Antik Yunan Mitolojisinde Meşe Sembolizmi ve Düşünsel Temelleri

Said Mübin Çalış

doi:10.17494/ogusbd.1761174

EN TR

Antik Yunan Mitolojisinde Meşe Sembolizmi ve Düşünsel Temelleri

Öz

Antik insanlar, günlük yaşamda karşılaştıkları sorunlara rasyonel açıklamalar getiremediklerinde doğa unsurlarına kutsallıklar yükleyerek anlamlandırmaya çalışmışlardır. Antik Yunan’da ağaçlar, yaşamın devamlılığı adına değerli görülmüş, ağaçlara birçok kutsallıklar yüklenmiştir. Başta Zeus olmak üzere birçok tanrı kutsal ağaçlarla eşleştirilmiş, bu inançsal gelenek hem doğaüstü iletişim aracı olarak hem de ritüel unsuru olarak önemli bir yer tutmuştur. Zeus’la eşleştirilen Dodona’daki kutsal meşe ağacı örneğiyle birlikte meşenin kehanetlerde kullanılmasından festivallerdeki sembolik rolüne kadar geniş bir inanç çerçevesi içinde değerlendirildiği görülmektedir. Bu çalışma, antik kaynaklar, arkeolojik bulgular ve sanat tarihine ait veriler sonucunda meşenin antik Yunan mitolojisindeki inançsal değerinin kökenlerini araştırarak bu değerin Hint-Avrupa toplumları, antik Mısır ve Minos uygarlıkları üçgeninde nasıl evrildiğini değerlendirmeyi ve antik Yunan’daki meşe sembolizminin tarihsel gelişim çizgisini takip etmeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Zeus, Meşe, Dodona, Antik Yunan, mitoloji

Etik Beyan

Bu çalışma etik kurul onayı gerektirmemektedir.

Kaynakça

Antik Kaynaklar
Apollonius Rhodius. (1912). The Argonautica (R. C. Seaton, Çev.). London: William Heinemann.
Apollodorus. (1921). The Library, Cilt 1 (J. Fraser, Çev.). London: William Heinemann.
Claudian. (1990). Rape of Proserpine, Cilt 1 (N. Platnauer, Çev.). Cambridge: Harvard University Press.
Claudian. (1998). Rape of Proserpine, Cilt 2 (N. Platnauer, Çev.). Cambridge: Harvard University Press.
Columella. (1954). On Agriculture, Cilt 2 (E. Forster, Çev.). Cambridge: Harvard University Press.
Dio Chrysostom. (1971). Cilt 1 (J. Cohoon, Çev.). Cambridge: Harvard University Press.
Herodotos. (2013). Tarih (M. Ökmen, Çev.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.
Hesiod. (1914). The Homeric Hymns and Homerica (H. White, Çev.). Cambridge: Harvard University Press.
Homeros. (1945). Odyssey, Cilt 1 (A. T. Murray, Çev.). Cambridge: Harvard University Press.

Homeros. (1945). Odyssey, Cilt 2 (A. T. Murray, Çev.). Cambridge: Harvard University Press.
Homeros. (1928). Illiad, Cilt 1 (A. T. Murray, Çev.). Cambridge: Harvard University Press.
Juvenal. (1928). Satires (G. Ramsay, Çev.). London: William Heinemann.
Kallimakhos. (1921). The Hymns (A. Mair, Çev.). London: William Heinemann.
Lucian. (1960). Cilt 2 (A. Harmon, Çev.). London: William Heinemann.
Ovid. (2004). The Art of Love and Other Poems (J. Mozley, Çev.). Cambridge: Harvard University Press.
Ovid. (1914). The Heroides and Amores (G. Showerman, Çev.). London: William Heinemann.
Ovid. (1914). Metamorphoses, Cilt 2 (F. Miller, Çev.). London: William Heinemann.
Pausianias. (1918). Description of Greece, Cilt 1 (W. Jones, Çev.). London: William Heinemann.
Pausianias. (1961). Description of Greece, Cilt 4 (W. Jones, Çev.). London: William Heinemann.
Plato. (2005). Phaedrus (H. Fowler, Çev.). Cambridge: Harvard University Press.
Plato. (1952). Timaeus, Eitophon, Critias, Menexenus, Epistles (R. G. Bury, Çev.). Cambridge: Harvard University Press.
Plinius. (2005). Natural history, Cilt 8 (W. Jones, Çev.). Cambridge: Harvard University Press.
Plutarkhos. (1965). Moralia, Cilt 11 (L. Pearson, Çev.). Cambridge: Harvard University Press.
Procopius. (1962). History of Wars, Cilt 4 (H. Dewing, Çev.). Cambridge: Harvard University Press.
Seneca. (1917). Tragedies, Cilt 2 (F. Miller, Çev.). London: William Heinemann.
Strabo. (1930). Geography, Cilt 7 (H. Jones, Çev.). Cambridge: Harvard University Press.
Virgil. (1916). Eclogues – Georgics – Aeneid I-VI (R. Fairclough, Çev.). London: William Heinemann.
Virgil. (1918). The Aeneid Books VII-XIII – The Minor Poems, Cilt 2 (R. Fairclough, Çev.). London: William Heinemann.
Modern Kaynaklar
Aça, M. (2008). Türk inanış ve düşünüş sistemlerinde meyve. Electronic Turkish Studies, 3(5), 11–22. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.423
Akurgal, E. (1978). Ancient civilizations and ruins of Turkey. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
Alp, S. (2011). Hitit güneşi. Ankara: Tübitak.
Bahadır, M. (2022). Mitolojiden felsefeye doğa-insan ilişkisi. Felsefe Dünyası, 2(76), 135–157.
Barnett, R. (2007). Sacred groves: Sacrifice and the order of nature in ancient Greek landscapes. Landscape Journal, 26(2), 252–269.
Bowe, P. (2009). The sacred groves of ancient Greece. Studies in the History of Gardens & Designed Landscapes, 29(4), 235–245. https://doi.org/10.1080/14601176.2009.10483703
Burkert, W. (1979). Structure and history in Greek mythology and ritual. Berkeley: University of California Press.
Buxton, R. (2004). The complete world of Greek mythology. London: Thames & Hudson.
Carroll, M. (2017). The sacred places of the immortal ones: Ancient Greek and Roman sacred groves. In J. Woudstra (Ed.), A history of groves (pp. 13–33). London: Routledge. https://doi.org/10.1017/9781139033022.006
Chaniotis, A. (2002). Ritual dynamics: The Boiotian festival of the Daidala. In M. Strubbe (Ed.), Kykeon (pp. 23–48). Leiden: Brill.
Cook, A. (1903a). Zeus, Jupiter and the oak. The Classical Review, 17(3), 174–186.
Cook, A. (1903b). Zeus, Jupiter and the oak. The Classical Review, 17(5), 268–278.
Cook, A. (1903c). Zeus, Jupiter and the oak. The Classical Review, 17(8), 403–421.
Cusack, C. (1998). Sacred groves and holy trees. In M. Griffith & J. Tulip (Eds.), Spirit of place: Source of the sacred? (pp. 252–261). Sydney: Berget.
Desborough, V. (1972). The Greek dark ages. New York: St. Martin Press.
Eliade, M. (1958). Patterns in comparative religion (R. Sheed, Trans.). New York: Sheed and Ward.
Frumin, S., Maeir, A. M., Eniukhina, M., Dagan, A., & Weiss, E. (2024). Plant-related Philistine ritual practices at Biblical Gath. Scientific Reports, 14(1), 1–19. https://doi.org/10.1038/s41598-024-54434-4
Gamkrelidze, T., & Ivanov, V. (1995). Indo-European and the Indo-Europeans: A reconstruction and historical analysis of a proto-language and proto-culture. Berlin: Mouton de Gruyter.
Hard, R. (2004). The Routledge handbook of Greek mythology. New York: Routledge.
Haneca, K., Čufar, N., & Beeckman, H. (2009). Oaks, tree-rings and wooden cultural heritage: A review of the main characteristics and applications of oak dendrochronology in Europe. Journal of Archaeological Science, 36(1), 1–11. https://doi.org/10.1016/j.jas.2008.07.005
Hart, G. (2006). A dictionary of Egyptian gods and goddesses. New York: Routledge.
Heras, D. (2017). Between the oak and the doves: Changes in the sanctuary of Dodona over the centuries. In S. Marchesini & J. Novoa (Eds.), Simple twists of faith: Changing beliefs, changing faiths: People and places (pp. 17–38). Verona: Alteritas.
Hunter, R., & Koukouzika, D. (2015). Food in Greek literature. In J. Wilkins & R. Nadeau (Eds.), A companion to food in the ancient world (pp. 17–29). Oxford: Wiley.
Koçak, A. (2011). Bilgelik, varlık, bereket sembolü incirin serüveni. In D. Düzgün & G. Atnur (Eds.), Bilge Seyidoğlu Kitabı (pp. 277–289). İstanbul: Dergâh Yayınları.
Leroy, T., Plomion, C., & Kremer, A. (2020). Oak symbolism in the light of genomics. New Phytologist, 226(4), 1012–1017. https://doi.org/10.1111/nph.16463
Marinatos, N. (2004). The character of Minoan epiphanies. Illinois Classical Studies, 29, 25–42.
Mauseth, J. (2013). Plants and people. Burlington: Jones & Bartlett Publishers.
Philpot, H. (1897). The sacred tree. New York: The Macmillan Company.
Rjabchikov, S. V. (2023). The ancient Egyptians on Crete: The Minoan inscriptions tell. In Г. Петрозаводс (Ed.), Современная наука как фактор и ресурс передового развития (pp. 108–129). Москва: Новая наука, МЦНП.
Sağlam, H., & Çalkan, Ö. (2018). İnsanlık tarihinde üzümün önemi. Journal of Agriculture, 1(2), 1–10.
Sevin, V. (2003). Anadolu arkeolojisi. İstanbul: Der Yayınları.
Svana, I. (2022). Sacred trees and plants in ancient Greek religion. In A. Robu (Ed.), Pratiques cultuelles et dynamiques religieuses entre le Pont Euxin et la mer Égée dans l’Antiquité (pp. 184–192). Brăila: Editura Istros a Muzeului Brăilei.
Taylor, J. W. (1979). Tree worship. Mankind Quarterly, 20(1), 79–141.
Touwaide, A. (2004). Plants and animals in antiquity: A detective story. Journal of the Washington Academy of Sciences, 90(3), 1–14.
Tully, C., & Crooks, S. (2015). Dropping ecstasy? Minoan cult and the tropes of shamanism. Time and Mind, 8(2), 129–158. https://doi.org/10.1080/1751696X.2015.1032961
Turgut, M. (2020). Some trees of ancient Crete and their use. In Proceedings of the 3rd International Conference on Agriculture, Forestry & Life Sciences (pp. 22–30). Bucharest: ICAFLS.
Yılmaz, Ö., & Kaplanoğlu, L. (2023). Hatti Hitit sanatında tanrı ve tanrıça betimlemelerinin Türk resim sanatına yansımaları. İstanbul Aydın Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, 8(16), 195–209.
İnternet Kaynakları
Museo Arqueológico Nacional. (2025, 13 Haziran). https://www.man.es/man/mandigital/visitavirtual adresinden 13 Haziran 2025 tarihinde alınmıştır.
Münzkabinett der Staatlichen Museen. (2025, 10 Temmuz). https://ikmk.smb.museum/object?lang=en&id=18203169&view=vs adresinden 10 Temmuz 2025 tarihinde alınmıştır.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Eski Yunan ve Roma Tarihi, Eskiçağ Tarihi (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Said Mübin Çalış ^*
0000-0001-9435-4149
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

17 Mart 2026

Gönderilme Tarihi

8 Ağustos 2025

Kabul Tarihi

11 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 27 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.17494/ogusbd.1761174

IZ

https://izlik.org/JA47XM39FG

APA

Çalış, S. M. (2026). Antik Yunan Mitolojisinde Meşe Sembolizmi ve Düşünsel Temelleri. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(1), 196-216. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1761174

AMA

1.Çalış SM. Antik Yunan Mitolojisinde Meşe Sembolizmi ve Düşünsel Temelleri. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026;27(1):196-216. doi:10.17494/ogusbd.1761174

Chicago

Çalış, Said Mübin. 2026. “Antik Yunan Mitolojisinde Meşe Sembolizmi ve Düşünsel Temelleri”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 27 (1): 196-216. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1761174.

EndNote

Çalış SM (01 Mart 2026) Antik Yunan Mitolojisinde Meşe Sembolizmi ve Düşünsel Temelleri. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 27 1 196–216.

IEEE

[1]S. M. Çalış, “Antik Yunan Mitolojisinde Meşe Sembolizmi ve Düşünsel Temelleri”, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 27, sy 1, ss. 196–216, Mar. 2026, doi: 10.17494/ogusbd.1761174.

ISNAD

Çalış, Said Mübin. “Antik Yunan Mitolojisinde Meşe Sembolizmi ve Düşünsel Temelleri”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 27/1 (01 Mart 2026): 196-216. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1761174.

JAMA

1.Çalış SM. Antik Yunan Mitolojisinde Meşe Sembolizmi ve Düşünsel Temelleri. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026;27:196–216.

MLA

Çalış, Said Mübin. “Antik Yunan Mitolojisinde Meşe Sembolizmi ve Düşünsel Temelleri”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 27, sy 1, Mart 2026, ss. 196-1, doi:10.17494/ogusbd.1761174.

Vancouver

1.Said Mübin Çalış. Antik Yunan Mitolojisinde Meşe Sembolizmi ve Düşünsel Temelleri. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 01 Mart 2026;27(1):196-21. doi:10.17494/ogusbd.1761174

Antik Yunan Mitolojisinde Meşe Sembolizmi ve Düşünsel Temelleri

The Symbolism of the Oak and Its Ideological Foundations In Ancient Greek Mythology

Öz

Anahtar Kelimeler

Antik Yunan Mitolojisinde Meşe Sembolizmi ve Düşünsel Temelleri

Öz

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster