A Pragmatic and Conceptual Analysis of Family and Kinship Terms in Kyrgyz Turkish

Yıl 2025, Cilt: 26 Sayı: Özel Sayı, 2320 - 2340, 30.12.2025

Cüneyt Akın

Öz

This article analyzes fundamental family and kinship terms in Kyrgyz Turkish from a pragmatic and conceptual perspective. The study is based on Wang’s three-level lexico-pragmatic model, Sinclair and Hanks’s context-based meaning theory, and Fillmore’s frame semantics. Terms such as “ata,” “ene,” “bala,” “boordoş,” and “uul” are examined beyond dictionary definitions, focusing on their social roles, cultural codes, and individual experiences. Data from the Kyrgyzstan-Turkey Manas University Dictionary Platform were analyzed using qualitative content analysis. Findings indicate that these terms in Kyrgyz Turkish reflect not only biological relations but also social hierarchy, cultural continuity, and emotional belonging. The study highlights the necessity of frame and pragmatics-based approaches for contemporary lexicographical research.

Anahtar Kelimeler

Kyrgyz Turkish , lexico-pragmatic model , pragmatics , family and kinship , frame semantics

Kırgız Türkçesindeki Aile ve Akrabalıkla İlgili Sözcüklerin Edimbilimsel ve Kavramsal Analizi

Öz

Bu çalışmada, Kırgız Türkçesinde aile ve akrabalık ilişkilerini ifade eden temel terimler, edimbilimsel ve kavramsal açıdan çok katmanlı biçimde analiz edilmiştir. Araştırmanın kuramsal çerçevesini Wang’ın üç düzeyli leksiko-pragmatik modeli, Sinclair ve Hanks’in bağlam temelli anlam kuramı ve Fillmore’un çerçeve anlambilimi oluşturmuştur. “Ata”, “ene”, “bala”, “boordoş”, “uul” gibi terimler, sözlük tanımlarının ötesinde, toplumsal roller, kültürel kodlar ve bireysel deneyimler bakımından değerlendirilmiştir. Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi Sözlük Platformu’ndan elde edilen veriler nitel içerik analiziyle incelenmiştir. Bulgular, aile kavramlarının sadece biyolojik ilişkileri değil, toplumsal hiyerarşi, kültürel süreklilik ve duygusal aidiyet gibi unsurları da dil düzeyinde yansıttığını göstermektedir. Sonuç olarak, aile terimlerinin anlam yapısı bağlam, kültür ve sosyal pratiklerle zenginleşmektedir; bu bağlamda çerçeve ve pragmatik yaklaşımların sözlükçülükte gerekliliği vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kırgız Türkçesi , leksiko-pragmatik model , edimbilim , aile ve akrabalık , çerçeve anlambilimi

Kaynakça

• Arıkoğlu, E. (Ed.). (2017). Kırgızca-Türkçe sözlük. KTM Yayınları. http://sozduk.manas.edu.kg/
• Çatal, O. A. (2022). Kırgız Türkçesi akrabalık terimlerinde alt anlamlılık. Dil Araştırmaları, 30, 199–212.
• Cumakunova, G. (2013). Türkçe-Kırgızca akrabalık terimleri. I. Uluslararası Ankara-Kazan ve Çevresi Halk Kültürü Sempozyumu Bildirileri (ss. 209–218). Kazan.
• Cumakunova, G. (2021). Kırgız dilinde soya dayalı akrabalık terimleri. Kutbilim Journal of Social Sciences and Arts, 1, 1–19.
• Hanks, P. (2016). Definition. In P. Durkin (Ed.), The Oxford handbook of lexicography (pp. 1–33). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199691630.013.12
• Koca, E. (2020). Kırgız Türkçesi’nde aile ve akrabalık kavramlarını karşılayan sözler ve söz kalıpları. In K. Manafidizaji (Ed.), Karadeniz Zirvesi 4. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi Tam Metin Kitabı (s. 164). UBAK Yayınevi. (ISBN: 978-605-60737-2-4)
• Nesi, H. (2013). Researching users and uses of dictionaries. In H. Jackson (Ed.), The Bloomsbury companion to lexicography (pp. 62–74). Bloomsbury.
• Sinclair, J. (Ed.). (1991). Corpus, concordance, collocation. Oxford University Press.
• Wang, A. (2015). Pragmatic information in learners’ dictionaries: Redefined. In L. Lan, J. McKeown, & L. Liming (Eds.), Proceedings of ASIALEX 2015 Hong Kong (pp. 204–212). Hong Kong Polytechnic University.