Neoliberal Emek Rejiminde Aile, Toplumsal Yeniden Üretim ve Kadın Emeği: Türkiye Üzerine Kuramsal ve Ampirik Bir Değerlendirme

Yıl 2025, Cilt: 26 Sayı: Özel Sayı, 1671 - 1702, 30.12.2025

Emrulah Tekin

Öz

Bu çalışma, neoliberal emek rejiminin Türkiye’de aile yapıları, kadın emeği ve toplumsal yeniden üretim süreçleri üzerindeki etkilerini incelemektedir. Toplumsal yeniden üretim kuramı çerçevesinde, kadınların ev içi emek, bakım yükü ve istihdamdaki konumları neoliberal politikalar bağlamında analiz edilmektedir. Beş ana başlık altında, aile politikalarının cinsiyetçi etkileri, sosyal yardım sisteminin ataerkil yeniden üretimi, kadın istihdamı-aile dinamikleri ilişkisi ve toplumsal cinsiyet rejiminin kurumsallaşması ele alınmaktadır. KEİG, ILO ve TÜİK verilerine dayalı ikincil analizlerle, kadın emeğinin görünmezliği, bakım krizi ve refah politikalarının eşitsizlik üretici niteliği ortaya konulmakta; bulgular, politika önerileriyle tamamlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kadınların Görünmeyen Emeği , Cinsiyetçi Sosyal Politikalar , Feminist Ekonomi Politik

Etik Beyan

Kullanılan tüm veriler kamuya açık kaynaklardan temin edilmiştir ve özgünlük ilkesine uygun biçimde atıf yapılmıştır. Ayrıca, çalışma herhangi bir doğrudan katılımcı içermediği için etik kurul izni gerektirmemektedir.

Destekleyen Kurum

Araştırma herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından desteklenmemiştir

Family, Social Reproduction, and Women’s Labor in the Neoliberal Labor Regime: A Theoretical and Empirical Analysis on Türkiye

Öz

This study examines the impact of the neoliberal labor regime on family structures, women’s labor, and social reproduction processes in Turkey. Framed within the theory of social reproduction, it analyzes women’s domestic labor, care burden, and position in the labor market in the context of neoliberal policies. Organized into five main sections, it addresses the gendered effects of family policies, the patriarchal reproduction of the social assistance system, the relationship between women’s employment and family dynamics, and the institutionalization of the gender regime. Drawing on secondary analyses based on KEİG, ILO, and TÜİK data, it reveals the invisibility of women’s labor, the care crisis, and the inequality-producing nature of welfare policies, and concludes with policy recommendations prioritizing gender equality.

Anahtar Kelimeler

Women , Gendered Social Policies , Feminist Political Economy

Kaynakça

• Acar, F., & Altunok, G. (2012). The politics of intimacy at the intersection of neoliberalism and neoconservatism: The case of Turkey. Women’s Studies International Forum, 35(4), 209–219.
• Acar-Savran, G. (2008). Kadının görünmeyen emeği: Maddeci bir feminizm üzerine. İstanbul: Yordam Kitap.
• Acker, J. (1990). Hierarchies, jobs, bodies: A theory of gendered organizations. Gender & Society, 4(2), 139–158. https://doi.org/10.1177/089124390004002002
• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2022). Evde bakım yardımı istatistik bülteni (Mart 2022). Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü.
• Anderson, B. (2000). Different roots in common ground: Transnationalism and migrant domestic workers in London. Journal of Ethnic and Migration Studies, 26(3), 409–425. https://doi.org/10.1080/13691830050084953
• Bhattacharya, T. (Ed.). (2017). Social reproduction theory: Remapping class, recentering oppression. London: Pluto Press.
• Bourdieu, P. (1990). The logic of practice (R. Nice, Trans.). Stanford, CA: Stanford University Press.
• Buğra, A., & Keyder, Ç. (Der.). (2006). Sosyal politika yazıları. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Chant, S., & Sweetman, C. (2012). Fixing women or fixing the world? “Smart economics”, efficiency approaches, and gender equality in development. Gender & Development, 20(3), 517–529. https://doi.org/10.1080/13552074.2012.731812
• Connell, R. (2009). Gender. Cambridge: Polity Press.
• Connell, R. W. (1998). Toplumsal cinsiyet ve iktidar (C. Soydemir, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Çağatay, N., & Ertürk, K. (2004). Gender and globalization: A macroeconomic perspective. International Labour Review, 143(1–2), 129–159.
• Çarkoğlu, A., & Kalaycıoğlu, E. (2020). Toplumsal kaynaklar ve toplumsal ağlar: Karşılaştırmalı Türkiye örneği. İstanbul: İstanbul Politikalar Merkezi.
• Çetinkaya, E., & Yıldırımalp, S. (2010). Türkiye’de kadınların kayıt dışı istihdamdaki durumu. TÜHİS İş Hukuku ve İktisat Dergisi, 22(4–5), 70–85.
• Daly, M., & Lewis, J. (2000). The concept of social care and the analysis of contemporary welfare states. The British Journal of Sociology, 51(2), 281–298. https://doi.org/10.1111/j.1468-4446.2000.00281.x
• Dedeoğlu, S., & Elveren, A. Y. (2012). Gender and society in Turkey: The impact of neoliberal policies, political Islam and EU accession. London: I.B. Tauris.
• DİSK/Genel-İş. (2024). EMAR: Kadın emeği raporu. DİSK Araştırma Merkezi.
• Duffy, M. (2011). Making care count: A century of gender, race, and paid care work. New Brunswick, NJ: Rutgers University Press.
• Ecevit, Y. (2007). Türkiye’de kadın girişimciliğine eleştirel bir yaklaşım. Ankara: ILO.
• Ecevit, Y. (2012). Feminist sosyal politika bağlamında Türkiye’de çocuk bakımı ve eğitimine iki paradigmadan bakmak. A. Makal & G. Toksöz (Ed.), Geçmişten günümüze Türkiye’de kadın emeği içinde (ss. 185–219). Ankara: Ankara Üniversitesi Yayınevi.
• Ecevit, Y. (2021). Toplumsal cinsiyet eşitliğinin temel kavramları [PDF]. Cinsiyet Eşitliği İzleme Derneği (CEİD).
• Elson, D., & Çağatay, N. (2000). The social content of macroeconomic policies. World Development, 28(7), 1347–1364. https://doi.org/10.1016/S0305-750X(00)00021-8
• England, P., Budig, M. J., & Folbre, N. (2002). Wages of virtue: The relative pay of care work. Social Problems, 49(4), 455–473. https://doi.org/10.1525/sp.2002.49.4.455
• Ergin, M. (2021). Kadınların ev içi alanda göstermiş oldukları duygusal emeğin feminist perspektiften incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
• Eurostat. (2021). Part-time employment as percentage of the total employment, by sex and age (%).
• Eurostat. (2023). Reconciliation of work and family life – Statistics.
• Federici, S. (2004). Caliban and the witch: Women, the body and primitive accumulation. New York, NY: Autonomedia.
• Folbre, N. (2001). The invisible heart: Economics and family values. New York, NY: The New Press.
• Fraser, N. (2016). Contradictions of capital and care. New Left Review, 100, 99–117.
• Gill, R., & Orgad, S. (2015). The confidence cult(ure). Australian Feminist Studies, 30(86), 324–344. https://doi.org/10.1080/08164649.2016.1148001
• Harvey, D. (2005). A brief history of neoliberalism. Oxford: Oxford University Press.
• Hochschild, A. R. (2012). The managed heart: Commercialization of human feeling. Berkeley, CA: University of California Press.
• International Labour Organization. (2018). Care work and care jobs for the future of decent work. Geneva: ILO.
• International Labour Organization. (2021). World employment and social outlook: Trends 2021. Geneva: ILO.
• Jenson, J. (2009). Lost in translation: The social investment perspective and gender equality. Social Politics, 16(4), 446–483. https://doi.org/10.1093/sp/jxp019
• Jessop, B. (2002). The future of the capitalist state. Cambridge: Polity Press.
• Kabeer, N. (2000). The power to choose: Bangladeshi women and labour market decisions in London and Dhaka. London: Verso.
• Kadın Emeği ve İstihdamı Girişimi (KEİG). (2022). Kadınların istihdam ve emek deneyimlerine bakış. KEİG Platformu.
• Kandiyoti, D. (1988). Bargaining with patriarchy. Gender & Society, 2(3), 274–290.
• Kandiyoti, D. (2012). The travails of the secular: Puzzle and paradox in Turkey. Economy and Society, 41(4), 513–531.
• Karamessini, M., & Rubery, J. (2013). Women and austerity. London: Routledge.
• Lister, R. (1994). She has other duties: Women, citizenship and social security. Social Security and Social Change, 31–44.
• Lister, R. (2017). Citizenship: Feminist perspectives. London: Bloomsbury.
• OECD. (2022). LMF1.6: Gender differences in employment outcomes. OECD Family Database.
• Orloff, A. S. (1993). Gender and the social rights of citizenship. American Sociological Review, 58(3), 303–328. https://doi.org/10.2307/2095903
• Parreñas, R. S. (2001). Servants of globalization: Women, migration, and domestic work. Stanford, CA: Stanford University Press.
• Razavi, Ş. (2007). The political and social economy of care in a development context (Programme Paper No. 3). UNRISD.
• Roberts, A., & Soederberg, S. (2012). Gender equality as smart economics? Third World Quarterly, 33(5), 949–968. https://doi.org/10.1080/01436597.2012.677310
• Rubery, J., & Fagan, C. (1998). Equal opportunities and employment in the European Union. J. Humphries & J. Rubery (Ed.), The economics of equal opportunities içinde (ss. 62–90). Manchester: Manchester University Press.
• Standing, G. (2011). The precariat: The new dangerous class. London: Bloomsbury Academic.
• Toksöz, G. (2012). Neoliberal piyasa, özel ve kamusal patriarka çıkmazında kadın emeği. Türkiye’de Kadın İstihdamı.
• Türkiye İstatistik Kurumu. (2021). İstatistiklerle kadın, 2021.
• Türkiye İstatistik Kurumu. (2022). Toplumsal cinsiyet istatistikleri 2022.
• Türkiye İstatistik Kurumu. (2023). İşgücü istatistikleri, 2023.
• Türkiye İstatistik Kurumu. (2024). Hanehalkı işgücü araştırması: 2023 yılı işgücü istatistikleri. Ankara: TÜİK.
• Ünlütürk Ulutaş, Ç. (2014). Türkiye’de iş ve aile yaşamının uyumlaştırılması mı? Esnek kadın istihdamı mı? Başka Bir Aile Anlayışı Mümkün mü, 80–90.
• Walby, S. (1990). Theorizing patriarchy. Oxford: Basil Blackwell.
• Walby, S. (2004). The European Union and gender equality. Social Politics, 11(1), 4–29. https://doi.org/10.1093/sp/jxh024
• Yücesan-Özdemir, G., & Coşar, S. (Ed.). (2012). Silent violence: Neoliberalism, Islamist politics and the AKP years in Turkey. Ottawa: Red Quill Books.