Türkçe Fiillerde Dönüşlülük ve Dönüşlü Çatı Örnekleri Üzerine Bir Değerlendirme
Öz
Türkçe gramerlerde dönüşlü çatı için verilen örnekler incelendiğinde aynı başlık altında birbirinden farklı nitelikte fiiller ve bu fiillerin yüklem olduğu cümleler dikkat çekmektedir. Bu durum, dönüşlülüğün genellikle “fiilin etkisinin özneye dönmesi” şeklindeki bir anlam ilgisi üzerinden tanımlanmasıyla ilgili görünmektedir. Bu anlam, dönüşlülükte aranması gereken temel koşullar arasında olmakla birlikte, bu çatıyı tanımlamakta tek başına yeterli değildir. Bunun yanında, çatının cümle dizgesi üzerindeki etkisinin de incelenmesi gerekir. Bu çalışmada, konuya böyle bir açıdan yaklaşılarak “Dönüşlülük, cümledeki öge istem ve görünümlerini nasıl etkilemektedir?” sorusu sorulmuştur. Bu doğrultuda, dönüşlülüğün “fiilin nesne ve/veya tümleç isteminin özneye aktarılmasıyla ortaya çıktığı” tezi ortaya konmuş ve buna göre, kaynaklarda öne çıkan örnek tipleri, dönüşlü olanlar, dönüşlü çatıdan ayırt edilmesi gerekenler ve kısmen dönüşlü olabilenler şeklinde gruplandırılarak değerlendirilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Araştırmada herhangi bir kurumdan destek alınmamıştır.
Etik Beyan
Bu çalışmada etik kurul izin belgesi gerekmemektedir.
Kaynakça
- Adalı, O. (2004). Türkiye Türkçesinde biçimbirimler.İstanbul: Papatya Yayıncılık.
- Aksan, D. (1995). Her yönüyle dil ana çizgileriyle dilbilim. Ankara: TDK Yayınları.
- Aksan, Y. (2003). Kılınış ulamına yaklaşımlar ve Türkçede kılınış. A. Kıran, E. Korkut, S. Ağıldere (Ed.), Günümüz Dilbilim Çalışmaları içinde (s. 68-81). İstanbul: Multilingual Yayınları.
- Arslan, A. (2022). Türkiye Türkçesinde dönüşlü çatının oluşum yöntemleri. Uluslararası Beşeri Bilimler ve Eğitim Dergisi, 8(17), 226-240.
- Atabay, N., Özel, S. ve Kutluk, İ. (2003). Sözcük türleri. İstanbul: Papatya Yayıncılık.
- Bacanlı, E. (2014). Kılınış kategorisi ve Altaycada kılınış belirleyicisi olarak art fiiller. Ankara: TDK Yayınları.
- Balyemez, S. (2018). Dil bilgisi üzerine açıklamalar. Ankara: Pegem Akademi.
- Banguoğlu, T. (1974). Türkçenin grameri. Ankara: TDK Yayınları.
- Bilgegil, K. (1984). Türkçe dilbilgisi. İstanbul: Dergah Yayınları.
- Bilgin, M. (2006). Anlamdan anlatıma Türkçemiz. Ankara: Anı Yayıncılık.