Türkiye’de Genel Sağlık Sigortası: “Bakmakla Yükümlü Olunan Kişi” Kavramı Üzerinden Bir Değerlendirme

Yıl 2025, Cilt: 26 Sayı: Özel Sayı, 1943 - 1959, 30.12.2025

Eray Karagöz

Öz

Bu çalışma, Türkiye’deki sağlık hizmetlerini kurumsallaştıran genel sağlık sigortası uygulamasının "bakmakla yükümlü olunan kişi" üzerinden merkeze alınması ve aile temelli sağlık uygulamalarının, Kurum tarafından finanse edilen hizmetler üzerinden değerlendirilmesini içermektedir. Sosyal sigorta kapsamının, Türkiye nüfusuna oranı 2024 yılında %90 olup, bunun %40’ı bakmakla yükümlü tutulanların oranıdır. Bu oran “bakmakla yükümlü olunan kişi” kavramının tartışılmasının önemini göstermektedir.
Çalışma kapsamında, Türkiye’nin Güney Avrupa refah rejimi kapsamındaki konumlandırması, aileyi merkeze alan yapısı ile kısa ve uzun vadeli sigorta kollarından “evrensellik” iddiasıyla uzaklaşan genel sağlık sigortasının kapsayıcı özellikleri tartışılmaktadır.
Türk sosyal güvenlik sisteminde konumlanan genel sağlık sigortası, fiili (de facto) bir aile sigortası niteliği taşımaktadır. Sosyal politika bağlamında yapılan bu çalışma, kapsam belirleme yönteminin aileyi nasıl kurucu bir unsur olarak konumlandırdığını analiz ederek, sosyal koruma mekanizmasının aile temeliyle şekillenişini aktarmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Genel Sağlık Sigortası , Bakmakla Yükümlü Olunan Kişi , Aile , Refah Rejimleri.

General Health Insurance in Turkey: An Evaluation Through the Concept of the "Dependent Beneficiary”

Öz

This study focuses on the institutionalization of health services in Turkey through the implementation of universal health insurance, which is centered on “dependents,” and the evaluation of family-based health practices through services financed by the Institution. The social insurance coverage rate for the Turkish population is 90% in 2024, with 40% of this being the dependent population. This ratio highlights the importance of discussing the concept of “dependent persons.”
Within the scope of this study, Turkey's position within the Southern European welfare regime, its family-centered structure, and the inclusive characteristics of general health insurance, which has moved away from the claim of “universality” in both short- and long-term insurance branches, are discussed.
General health insurance, which is positioned within the Turkish social security system, has the nature of a de facto family insurance. This study, conducted within the context of social policy, analyzes how the scope determination method positions the family as a foundational element, thereby illustrating how the social protection mechanism is shaped by the family foundation.

Anahtar Kelimeler

General Health Insurance , Dependent Beneficiary , Family , Welfare Regimes.

Kaynakça

• Arıcı, K. (2017). Türk Sosyal Güvenlik Hukukunda Annelerin Korunması. Türkiye Barolar Birliği Dergisi. Özel Sayı, 269-284.
• Atabay SŞ. (2022). Sağlık Hakkı ve Unsurları. TJOB. 2022;9(3), 105-13.
• Attila, İ., Gülay, A. (2022). Türkiye’de Genel Sağlık Sigortası’nın Sürdürülebilirliği İçin Zorunlu Tamamlayıcı Sağlık Sigortası Modeli Önerisi. Uygulamalı Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(1), 17-40.
• Bağ İ., Kandemir Ülker E. ve Çalışkan S. (2024). Aile Diş Hekimlerinin ve Diş Hekimlerinin Koruyucu Diş Hekimliği Uygulamaları ve Acil Tedavi Yaklaşımlarının Değerlendirilmesi: Bir Anket Çalışması. ADO Klinik Bilimler Dergisi. 2024;13(3):416-25.
• Bostancı, Y. (2008). Sosyal Güvenlik Hukukunda Genel Sağlık Sigortası. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 16(1), 145-173. https://doi.org/10.15337/SUHFD.2017.142
• Can, Z. G. (2025). The Poverty Effectiveness of Social Security Benefits in Türkiye. Social Sciences, 14(7), 421. https://doi.org/10.3390/socsci14070421
• Demirkaya, S. (2023). Genel Sağlık Sigortası Kapsamında Yurt Dışında Sunulan Sağlık Hizmetlerinden Yararlanma. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 14(1), 274-288. https://doi.org/10.21492/inuhfd.1131868
• Dertli, N. (2015). Genel Sağlık Sigortası ve Gelir Testi: Statü Eşitsizliğinden Gelir Eşitsizliğine. Mülkiye Dergisi, 39(3), 271-304.
• Döner, Ayhan ve Mücahit Kelek (2015). Negatif Yükümlülükler Açısından Sağlık Hakkı. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, c. XIX, sy. 3-4, 2015, ss. 3-21.
• Esping-Andersen, G. (1990). The three worlds of welfare capitalism. Princeton University Press.
• Ferrera, M. (1996). The "Southern" Model of Welfare in Social Europe'. Journal of European Social Policy, 6(1), 17-37.
• Gal, J. (2010). Is there an extended family of Mediterranean welfare states? Journal of European Social Policy, 20(4), 283-300. https://doi.org/10.1177/0958928710374374
• Gökbayrak, Ş. (2010). Türkiye’de Sosyal Güvenliğin Dönüşümü. Çalışma ve Toplum, 2(25), 141-162.
• Grütjen, D. (2008). The Turkish welfare regime: An example of the Southern European model? The role of the state, market and family in welfare provision. Turkish Policy Quarterly, 7(1), 111-129.
• Işık Erol, S. (2019). Sosyal Güvenlik Sistemi: Sosyal Sigorta, Sosyal Yardım ve Sosyal Hizmet Bileşenleri Bağlamında. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (23), 1-14.
• Karabacak, E. (2017). Genel Sağlık Sigortası ve Gelir Testinde Yeni Dönem. Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 3(5), 29-39.
• Karagöz, E. (2025). 21. Yüzyılda Sosyal Güvenliğin Melezleşmesi: Türkiye Örneğinde Bismarck ve Beveridge Modelleri ile Toplumsal Algı İlişkisi. Sosyal Güvence. (Özel Sayı), 239-260. https://doi.org/10.21441/sosyalguvence.1689056
• Kırmızı, E. ve Hüseyinli, N. (2019). Sosyal Güvenlik Hakkının Geleceği Üzerine Bir Değerlendirme. Çalışma ve Toplum, 2(61), 1203-1236.
• Kol, E. (2014). Refah Rejimleri ve Sağlık Sistemleri. Global Journal of Economics and Business Studies, 3(5), 15-31.
• Korucu, Sezer, K., ve Oksay, A. (2018). Sağlık Hizmetlerinde Cepten Ödemelerin Bir Çeşidi: Katkı Payları. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(32), 265-313.
• Küpe, B. (2025). Sağlık Hakkının ve Genel Sağlık Sigortasının Öznesi Olarak Yabancılar. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, (62), 465-498. https://doi.org/10.54049/taad.1683961
• Manav Özdemir, A. E. (2024). Türk Hukukunda Genel Sağlık Sigortasından Yararlanma Şartları. Başkent Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 10(2), 309-333.
• Metin, B. (2017). Sağlık Hakkı. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 4(1), 46-50. https://doi.org/10.5455/sad.13-1489085317
• Nalbantoğlu İ., Tuncay T. (2023). Madde Bağımlılarının ve Ailelerinin Bağımlılıkla Mücadele Deneyimlerinin İncelenmesi. Bağımlılık Dergisi, 24(2), 207-226. https://doi.org/10.51982/bagimli.1167503
• Orhaner, E. (2006). Türkiye'de Sağlık Hizmetleri Finansmanı ve Genel Sağlık Sigortası. Gazi Üniversitesi Ticaret ve Turizm Eğitim Fakültesi Dergisi, (1), 1-22.
• Orlu, C., ve Köse, A. (2018). Türkiye ve İsviçre Genel Sağlık Sigortası Sistemlerinin Kıyaslanması ve Türkiye İçin Yeni Bir Model Önerisi. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 10(19), 303-329. https://doi.org/10.14784/marufacd.502177
• Özmen, Z. (2017). Refah Modelleri Açısından Avrupa’da ve Türkiye’de Sosyal Güvenlik Sisteminin Finansmanı. Düzce Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 88-117.
• Pekten, A. (2006). Genel Sağlık Sigortası Sistemi ve Getirdiği Yenilikler. Sayıştay Dergisi, (61), 119-138.
• T.C. Başbakanlık. (2005). Kamu Yönetiminde Yeniden Yapılanma: Sosyal Güvenlik Reformu: Sorunlar ve Çözüm Önerileri. Ankara: Beyaz Kitap.
• T.C. Sosyal Güvenlik Kurumu. (2024). Faaliyet Raporu.
• T.C. Yasalar. (2006). 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (Resmî Gazete Tarihi: 16.06.2006, Sayı: 26200).
• Taşcı, F. (2013). Refah Devleti Modelleri İçinde Türkiye'nin Pozisyonu: "Yaşlı Algısı" Üzerinden Değerlendirmeler. İnsan ve Toplum, 3(5), 5-35.
• Toprak, D. (2015). Uygulamada Ortaya Çıkan Farklı Refah Devleti Modelleri Üzerine Bir İnceleme. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (21), 151-175.
• Ulutürk, S., ve Dane, K. (2009). Sosyal Güvenlik: Teori, Dönüşüm ve Türkiye Uygulaması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 8(29), 114-142.
• Ülgen, G., ve Arda Özalp, L. F. (2017). Bir Refah Devleti Analizi: Ekonomik ve Sosyal Sonuçlar. Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi, 5(2), 219-243. https://doi.org/10.14782/sbd.2017.73