Anne Babaların Sosyal Medyada Masum Çocuk Etiketiyle Yaptıkları Paylaşımların İncelenmesi: Temsiller, Anlamlar ve Etik Sorunsallar

Yıl 2025, Cilt: 26 Sayı: Özel Sayı, 1926 - 1942, 30.12.2025

Mehmet Başaran

Öz

Çocuklar günümüzde sosyal medyada doğrudan aktif olmasalar bile, ebeveynlerinin ürettiği görüntüler ve anlatılar yoluyla dijital platformlarda görünür hâle gelmektedir. Bu araştırmada ebeveynlerin Instagram’da masum çocuk etiketiyle yaptıkları paylaşımlar içerik analiziyle incelenmiştir. Analiz sonucunda çocukların estetik bir nesne, mağdur bir figür, eksik bir birey ve küçük bir erişkin olarak temsil edildiği temalar ortaya çıkmıştır. Ayrıca paylaşımlarda ciddi etik sorunlar da tespit edilmiştir. Bulgular, sosyal medyadaki çocuk temsillerinin çocuğun öznelliğini geri planda bırakarak çok katmanlı ve karmaşık bir masum çocuk anlayışına dayandığını göstermektedir. Bu nedenle sosyal medya paylaşımlarında çocukların bireysel hakları, gelişimsel özellikleri ve öznellikleri dikkate alınarak etik bir bilinç geliştirilmelidir.

Anahtar Kelimeler

Çocukluk , Sosyal Medya , İnstagram , Paylaşan Anne Babalık , Innocent Cihil , Ethical Issues

Etik Beyan

Bu çalışma, etik kurul onayı gerektirmeyen, kamuya açık çevrimiçi veriler üzerinde yürütülmüştür.

Analysis of Parents’ Posts Using the Innocent Child Hashtag on Social Media: Representations, Meanings, and Ethical Issues

Öz

Children today may not be directly active on social media, yet they become visible on digital platforms through the images and narratives produced by their parents. This study analyzed Instagram posts by parents using the hashtag innocent child through content analysis. The analysis revealed themes representing children as aesthetic objects, victimized figures, incomplete individuals, and little adults. Additionally, serious ethical issues were identified in these posts. The findings show that children’s representations on social media often overlook their subjectivity, relying on a complex and multi-layered notion of innocence. Therefore, social media content involving children should be approached with ethical awareness that respects their individual rights, developmental characteristics, and subjectivity.

Anahtar Kelimeler

Childhood , Social media , Instagram , Sharenting , Innocent child , Ethical issues

Etik Beyan

This study was conducted using publicly accessible online data and therefore did not require ethics committee approval.

Kaynakça

• Aksoy-Kumru, F. B., & Yılmaz, A. (2024). Temel Çocukluk Çalışmaları Kavramlarının Türkiye Bağlamında Yeniden Ele Alınması: Fail, Yetkin ve Katılımcı Çocuk. Yaşadıkça Eğitim, 38(1), 230-244. https://doi.org/10.33308/26674874.2024381686
• Akyüz, H. (2016, 4-6 November). Çevre sorunlarına duyarlılık bağlamında Hz. Peygamber’in hayvanlarla ilgili tutum ve davranışları. 3rd International Symposium on Environment and Morality, Alanya, Türkiye.
• Alacakaptan, U. (1975). Suçun unsurları. Ankara: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, No:372.
• Arnett, J. J. (1995). Adolescents' uses of media for self-socialization. Journal Of Youth And Adolescence, 24(5), 519-533. https://doi.org/10.1007/BF01537054
• AoIR (Association of Internet Researchers). (2019). Internet Research: Ethical Guidelines 3.0. Retrieved from https://aoir.org/reports/ethics3.pdf
• Aslan, Ö. (2001). Hoşgörü ve tolerans kavramlarına etimolojik açıdan analitik bir yaklaşım. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 5(2), 357-380.
• Bal, D., & Onay, A. (2020). Televizyon Reklamları, Çocuk ve Tüketim: Tarz Mısın, Değil Misin? Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, (32), 198-219. https://doi.org/10.16878/gsuilet.580386
• Baştemur, Ş., Borucu, D. H., & Bulut, S. (2021). Ebeveynlerin çocuklarının fotoğrafını sosyal medyada paylaşmasının (sharenting) psikolojik sonuçları: Bir sharenting olgu incelemesi. Turk J Child Adolesc Ment Health, 28(2), 166-173. https://doi.org/10.4274/tjcamh.galenos.2020.00710
• Beninger, K. (2017). Social media users’ views on the ethics of social media research. In L. Sloan & A. Quan-Haase (Eds.), The Sage Handbook Of Social Media Research Methods (pp. 57–73). Sage.
• Berk, L. E. (2015). Bebekler ve çocuklar. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
• Birol, M. ve Bakır, Z. N. (2019). Instagram fenomenlerinin paylaşımları üzerinden göstergebilimsel bir inceleme.
• The Journal of International Scientific Researches, 4(2), 195-221. https://doi.org/10.23834/isrjournal.530556
• Bloom, P. (2015). Bebeklerin ahlaki yaşamı iyiliğin ve kötülüğün kökenleri. İstanbul: Veritakitap.
• Blum-Ross, A., & Livingstone, A. (2017). “Sharenting”, parent blogging and the boundaries of the digital self. Popular Communication, 15(2), 110–125. https://doi.org/10.1080/15405702.2016.1223300
• Bostan, E., Kocaman, G. & Altınok, B. (2017). Social media and instagram mothers in the context of surveillance society. Route Educational and Social Science Journal, 4(7), 313-321. https://doi.org/10.17121/ressjournal.853.
• Buckingham, D. (2007). Selling childhood? Children and consumer culture. Journal Of Children And Media, 1(1), 15-24. https://doi.org/10.1080/17482790601005017
• Karataş, S., & Aydoğan, Ş. (2024). Sosyal medyada ihlal “sharenting” üzerine bibliyometrik bir analiz. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 9(1), 134-157. https://doi.org/10.47107/inifedergi.1417863
• Kunt-Bulut, M. & Avcı, N (2016). Çocukluğa bakış: Bir sosyal paylaşım sitesi örneği. Kastamonu Eğitim Dergisi, 24(5), 2335-2352.
• Choi, G. Y., & Lewallen, J. (2018). “Say Instagram, Kids!”: Examining sharenting and children's digital representations on Instagram. Howard Journal of Communications, 29(2), 144-164. https://doi.org/10.1080/10646175.2017.1327380
• Çam, Z., Çavdar, D., Seydooğulları, S., & Çok, F. (2012). Ahlak gelişimine klasik ve yeni kuramsal yaklaşımlar. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 12(2), 1211-122.
• Değirmencioğlu, B. (2019). AİHM içtihatları ışığında "masumiyet karinesi"nin korunması. Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 1(2), 307-356.
• Develioğlu, F. (2013). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat (30. Baskı). Ankara: Ak Kitabevi Yayınları.
• Doub, A. E., Small, M., & Birch, L. L. (2016). A call for research exploring social media influences on mothers' child feeding practices and childhood obesity risk. Appetite, 99, 298-305. https://doi.org/10.1016/j.appet.2016.01.003
• Dursun, C. (2019). Ebeveynlerin çocuklarını sosyal medyada teşhiri: Çocuk hakları bağlamında bir değerlendirme. Çocuk ve Medeniyet, 4(8), 195-208.
• Duygulu, S. (2019). Sosyal medyada çocuk fotoğrafları paylaşmanın mahremiyet ihlali ve çocuk istismarı açısından değerlendirilmesi. TRT Akademi, 4(8), 428-487.
• Düzcan, E. (2020). 1947'den günümüze Türkiye sinemasında çocukluk: Sosyolojik bir analiz. Doctoral dissertation, Mimar Sinan Fine Arts University, Türkiye.
• Ergül, G., & Yıldız, S. (2021). Sosyal medyada sosyal annelik: Instagram anneliği. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 611-627.
• Fidan, Z., & Şentürk, Z. A. (2016). Sosyal medyada iletişim ve kadınlar üzerine bir değerlendirme. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 1(2), 64-82.
• Frijhoff, W. (2012). Historian’s discovery of childhood. Paedagogica Historica, 48(1), 11-29. https://doi.org/10.1080/00309230.2011.644568
• Gopnik, A. (2016). Filozof bebek. İstanbul: Gün.
• Gündoğdu, N. (2025). Çocukizm ve Yöntem Olarak Çocuk: Çocuk ve Yetişkin Konumlarını Sorgulama. Reflektif Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 319-336. https://doi.org/10.47613/reflektif.2025.215
• Güzel, E. (2019). Eşikteki çocuk: #tween. (2. Bs.) İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınları.
• Hartung, C. (2017). Reconceptualising agency and childhood: New perspectives in childhood studies. Children's Geographies, 15(6), pp. 754–755
• Harris, J. K., Moreland-Russell, S., Tabak, R. G., Ruhr, L. R., & Maier, R. C. (2014). Communication about childhood obesity on Twitter. American Journal Of Public Health, 104(7), 62-69. https://doi.org/10.2105/ajph.2013.301860
• Highfield, T., & Leaver, T. (2015). A methodology for mapping Instagram hashtags. First Monday, 20(1), 1-11. https://doi.org/10.5210/fm.v20i1.5563
• Hine, C. (2005). Internet research and the sociology of cyber-social-scientific knowledge. The İnformation Society, 21(4), 239-248. https://doi.org/10.1080/01972240591007553
• Holt, J. C. (1975) Escape from Childhood: The Needs and Rights of Children. Harmondsworth: Penguin.
• İnal, K. (1999). Paternalist politikanın ideal Türk çocuğu. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 32(1), 195-212. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000022
• James, A., & Prout, A. (2003). Constructing and reconstructing childhood: Contemporary issues in the sociological study of childhood. Routledge.
• Jans, M. (2004). Children as citizens: Towards a contemporary notion of child participation. Childhood, 11(1), 27-44. https://doi.org/10.1177/0907568204040182
• Kağıtçıbaşı, Ç. (1980). Çocuğun değeri: Türkiye’de değerler ve doğurganlık. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınları.
• Kağıtçıbaşı, Ç. ve Ataca, B. (2017). Çocuğun Değeri ve Aile Değişimi: Türkiye’den Otuz Yıllık Bir Portre. Sosyoloji Dergisi, 35, 77-101.
• Karahisar, T. (2017, 5-7 Ekim). Çocukların ebeveynler tarafından sosyal medyada nesneleştirilmesi ve mahremiyetin ifşası. İçinde Özge Pınarcık ve Miray Özözen Danacı (ed.). Uluslararası Çocuk Hakları Kongresi Tam Metin Kitabı (s.515-525). Düzce, Türkiye. Ankara: Eğiten Kitap
• Karaçelik, Y. (2019). Sosyal medya ağlarında makro ve mikro şöhretler üzerinden fotoğraf paylaşımlarının eleştirel incelenmesi: İnstagram örneği. Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Radyo, Sinema ve Televizyon Ana Bilim Dalı.
• Kılıç, İ., & Seçilmiş, C. (2022). Hangisine Güvenirim? Sosyal Medya Influencer’ları mı Seyahat Acentaları mı? Uyaran-Süreç-Tepki (Stimulus-Organism-Response) Teorisi. Alanya Akademik Bakış, 6(3), 2913-2941. https://doi.org/10.29023/alanyaakademik.1129102
• Kılınç, F. (2024). Bir ebeveyn davranışı olarak" Sharenting": TikTok paylaşımlarında çocukların dijital güvenliği, içerik rolleri ve içerik türlerinin incelenmesi. Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(2), 135-159. https://doi.org/10.46442/intjcss.1598641
• Korkunç, E., & Aydemir, A. (2025). Sosyal Medyada Popüler Olma Arzusu ve Ahlaki Değerler Arasındaki İlişki: TikTok Örneği. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 69, 21-44. https://doi.org/10.47998/ikad.1543987
• Li, H., Luo, X. R., Sarathy, R., & Xu, H. (2024). Contextual integrity and personal health information sharing in online social networks. Journal of the Association for Information Systems, 25(6), 1500-1532. https://doi.org/10.17705/1jais.00892
• Livingstone, S., & Third, A. (2017). Children and young people’s rights in the digital age: An emerging agenda. New Media & Society, 19(5), 657–670. https://doi.org/10.1177/1461444816686318
• Maraşlı, M., Er. Ş, Yılmaztürk, N. H., & Çok, F. (2016). Parents’ shares on social networking sites about their children: sharenting. The Anthropologist, 24(2), 399-406.
• Markham A., & Buchanan E. (2012). Ethical decision-making and Internet research. https://aoir.org/reports/ethics2.pdf
• Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma desen ve uygulama için bir rehber. Ankara: Nobel Yayıncılık McNair, S., Okan, Y., Hadjichristidis, C., & de Bruin, W. B. (2019). Age differences in moral judgment: Older adults are more deontological than younger adults. Journal of Behavioral Decision Making, 32(1), 47-60. https://doi.org/10.1002/bdm.2086
• Mutçalı, S. (2012). Arapça-Türkçe Sözlük. İstanbul: Dağarcık Yayınları.
• Ormanoğlu, H. D. (2016). Anayasal bağlamda ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi boyutuyla suçsuzluk karinesi. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 65(4), 2241-2276. https://doi.org/10.1501/Hukfak_0000001861
• Omur, S., & Uyar, M. (2022). Sharenting: Türkiye’de ebeveynlerin paylaşım eğilimleri üzerine bir değerlendirme. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi, 9, 23-45. https://doi.org/10.56676/kiad.1162288
• Postman, N. (1995). Çocukluğun yok oluşu (Çev. Kemal İnal). Ankara: İmge Yayınları.
• Pugh, A. J. (2014). The theoretical costs of ignoring childhood: Rethinking independence, insecurity, and inequality. Theory and Society, 43(1), 71-89. https://doi.org/10.1007/s11186-013-9209-9
• Saldana, J. (2019). Nitel Araştırmacılar için kodlama el kitabı. (Çev. Aysel Tüfekçi Akcan). Ankara: Pegem Akademi.
• Santrock, J. W. (2018). Yaşam boyu gelişim. Ankara: Nobel Yayınları.
• Saygılı, E. G., & Top, F. Ü. (2025). Çocukların ebeveynleri tarafından sosyal medyada paylaşılmasına yönelik çalışmaların incelenmesi. Disiplinlerarası Çocuk Hakları Araştırmaları Dergisi, 5(1), 24-41.
• Smith, K. (2012). Producing governable subjects: Images of childhood old and new. Childhood, 19(1), 24-37. https://doi.org/10.1177/0907568211401434
• Snee, H., Hine, C., Morey, Y., Roberts, S. ve Watson, H. (2020). Ana akım yöntembilim olarak dijital yöntemler. Ankara: Nobel.
• Subaşı, M., & Okumuş, K. (2017). Bir araştırma yöntemi olarak durum çalışması. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(2), 419-426.
• Sorin, R. (2005a). Changing images of childhood–reconceptualising early childhood practice. International Journal of Transitions in Childhood, 1, 12-21.
• Sorin, R. (2005b). Images of childhood: Perception and practice in early childhood education. Canadian Children, 30(2), 4-8.
• Sorin, R. (2007). Childhood through the eyes of the child and parent. Journal of Australian Research in Early Childhood Education, 14(1), 1-18.
• Stake, R. R. (2005). Case studies. In N. K. Denzin & Y. S. Lincoln (Eds.), The SAGE Handbook Of Qualitative Research. London: Sage.
• Türk Dil Kurumu (2020). Masum. Retrieved from https://sozluk.gov.tr/ in 17.06.2020.
• Townsend, L., & Wallace, C. (2016). Social media research: A guide to ethics. University of Aberdeen, 1(16), 1-16. Uslu, E. M. (2020). Okul öncesi öğretmenlerinin çocuk kitaplarına ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 16(2), 251-264. https://doi.org/10.17244/eku.822583
• Uprichard, E. (2008). Children as beings and becomings: Children, childhood and temporality. Children & Society, 22(4), 303-313. https://doi.org/10.1111/j.1099-0860.2007.00110.x
• Yılmaz, A. (2019). Instagram'da "çocuk ve oyun" etiketi ile yapılan paylaşımların incelenmesi. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 21(1), 7-22.
• Yin, R. K. (2017). Durum çalışması araştırması uygulamaları (Çev. İlhan Günbayı). Ankara: Nobel
• Wells, K. (2017). Childhood studies: Making young subjects. John Wiley & Sons.