Türkiye’de Genel Sağlık Sigortası: “Bakmakla Yükümlü Olunan Kişi” Kavramı Üzerinden Bir Değerlendirme

Bu çalışma, Türkiye’deki sağlık hizmetlerini kurumsallaştıran genel sağlık sigortası uygulamasının "bakmakla yükümlü olunan kişi" üzerinden merkeze alınması ve aile temelli sağlık uygulamalarının, Kurum tarafından finanse edilen hizmetler üzerinden değerlendirilmesini içermektedir. Sosyal sigorta kapsamının, Türkiye nüfusuna oranı 2024 yılında %90 olup, bunun %40’ı bakmakla yükümlü tutulanların oranıdır. Bu oran “bakmakla yükümlü olunan kişi” kavramının tartışılmasının önemini göstermektedir. Çalışma kapsamında, Türkiye’nin Güney Avrupa refah rejimi kapsamındaki konumlandırması, aileyi merkeze alan yapısı ile kısa ve uzun vadeli sigorta kollarından “evrensellik” iddiasıyla uzaklaşan genel sağlık sigortasının kapsayıcı özellikleri tartışılmaktadır. Türk sosyal güvenlik sisteminde konumlanan genel sağlık sigortası, fiili (de facto) bir aile sigortası niteliği taşımaktadır. Sosyal politika bağlamında yapılan bu çalışma, kapsam belirleme yönteminin aileyi nasıl kurucu bir unsur olarak konumlandırdığını analiz ederek, sosyal koruma mekanizmasının aile temeliyle şekillenişini aktarmaktadır.

This study focuses on the institutionalization of health services in Turkey through the implementation of universal health insurance, which is centered on “dependents,” and the evaluation of family-based health practices through services financed by the Institution. The social insurance coverage rate for the Turkish population is 90% in 2024, with 40% of this being the dependent population. This ratio highlights the importance of discussing the concept of “dependent persons.” Within the scope of this study, Turkey's position within the Southern European welfare regime, its family-centered structure, and the inclusive characteristics of general health insurance, which has moved away from the claim of “universality” in both short- and long-term insurance branches, are discussed. General health insurance, which is positioned within the Turkish social security system, has the nature of a de facto family insurance. This study, conducted within the context of social policy, analyzes how the scope determination method positions the family as a foundational element, thereby illustrating how the social protection mechanism is shaped by the family foundation.