Dönüşümcü Liderliğin İş Tatminine Etkisinde Örgütsel Bağlılığın Aracılık Rolü

Yıl 2026, Cilt: 27 Sayı: 1, 71 - 95, 17.03.2026

Filiz Sivaslıoğlu

https://izlik.org/JA64ML96SD

Öz

Bu çalışmada dönüşümcü liderliğin iş tatminine etkisinde örgütsel bağlılığın aracılık rolünün ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Bu amaçla İstanbul/Avrupa Yakası’nda çeşitli sektörlerde faaliyet gösteren üretim işletmelerinde rastgele yöntemle seçilen gönüllü katılımcılarla (n:440) araştırma gerçekleştirilmiştir. Araştırma literatürde geçerliliği ve güvenilirliği kanıtlanmış sorularla, yüz yüze ve online olarak yapılmıştır. Araştırmanın ölçeğinde, katılımcılara ait demografik özellikler, dönüşümcü liderlik, iş tatmini ve örgütsel bağlılık ile ilgili sorular yer almaktadır. Elde edilen veriler, SPSS 24 programı ile test edilmiş ve bulgular yorumlanmıştır. Araştırmada, değişkenler arasındaki ilişkide anlamlı ve pozitif etkilerin olduğu ve dönüşümcü liderliğin iş tatminine etkisinde örgütsel bağlılığın kısmi aracı rolü olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Dönüşümcü Liderlik , İş Tatmini , Örgütsel Bağlılık , Liderlik

The Mediating Role of Organizational Commitment in the Effect of Transformational Leadership on Job Satisfaction

https://izlik.org/JA64ML96SD

Öz

This study aims to examine the mediating role of organizational commitment in the effect of transformational leadership on job satisfaction. For this purpose, a survey was conducted with (n:440) voluntary participants randomly selected from manufacturing companies in various sectors on the European side of Istanbul. The data were collected both face-to-face and online using questions that have proven validity and reliability in the literature. The questionnaire included questions about demographic characteristics, transformational leadership, job satisfaction, and organizational commitment. The data were analyzed using SPSS 24, and the results were interpreted. The findings show that there are significant and positive relationships between the variables, and that organizational commitment has a partial mediating role in the effect of transformational leadership on job satisfaction.

Anahtar Kelimeler

Transformational Leadership , Job Satisfaction , Organizational Commitment , Leadership

Kaynakça

• Adekola, B. (2012). The impact of (OC) on JS: A study of employees at Nigerian Universities. International Journal of Human Resource Studies, 2(2), 1-17. DOI: 10.5296/ijhrs.V2i2.1740
• Akdemir, N. (1997). Geriatri I: Hemşirelik Bakımı, Gökçe K. et al., (Ed), Hekimler Yayın Birliği, Ankara, s.116-145.
• Ali, T., & Çetiner, A. (2011). Ortaöğretim okulu müdürlerinin dönüşümcü liderlik davranışlarını gerçekleştirme durumlarına ilişkin öğretmen görüşleri. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(2), 369-391.
• Allen, G. W., Attoh, P. A., & Gong, T. (2017). TFL and affective organizational commitment: Mediating roles of perceived social responsibility and organizational identification. Social Responsibility Journal, 13(3), 585–600. DOI: 10.1108/SRJ-11-2016-0193
• Altıntaş, M., & Özata, M. (2024). Yükseköğretim kurumlarında dönüşümcü ve etkileşimci liderliğin çalışan memnuniyeti üzerindeki etkisi: Örgütsel iletişim, örgütsel güven ve örgütsel bağlılığın aracılık rolü. Yükseköğretim Dergisi, 14(3), 59-78. DOI: 10.53478/yuksekogretim.1319031
• Ay, A. F., & Keleş, K. (2017). Etkileşimci ve dönüşümcü liderlik tarzlarının işten ayrılma niyeti ve iş performansı üzerindeki etkisi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(4), 193-203.
• Altunışık, R., Coşkun R., Bayraktaroğlu S., & Yıldırım E. (2010). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri SPSS Uygulamaları. Sakarya: Sakarya Kitabevi.
• Avunduk, Y. (2021). The Relationship between OC and JS. Journal of Educational Issues, 7(2), 146-158. DOI: 10.5296/jei.7i2.18966
• Ayık, Ö. (2022). Dönüştürücü liderlik ve iş tatmini ilişkisinin incelenmesi: Marmara bölgesi gençlik ve spor il ve ilçe müdürlüklerinde görevli antrenörlere yönelik bir uygulama (Doktora Tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
• Aykanat, Z., & Çalışkan, M. (2019). Dönüştürücü liderlik ve örgütsel yenilikçilik arasındaki ilişki: Bir kamu kurumu örneği. KAÜİİBFD, 10(20), 829-857. DOI: 10.36543/kauiibfd.2019.035
• Baı, Y., Lın, L., & Li, P.P. (2016). How to enable employee creativity in a team context: A cross-level mediating process of (TL). Journal of Business Research, 69, 3240-3250. DOI: 10.1016/j.jbusres.2016.02.025
• Bakiev, E. (2013). The influence of interpersonal trust and organizational commitment on perceived organizational performance. Journal of Applied Economics and Business Research, 3(3), 166-180.
• Balay, R. (2000). Özel ve resmi liselerde yönetici ve öğretmenlerin örgütsel bağlılığı: Ankara ili örneği. Doktora tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Blau, P. M. (1964). Exchange and power in social life. New York: Wiley.
• Bozkır, H. S. (2014). Dönüştürücü liderlik ile iş tatmini arasındaki ilişkinin incelenmesi: Kamu ve özel sektör çalışanlarına yönelik bir araştırma (Yüksek Lisans Tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Budak, O., Erdal, N., & Filiz, M. (2023). Hizmetkâr liderlik ve örgütsel güvenin iş tatmini üzerine etkisinin belirlenmesi: Sağlık sektöründe bir inceleme. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(3), 1027-1043. DOI: 10.33206/mjss.1210758
• Chen, S. Y., Wu, W. C., Chang, C. S., Lin, C. T., Kung, J. Y., Weng, H. C., Lin, Y. T., & Lee, S. I. (2015). Organizational justice, trust, and identification and their effects on (OC) in hospital nursing staff. BMC Health Services Research, 15(1), 1–17. Crossref. DOI: 10.1186/s12913-015-1016-8
• Chi, H.K., Vu, T.V., Nguyen, H.V., & Truong, T.H. (2023). How financial and non–financial rewards moderate the relationships between (TL), JS, and job performance. Cogent Business & Management, 10, 2173850. DOI: 10.1080/23311975.2023.2173850
• Chordiya, R., Sabharwal, M., & Goodman, D. (2017). Affective (OC) and JS: A cross‐national comparative study. Public Administration, 95(1), 178-195. DOI: 10.1111/padm.12306
• Churchill, G. A. Jr., Ford, N. M., & Walker, O.C. (1974). Measuring the JS of industrial salesman. Journal of Marketing Research, 11, 254-260. DOI: 10.2307/3151140
• Comer, J. (1989). Psychometric assessment of a reduced version of INDSALES. Journal of Business Research, 18(4), 291-302. DOI: 10.1016/0148-2963(89)90023-4
• Conger, J.A. (1999). Charismatic and TFL in organization: an insider’s perspective on these developing streams of research. Leadership Quarterly, 10(2), 145-179. DOI: 10.1016/S1048-9843(99)00012-0
• Çalışkan, A., & Arıkan, Ö.U. (2017). Sağlık sektörü çalışanlarında dönüşümcü liderliğin yenilikçi davranışa etkisi, örgütsel vatandaşlık davranışlarının bu etkideki aracılık rolü üzerine bir araştırma: Mersin ili örneği. Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 3(2), 17-38.
• Çekmecelioğlu, H. (2006). İş tatmini ve örgütsel bağlılık tutumlarının işten ayrılma niyeti ve verimlilik üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi: Bir araştırma. ISGUC The Journal of Industrial Relations and Human Resources, 8(2), 153-168.
• Çınar, F., Çapar, H., & Mermerkaya, S. (2022). Examining the relationship between health professionals' (OC) and JS: A systematic review and meta-analysis. Journal of Economic and Administrative Sciences, 1-14. DOI: 10.1108/JEAS-01-2021-0002
• Deng, C., Gulseren, D., Isola, C., Grocutt, K., & Turner, N. (2022). TFL effectiveness: An evidence-based primer. Human Resource Development International, 26(5), 627–641. DOI: 10.1080/13678868.2022.2135938
• Dodanwala, T. C., Santoso, D. S., & Yukongdi, V. (2023). Examining work role stressors, JS, job stress, and turnover intention of Sri Lanka’s construction industry. International Journal of Construction Management, 23(15), 2583-2592. DOI: 10.1080/15623599.2022.2080931
• Erceylan, N. (2010). Yöneticilerin liderlik davranışlarının çalışanların örgütsel bağlılıkları üzerindeki etkileri ve bir araştırma (Yüksek Lisans tezi). İnönü Üniversitesi, Malatya.
• Eren, E. (1998). Yönetim ve Organizasyon. İstanbul: Beta Yayınları.
• Fitriadi, M., Adam, M., & Mukhlis, Y. (2021). The effect of TFL and organizational support on member performance and its impact on performance: Study in Kodam Iskandar Muda. International Journal of Scientific and Management Research, 4(5), 201-213. DOI: 10.37502/IJSMR.2021.4513
• Gajić, T., Petrović, M. D., Radovanović, M. M., Vuković, D., Dimitrovski, D., & Yakovenko, N. V. (2021). Women’s role in (OC) and JS in the travel industry—An evidence from the urban setting. Sustainability, 13(15), 8395. DOI: 10.3390/su13158395
• Godbersen, G. M., Murgaš, M., Gryglewski, G., Klöbl, M., Unterholzner, J., Rischka, L., Spies, M., Baldinger-Melich, P., Winkler, D., & Lanzenberger, R. (2022). Coexpression of gene transcripts with monoamine oxidase A quantified by human in vivo positron emission tomography. Cerebral Cortex, 32(16), 3516-3524. DOI: 10.1093/cercor/bhab430
• Hakim, A. B. A. (2009). Cinsiyete göre genel eğitim öğretmenleri ve özel eğitim öğretmenlerinin iş tatmini: Karşılaştırmalı bir çalışma (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Umm Al-Qura University, Makkah Al-Mukarramah, Suudi Arabistan.
• Hamidifar, F. (2009). A study of the relationship between leadership styles and employee JS at Islamic Azad University branches in Tehran, Iran. AU-GSB e-Journal, 1-13. DOI: 10.1016/j.sbspro.2012.11.215
• Hedayat, A., Sogolitappeh, F. N., Shakeri, R., Abasifard, M., & Khaledian, M. (2018). Relationship between (OC) and JS. International Letters of Social and Humanistic Sciences, 81, 30-38. DOI: 10.18052/www.scipress.com/ILSHS.81.30
• Hemedoğlu, E., & Evliyaoğlu, F. (2015). Çalışanların dönüşümcü liderlik algılarının örgütsel bağlılıkları üzerindeki etkilerinin incelenmesi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 4(1), 58-77.
• Hoş, C., & Oksay, A. (2015). Hemşirelerde örgütsel bağlılık ile iş tatmini ilişkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 20(4), 1-24.
• Howladar, M. H. R., & Rahman, M. S. (2021). The influence of servant leadership on organizational citizenship behavior: The mediating effect of organizational commitment. South East European Journal of Economics and Business, 16(1), 70-83.
• Iqbal, K., Fatima, T., & Naveed, M. (2020). The impact of TFL on nurses’ organizational commitment: A multiple mediation model. European Journal of Investigation in Health, Psychology and Education, 10(1), 262-275. DOI: 10.3390/ejihpe10010021
• İşcan, F. Ö., & Sayın, U. (2010). Örgütsel adalet, iş tatmini ve örgütsel güven arasındaki ilişki. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 24(4), 195-216.
• Karahan, A. (2015). Hekimlerin örgütsel bağlılık ve iş tatmini ilişkisinin incelenmesine yönelik bir araştırma: Afyon Kocatepe Üniversitesi hastanesi örneği. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (23), 1-10.
• Karcıoğlu, F., & Akbaş, S. (2010). İş yerinde psikolojik şiddet ve iş tatmini ilişkisi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 24(3), 139-159.
• Knezović, E., & Drkić, A. (2020). Innovative work behavior in SMEs: The role of TL. Employee Relations: The International Journal, 43(2), 398–415. DOI: 10.1108/ER-03-2020-0124
• Kooij, D. T. A. M., Jansen, P. G. W., Dikkers, J. S. E., & De Lange, A. H. (2010). Yaşın İK uygulamaları ile hem duygusal bağlılık hem de iş tatmini arasındaki ilişkilere etkisi: Bir meta-analiz. Journal of Organizational Behavior, 31, 1111–1136. DOI: 10.1002/job.666
• Koppenhoefer, C. (2013). The impact of leadership style on OC in medical health insurance call centers (Doctoral dissertation, Indiana Wesleyan University). DOI: 10.1007/978-3-319-14908-0_4
• Leszczyńska, D., & Pruchnicki, E. (2015). The evolution of knowledge transfer and the location of a multinational corporation: Theory and mathematical model. The Multinational Business Review, 23(2), 111-129. DOI: 10.1108/MBR-06-2014-0031
• Lim, S. (2008). JS of information technology workers in academic libraries. Library & Information Science Research, 30(2), 115-121. DOI: 10.1016/j.lisr.2007.10.002
• Lizote, S. A., Verdinelli, M. A., & Nascimento, S. D. (2017). (OC) and JS: A study with municipal civil servants. Revista de Administração Pública, 51, 947-967. DOI: http://dx.doi.org/10.1590/0034-7612156382
• Loan, L. T. M. (2020). The influence of (OC) on employees’ job performance: The mediating role of JS. Management Science Letters, 10(14), 3307-3312. DOI: 10.5267/j.msl.2020.6.007
• Lu, H., Zhao, Y., & While, A. (2019). JS among hospital nurses: A literature review. International Journal of Nursing Studies, 94, 21-31. DOI: 10.1016/j.ijnurstu.2019.01.011
• Malik, W. U., Javed, M., & Hassan, S. T. (2017). Influence of TFL components on JS and organizational commitment. Pakistan Journal of Commerce and Social Sciences (PJCSS), 11(1), 147-166. DOI: 10.26668/businessreview/2024.v9i12.5120
• Mansurova, S., & Güney, S. (2018). İşletmelerde dönüşümcü liderlik davranışlarının örgüt kültürüne etkisi ve bir uygulama. ABMYO Dergisi, 13(52), 33-54.
• Mert, G., Dördüncü, H., & İncaz, S. (2019). Değişen liderlik davranışının iş tatmini üzerindeki etkisi: Vakıf Üniversitesi örneği. Journal of International Social Research, 12(65), 1169-1182. DOI: 10.17719/jisr.2019.3526
• Mesu, J., Sanders, K., & Van R. M. (2015). TFL and organisational commitment in manufacturing and service small to medium-sized enterprises. Personnel Review, 44(6), 970-990. DOI: 10.1108/PR-01-2014-0020
• McMurray, A. J., Scott, D. R., & Pace, R. W. (2004). Üretimde örgütsel bağlılık ve örgütsel iklim arasındaki ilişki. Human Resource Development Quarterly, 15, 473–488. DOI: 10.1002/hrdq.1116
• Muslim, D., Ilmi, Z., & Irwansyah, I. (2024). The effect of workload and work stress on officers’ performance and JS as intervening variables in municipal police unit, East Borneo Province. Asian Journal of Management, Entrepreneurship, and Social Science, 4(01), 129-152. DOI: 10.63922/ajmesc.v4i01.613
• Nagar, K. (2012). OC and JS among teachers during times of burnout. Vikalpa, 37(2), 43-60. DOI: 10.1177/0256090920120205
• Nasution, F. N., & Rafiki, A. (2020). Islamic work ethics, (OC) and JS of Islamic banks in Indonesia. RAUSP Management Journal, 55, 195-205. DOI: 10.1108/RAUSP-01-2019-0011
• Norris, D. R., & Niebuhr, R. E. (1984). Professionalism, (OC) and JS in an accounting organization. Accounting, Organizations and Society, 9(1), 49-59.
• O'Reilly, C. (1989). Corporations, culture and commitment: Motivation and social control in organizations. California Management Review, 31(4), 9-25. DOI: 10.2307/41166580
• Özdamar, K. (2004). Paket programlar ile istatistiksel veri analizi. Anadolu Üniversitesi Yayınları, Eskişehir.
• Panagopoulos, N., Karamanis, K., & Anastasiou, S. (2024). Exploring the impact of different leadership styles on JS among primary school teachers in the Achaia Region, Greece. 14(1), 45. DOI: 10.3390/educsci14010045
• Palalic, R., & Ait Sidi Mhamed, E. M. (2020). TFL and MNCs: Evidence from Morocco community. Journal of Enterprising Communities: People and Places in the Global Economy, 14(2), 201-230. DOI: 10.1108/JEC-01-2020-0002
• Podsakoff, P. M., Mackenzie, S. B., Moorman, R. H., & Fetter, R. (1990). Transformational leader behaviors and their effects on followers’ trust in leader, satisfaction and organizational citizenship behaviors. Leadership Quarterly, 1, 107-142. DOI: 10.1016/1048-9843(90)90009-7
• Podsakoff, P. M., Mackenzie, S. B., & Bommer, W. H. (1996). Transformational leader behaviors and substitutes for leadership as determinants of employee satisfaction, commitment, trust, and organizational citizenship behaviors. Journal of Management, 22(2), 259-298. DOI: 10.1016/S0149-2063(96)90049-5
• Porter, L. W., Steers, R. M., Mowday, R. T., & Boulian, P. V. (1974). Organizational commitment, JS, and turnover among psychiatric technicians. Journal of Applied Psychology, 59(5), 603. DOI: 10.1037/h0037335
• Putri, W. H., & Setianan, A. R. (2019). Job enrichment, organizational commitment, and intention to quit: The mediating role of employee engagement. Problems and Perspectives in Management, 17(2), 518-526. DOI: 10.21511/ppm.17(2).2019.40
• Priya, G., & Sreedharan, N. V. (2023). Work life balance and TFL as predictors of employee JS. Serbian Journal of Management, 18(2), 253-273. DOI: 10.5937/sjm18-34305
• Rhoades, L., Eisenberger, R., & Armeli, S. (2001). Örgüte duygusal bağlılık: Algılanan örgütsel desteğin katkısı. Journal of Applied Psychology, 86, 825–836. DOI: 10.1037/0021-9010.86.5.825
• Sabuncuoğlu, Z., & Tüz, V. M. (2013). Örgütsel davranış. Aktüel Yayınları, Türkiye.
• Saleem, H. (2015). The impact of leadership styles on JS and mediating role of perceived organizational politics. Procedia, Social and Behavioral Sciences, 172, 563–569. DOI: 10.1016/j.sbspro.2015.01.403
• Siagian, H., Tarigan, Z. J. H., & Ubud, S. (2022). The effect of electronic word of mouth on online customer loyalty through perceived ease of use and information sharing. International Journal of Data and Network Science, 6(4), 1155-1168. DOI: 10.5267/j.ijdns.7.004
• Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2019). Using multivariate statistics (7th ed.). Allyn ve Bacon/Pearson Education.
• Taheri, R. H., Miah, M. S., & Kamaruzzaman, M. (2020). Impact of working environment on JS. European Journal of Business and Management Research, 5(6), 1-5. DOI: 10.24018/ejbmr.2020.5.6.643
• Tanrıverdi, M. (2022). Dönüştürücü liderlik tarzının çalışanların örgütsel bağlılığı üzerine etkisi: Perakende sektöründe bir araştırma (İstanbul ili Şişli ilçesi örneği). Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, İstanbul Kent Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
• Theofilou, P., Zyga, S., Economou, C., & Tzavella, F. (2022). (OC) among employees in the pharmaceutical industry: Is it affected by fatigue and JS? International Research Journal of Public and Environmental Health, 9(4), 97. DOI: 10.15739/irjpeh.22.012
• Tse, H. M., & Chiu, W. C. (2014). TFL and job performance: A social identity perspective. Journal of Business Research, 67, 2827-2835.
• Tutar, H. (2007). Erzurum’da devlet ve özel hastanelerde çalışan sağlık personelinin işlem adaleti, iş tatmini ve duygusal bağlılık durumlarının incelenmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(3), 97-120.
• Uysal, G., & Shibu, A. A. (2020). Kobilerde örgütsel yenilik ve örgütsel yaratıcılık stratejileri: Dönüşümcü liderlik etkisi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(2), 41-49.
• Yahaya, R., & Ebrahim, F. (2016). Leadership styles and organizational commitment: Literature review. Journal of Management Development, 35(2), 190-216. DOI: 10.1108/JMD-01-2015-0004
• Voon, M. L., Lo, M. C., Ngui, K. S., & Ayob, N. B. (2011). The influence of leadership styles on employees’ JS in public sector organizations in Malaysia. International Journal of Business, Management and Social Sciences, 2(1), 24-32.
• Vroom, V. H. (1995). Work and motivation. Jossey-Bass Publishers, USA.
• Wang, X., Chontawan, R., & Nantsupawat, R. (2012). (TL): Effect on the JS of registered nurses in a hospital in China. Journal of Advanced Nursing, 68(2), 444-451. DOI: 10.1111/j.1365-2648.2011.05762.x
• Wnuk, M. (2017). Organizational conditioning of JS: A model of JS. Contemporary Economics, 11(1), 31-43. DOI: 10.5709/ce.1897-9254.227
• Zahari, I. B., & Shurbagi, A. M. A. (2012). The effect of organizational culture and the relationship between TFL and JS in petroleum sector of Libya. International Business Research, 5(9), 89-97. DOI: 10.5539/ibr.5n9p89
• Zheng, J., Guangdong, W., Xie, H., & Hongyang, L. T. (2019). Leadership, organizational culture, and innovative behavior in construction projects. International Journal of Managing Projects in Business, 12(4), 888–918. DOI: 10.1108/ijmpb-04-2018-0068