Conservative Resistance to Secularization: Family and Institutional Crises

Yıl 2025, Cilt: 26 Sayı: Özel Sayı, 2645 - 2662, 30.12.2025

Murat Demir , Zeynep Elif Tunç Demir

Öz

This study examines the transformations that the secularization process has brought about on the institution of the family in modern societies and the reflections of these transformations in conservative thought within a theoretical framework. The centrality of modern values such as individualism, autonomy and rationality in social life has weakened the traditional functions of the family and caused significant ruptures, especially in areas such as socialization, the transmission of moral values and the continuity of religious references between generations. In this direction, conservative reflexes developed against the dissolution caused by secular individualism emerge as a form of cultural resistance through the discourses of sanctity and inviolability attributed to the family. The study analyzes the sociological foundations of these conservative positionings and their capacity to produce cultural opposition through an in-depth and critical literature review; thus, it discusses the transformed meaning world of the family in a broader context in the axis of secularization and social change.

Anahtar Kelimeler

Secularization , Conservatism , Family , Cultural Resistance , Cultural Transmission.

Etik Beyan

Ethical committee approval is not required for this study.

Destekleyen Kurum

No institutional support received.

Sekülerleşmeye Karşı Muhafazakar Direnç: Aile ve Kurumsal Krizleri

Öz

Bu çalışma, sekülerleşme sürecinin modern toplumlarda aile kurumu üzerinde meydana getirdiği dönüşümleri ve bu dönüşümlerin muhafazakâr düşünce içerisindeki yansımalarını kuramsal bir çerçevede ele almaktadır. Bireycilik, özerklik ve rasyonalite gibi modern değerlerin toplumsal yaşamda merkezi konuma gelmesi, ailenin geleneksel işlevlerini zayıflatmış, özellikle toplumsallaştırma, ahlaki değerlerin aktarımı ve dini referansların kuşaklar arası sürekliliği gibi alanlarda önemli kırılmalara yol açmıştır. Bu doğrultuda seküler bireyciliğin yol açtığı çözülmelere karşı geliştirilen muhafazakâr refleksler, aileye atfedilen kutsallık ve dokunulmazlık söylemleri üzerinden kültürel bir direnç formu olarak ortaya çıkmaktadır. Çalışma, söz konusu muhafazakâr konumlanmaların sosyolojik temellerini ve kültürel karşıtlık üretme kapasitelerini derinlemesine ve eleştirel bir literatür taraması yoluyla analiz etmekte, böylece sekülerleşme ile toplumsal değişim ekseninde ailenin dönüşen anlam dünyasını daha geniş bir bağlamda tartışmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sekülerleşme , muhafazakârlık , Aile , Kültürel Aktarım , Kültürel Direniş

Etik Beyan

Bu çalışma için etik kurul iznine gerekmemektedir.

Destekleyen Kurum

Kurum desteği alınmamıştır.

Kaynakça

• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı [ASHB]. (2020). Türkiye’de aile yapısı ve dijitalleşme raporu. Ankara: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı.
• Akın, M. H. (2012). Türkiye'de muhafazakarlığın direnme odağı aile. Muhafazakar Düşünce Dergisi, 8(31), 3-20 https: //dergipark.org.tr/tr/pub/muhafazakar/issue/52980/701001
• Akın, M. H. (2015). Toplumsallaşma sözlüğü (2.Baskı). Konya: Çizgi Kitabevi.
• Akın, M. H., Tüfekçioğlu, E. B., ve Ergün, A. F. (2025). Türk ailesinde çocuğun anlam ve değeri: Türkiye aile yapısı araştırmasında eğilimler ve yönelimler. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 2025(Aile Özel Sayısı Cilt-2), 481-512, https: //doi.org/10.21560/spcd.v2025i88554.1630418
• Aksan, G. (2025). Değerlerin Kök Dinamiklerle İlişkisi: Aile Değerleri Üzerine Bir Araştırma. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi(53), 175-198. https://doi.org/10.21497/sefad.1550386
• Aydın, M. (2011). Güncel kültürde temel kavramlar. İstanbul: Açılım Kitap.
• Aytaç, A. M. (2015). Ailenin serencamı / Türkiye’de modern aile fikrinin oluşması. Ankara: Dipnot Yayınları.
• Baudrillard, J. (2020). Kötülüğün şeffaflığı: Aşırı fenomenler üzerine bir değerlendirme. (I. Ergüden, Çev. ; 8. Basım). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Bauman, Z. (2019). Postmodernizm ve hoşnutsuzlukları. (İ. Türkmen, Çev.; 3. Basım). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Berger, L. B., ve Luckmann, T. (2015). Modernite, çoğulculuk ve anlam krizi. (M. D. Dereli). Ankara: Heretik Yayınları.
• Berger, L. B., ve Luckmann, T. (2020). Gerçekliğin sosyal inşası: Bir bilgi sosyolojisi incelemesi. (V. S. Öğütle, Çev.; 2. Baskı). İstanbul: Atıf Yayınları.
• Bora, T. (2017). Türk sağının üç hali: Milliyetçilik, muhafazakarlık, islamcılık. İstanbul: Birikim Kitapları.
• Bourdieu, P. (2019). Bir pratik teorisi için taslak kabiliye üzerine üç etnoloji çalışması. (N. Ökten, Çev.). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Braun, V., ve Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
• Burke, E. (2023). Fransadaki devrim üzerine düşünceler. (O. Arslan, Çev.). İstanbul: Kadim Yayınları.
• Calhoun, C. (2011). Secularism, citizeship and the public sphere. İçinde C. Calhoun, M. Juergensmeyer, ve J. VanAnweerpen (Ed.), Rethinking Secularism (ss. 75-91). Oxford: Oxford University Press.
• Calhoun, C., Juergensmeyer, M., ve Van Anweerpen, J. (2011). İntroduction. İçinde Rethinking secularism (ss. 3-30). Oxford: Oxford University Press.
• Casanova, J. (2014). Modern dünyada kamusal dinler. (M. M. Şahin, Çev.). Sakarya: Sakarya Üniversitesi Kültür Yayınları.
• Connerton, P. (2019). Toplumlar nasıl anımsar?. (A. Şenel, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Creswell, J. W. ve Creswell, J. D. (2013). Araştırma Deseni: Nitel, Nicel ve Karma Yöntemler Yaklaşımları (5. Baskı).(E. Karadağ). Ankara: Nobel Yayıncılık.
• Dellaloğlu, B. (2019). Modernleşmenin zihniyet dünyası: Bir Tanpınar fetişizmi (5.Baskı). İstanbul: Kadim Yayınları.
• Demirezen, İ. (2014). Türkiye’ de tüketim toplumuna doğru: Sekülerleşme muhafazakarlık ve tüketimin dönüşümü. İçinde Lütfi Sunar (Ed.), Türkiye’de Toplumsal Değişim (ss. 203-228). Ankara: Nobel Yayıncılık.
• Dikeçligil, F. B. (2012). Aileye dair kabullerin ezber bozumu. Muhafazakar Düşünce Dergisi, 8(31), 21-52, Article 31. https: //dergipark.org.tr/tr/pub/muhafazakar/issue/52980/701033
• Eisinga, R., Lammers, J., ve Peters, J. (1991). Community, commitment, and conservatism. European Sociological Review, 7(2), 123-134. https: //www.jstor.org/stable/522654
• El-Attas, M. N. (2013). İslam, Sekülerizm ve Geleceğin Felsefesi. (M. E. Kılıç, Çev.). İstanbul: İnsan Yayınları.
• Göle, N. (2019). Modern mahrem: Medeniyet ve örtünme. İstanbul: Metis Yayınları.
• Halbwachs, M. (2018). Kollektif bellek. (Z. Karagöz, Çev.). İstanbul: Pinhan Yayıncılık.
• Halbwachs, M. (2019). Toplumsal sınıfların psikolojisi. (Z. Karagöz, Çev.). İstanbul: Pinhan Yayıncılık.
• Karaarslan, F. (2019). Toplumsal hafıza. İstanbul: Ketebe Yayınları.
• KONDA Araştırma Danışmanlık [KONDA]. (2019). Türkiye’de Hayat Tarzları Araştırması. İstanbul: Konda Araştırma Danışmanlık A.ş..
• Kümbetoğlu, B. (1997). Aile, evlilik, nikah: Farklılaşan kavramlar. Toplum ve Bilim Dergisi, 73, 111-128.
• Litwak, E. (1960). Geographic mobility and extended family cohesion. American Sociological Review, 25(3), 385-394. https: //doi.org/10.2307/2092085
• Mannheim, K.(1989). Conservatism: A Contribution to the Sociology of Knowledge. New York: Routledge Pub.
• Mardin, Ş. (2017). Türkiye’de din ve siyaset. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Marx, K., ve Engels, F. (2018). Komünist manifesto. (T. Bora, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.
• McClosky, H. (1958). Conservatism and personality. American Political Science Review, 52(1), 27-45. https: //doi.org/10.2307/1953011
• Mollaer, F. (2009). Muhafazakârlığın iki yüzü. İstanbul: Dergah Yayınları.
• Nisbet, R. A. (2020). Muhafazakarlık ve sosyoloji. (F. Duman, Çev.). İçinde F. Duman (Ed.), Muhafazakarlık Okumaları (ss. 197-216). İstanbul: Kadim Yayınları.
• Nükte: (2024). Değişim konusunun muhafazakâr düşünce geleneğindeki görünümü. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 13(5), 2124-2137, Article 5. https: //doi.org/10.15869/itobiad.1536469
• Oakeshott, M. (2020). Muhafazakar olmak üzerine. (İ. Seyrek, Çev.). İçinde F. Duman (Ed.), Muhafazakarlık Okumaları (ss. 53-85). İstanbul: Kadim Yayınları.
• Öğün: S. (2004). Muhafazakarlık soruşturması. Muhafazakar Düşünce Dergisi, 1(1), 135-141, https: //dergipark.org.tr/tr/pub/muhafazakar/issue/56114/772489
• Özsöz, C. (2017). İslâm ekonomisi ve yeni muhafazakâr orta sınıfın temsilcisi olarak MÜSİAD. Sosyolojik Düşün, 2(1), 1-11, https: //dergipark.org.tr/tr/pub/sosdus/issue/30366/323027
• Paker, İ. T. (2020). Yeni muhafazakar gençliğin tüketim alışkanlıkları. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 20(39), 124-146. https: //doi.org/10.30976/susead.552512
• Sayın, Ö. (2020). Aile Sosyolojisi. Ankara: Doğu Batı Yayınları.
• Sennet, R. (2019). Kamusal insanın çöküşü. (S. Durak ve A. Yılmaz, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Shiner, L. (1967). The concept of secularization in empirical research. Journal for the Scientific Study of Religion, 6(2), 207-220. https: //doi.org/10.2307/1384047
• Şentürk, D. Ü. (2008). Aile kurumuna yönelik güncel riskler. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 14(14), 7-32, https: //doi.org/10.21560/spcd.65610
• Taylor, C. (2024). Seküler çağ. (D. Körpe, Çev.). İstanbul: İşBankası Kültür Yayınları.
• Tönnies, F. (2023). Gelenek. (C. Sili, Çev.). İstanbul: Pınar Yayınları.
• Tunç Demir, Z. E. (2025). Z kuşağı ve hayatın anlamı: Bourdieu’nun sermaye türleri açısından bir inceleme. Konya: Çizgi Kitabevi.
• Turğut, F. (2017). Tarihsel süreçte aile kurumunun dönüşümü ve geleceğine yönelik çıkarımlar. Medeniyet ve Toplum Dergisi, 1(1), 93-117, https: //dergipark.org.tr/tr/pub/metder/issue/31233/455469
• Turner, B. S. (2012). Religion in a post‐secular society. İçinde B. S. Turner (Ed.), The New Blackwell Companion to the Sociology of Religion (1. bs: 649-667). Wiley. https: //doi.org/10.1002/9781444320787.ch29
• Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK]. (2021). Türkiye aile yapısı araştırması. Ankara: Türkiye İstatistik Kurumu.
• Weber, M. (2012). Ekonomi ve toplum-1. (L. Boyacı, Çev.; C. 1). İstanbul: Yarın Yayınları.
• Wirth, L. (1938). Urbanism as a way of Life. American Journal of Sociology, 44(1), 1-24. https: //www.jstor.org/stable/2768119
• Yılmaz, H. (2005). Gelenek, gelenekçilik, ve gelenekselcilik. Muhafazakar Düşünce Dergisi, 1(3), 39-53, https: //dergipark.org.tr/tr/pub/muhafazakar/issue/55994/768196