Kırgız Türkçesindeki Aile ve Akrabalıkla İlgili Sözcüklerin Edimbilimsel ve Kavramsal Analizi
Öz
Bu çalışmada, Kırgız Türkçesinde aile ve akrabalık ilişkilerini ifade eden temel terimler, edimbilimsel ve kavramsal açıdan çok katmanlı biçimde analiz edilmiştir. Araştırmanın kuramsal çerçevesini Wang’ın üç düzeyli leksiko-pragmatik modeli, Sinclair ve Hanks’in bağlam temelli anlam kuramı ve Fillmore’un çerçeve anlambilimi oluşturmuştur. “Ata”, “ene”, “bala”, “boordoş”, “uul” gibi terimler, sözlük tanımlarının ötesinde, toplumsal roller, kültürel kodlar ve bireysel deneyimler bakımından değerlendirilmiştir. Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi Sözlük Platformu’ndan elde edilen veriler nitel içerik analiziyle incelenmiştir. Bulgular, aile kavramlarının sadece biyolojik ilişkileri değil, toplumsal hiyerarşi, kültürel süreklilik ve duygusal aidiyet gibi unsurları da dil düzeyinde yansıttığını göstermektedir. Sonuç olarak, aile terimlerinin anlam yapısı bağlam, kültür ve sosyal pratiklerle zenginleşmektedir; bu bağlamda çerçeve ve pragmatik yaklaşımların sözlükçülükte gerekliliği vurgulanmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kırgız Türkçesi, leksiko-pragmatik model, edimbilim, aile ve akrabalık, çerçeve anlambilimi
Kaynakça
- Arıkoğlu, E. (Ed.). (2017). Kırgızca-Türkçe sözlük. KTM Yayınları. http://sozduk.manas.edu.kg/
- Çatal, O. A. (2022). Kırgız Türkçesi akrabalık terimlerinde alt anlamlılık. Dil Araştırmaları, 30, 199–212.
- Cumakunova, G. (2013). Türkçe-Kırgızca akrabalık terimleri. I. Uluslararası Ankara-Kazan ve Çevresi Halk Kültürü Sempozyumu Bildirileri (ss. 209–218). Kazan.
- Cumakunova, G. (2021). Kırgız dilinde soya dayalı akrabalık terimleri. Kutbilim Journal of Social Sciences and Arts, 1, 1–19.
- Hanks, P. (2016). Definition. In P. Durkin (Ed.), The Oxford handbook of lexicography (pp. 1–33). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199691630.013.12
- Koca, E. (2020). Kırgız Türkçesi’nde aile ve akrabalık kavramlarını karşılayan sözler ve söz kalıpları. In K. Manafidizaji (Ed.), Karadeniz Zirvesi 4. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi Tam Metin Kitabı (s. 164). UBAK Yayınevi. (ISBN: 978-605-60737-2-4)
- Nesi, H. (2013). Researching users and uses of dictionaries. In H. Jackson (Ed.), The Bloomsbury companion to lexicography (pp. 62–74). Bloomsbury.
- Sinclair, J. (Ed.). (1991). Corpus, concordance, collocation. Oxford University Press.
- Wang, A. (2015). Pragmatic information in learners’ dictionaries: Redefined. In L. Lan, J. McKeown, & L. Liming (Eds.), Proceedings of ASIALEX 2015 Hong Kong (pp. 204–212). Hong Kong Polytechnic University.