsuz etkileri incelenmektedir. Bu konuda yapılan araştırmalar ebeveyn sosyotelizminin çocuklarda ebeveyne güvenli bağlanmanın gelişmesi bakımından risk oluşturduğunu, sosyal geri çekilme, depresyon, düşük öz saygı, yalnızlığı tercih etme, aşırı davranışsal tepkiler, öfke nöbetleri gibi çeşitli davranış sorunlarına yol açabildiğini ortaya koymuştur. Literatür derlemesi türündeki bu çalışmada ebeveyn sosyotelizmi sorununa yönelik Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarının iş birliğinde yürütülecek önleyici ve destekleyici müdahaleleri ve somut faaliyet önerilerini içeren bütüncül bir model geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

dijital bağımlılık , sosyotelizm , ebeveyn sosyotelizmi , sosyal hizmet , aile içi iletişim

The Effects of Parental Phubbing, a New Threat in Family Communication, on Children and a Proposed Intervention Model

Öz

The inevitable presence of technological devices in every aspect of life with digitalization has created new problem areas by affecting the family structure in various aspects. In this study, the concept of "parental phubbing", which emerges in the context of the impact of digitalization on family relationships, and the negative effects of this situation on children are examined. Research on this subject has revealed that parental phubbing poses a risk to children's development of secure attachment to their parents and can lead to various behavioral problems such as social withdrawal, depression, low self-esteem, preferring loneliness, excessive behavioral reactions, and tantrums. In this literature review study, a holistic model was developed that includes preventive and supportive interventions and concrete action suggestions to be carried out in cooperation with the Ministry of Family and Social Services, Ministry of Health, Ministry of National Education, universities and non-governmental organizations regarding the problem of parental phubbing.

Anahtar Kelimeler

digital addiction , phubbing , parental phubbing , social work , family communication

Kaynakça

• Afdal, A., Alizamar, A., Ifdil, I., Ardi, Z., Sukmawati, I., Zikra, Z., Ilyas, A., Fikri, M., & Syahputra, Y. (2019). An analysis of phubbing behaviour: preliminary research from counseling perspective. Advances in Social Science, Education and Humanities Research, 295, 270–273.
• Al-Saggaf, Y., & O'Donnell, S. (2019). Phubbing: Perceptions, reasons behind, predictors, and impacts. Human Behavior and Emerging Technologies, 1(2), 132–140.
• Al-Saggaf, Y., & MacCulloch, R. (2019). Phubbing and social relationships: Results from an Australian sample. Journal of Relationships Research, (10). https://doi.org/10.1017/jrr.2019.9
• Bai, Q., Lei, L., Hsueh, F. H., et al. (2020). Parent adolescent congruence in phubbing and adolescents’ depressive symptoms: A moderated polynomial regression with response surface analyses. Journal of Affective Disorders, 275, 127–135. https://doi.org/10.1016/j.jad.2020.03.156
• Braune, K. K., Schneebeli, L., Pehlke-Milde, J., Gemperle, M., Koch, R., & von Wyl, A. (2021). Smartphones in the nursery: Parental smartphone use and parental sensitivity and responsiveness within parent-child interaction in early childhood (0–5 years): A scoping review. Infant Mental Health Journal, 42(2), 161–175. https://doi.org/10.1002/imhj.21908
• Brooks-Gunn, J., & Markman, L. (2005). The contribution of parenting to ethnic and racial gaps in school readiness. The Future of Children, 15(1), 139–168.
• Blachnio, A., & Przepiórka, A. (2019). Be aware! If you start using Facebook problematically you will feel lonely: Phubbing, loneliness, self-esteem, and Facebook intrusion. A cross-sectional study. Social Science Computer Review, 37, 270–278.
• Chang, Y. O. (2015). The effects of mothers' smartphone addiction on parenting efficacy and parenting attitude. Journal of Korean Child Care and Education, 11(2), 109–129. https://doi.org/10.14698/jkcce.2015.11.2.109
• Chotpitayasunondh, V., & Douglas, K. M. (2016). How “phubbing” becomes the norm: The antecedents and consequences of snubbing via smartphone. Computers in Human Behavior, 63, 9–18. https://doi.org/10.1016/j.chb.2016.05.018
• Dong, W., Li, S., & Wang, X. (2023). Parental phubbing and Chinese adolescents’ SNS addiction: Loneliness as a mediator and self-esteem as a moderator. Current Psychology, 42(19), 16560–16572. https://doi.org/10.1007/s12144-022-04066-y
• Çaka, C. (2021). Çağın teknolojik bağımlılığı: Sosyotelizm (kavramsal bir bakış). Anadolu Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(3), 464–476.
• Çelenk, S. (2003). Okul başarısının ön koşulu: Okul-aile dayanışması. İlköğretim Online E-Dergi, 2(2), 28–34.
• Çiftçi, H. (2018). Öğrencilerin siber mağduriyet düzeylerinin karşılaştırılması. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 6(2), 1536–1567.
• Demirbağ, S., Ergin, D., Karaarslan, D., & Şen Celasin, N. (2023). Annelerin akıllı telefon bağımlılığı ile ebeveynlik düzeyleri arasındaki ilişki: Kesitsel bir çalışma. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(2), 263–270. https://doi.org/10.53424/balikesirsbd.1096725
• Diken, Ö., Topbaş, S., & Diken, İ. (2009). Ebeveyn Davranışını Değerlendirme Ölçeği (EDDÖ) ile Çocuk Davranışını Değerlendirme Ölçeği (ÇDDÖ)'nin geçerlik ve güvenirlik çalışmaları. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 10(2), 41–60.
• Dol, K. S. (2016). Fatigue and pain related to internet usage among university students. Journal of Physical Therapy Science, 28(4), 1233–1237.
• Dwyer, R. J., Kushlev, K., & Dunn, E. W. (2018). Smartphone use undermines enjoyment of face-to-face social interactions. Journal of Experimental Social Psychology, 78, 233–239.
• Elias, N., Lemish, D., Dalyot, S., & Floegel, D. (2021). Where are you? An observational exploration of parental technoference in public places in the US and Israel. Journal of Child Media, 15(3), 376–388. https://doi.org/10.1080/17482798.2020.1815228
• Eroğlu, M. R. (2016). Geleceğin suçları: Dijital dünyanın karanlık yüzü. Cyberpolitik Journal, 5(9), 173–177.
• Glickman, E. A., Choi, K. W., Lussier, A. A., Smith, B. J., & Dunn, E. C. (2021). Childhood emotional neglect and adolescent depression: Assessing the protective role of peer social support in a longitudinal birth cohort. Frontiers in Psychiatry, 12, 1–9. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2021.681176
• Gu, Y., & Zhao, L. (2025). The relationship between parental phubbing and problem behaviors in preschool children. International Journal of Mental Health Promotion, 27(5), 607–623.
• Guazzini, A., Duradoni, M., Capelli, A., & Meringolo, P. (2019). An explorative model to assess individuals’ phubbing risk. Future Internet, 11, 1–13.
• Güleç, V. (2018). Aile ilişkilerinin sosyal medyayla birlikte çöküşü. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 2(2), 105–120.
• Han, X. Y., & Shek, D. T. L. (2012). Perceived parent–child relational qualities and parental control in Chinese adolescents in Shanghai. International Journal on Disability and Human Development, 11(1), 61–66. https://doi.org/10.1515/ijdhd.2012.005