Bilimsel Monizmden Çoğulcu Gerçeklik Tasavvuruna: John Polkinghorne’un Din-Bilim İlişkisi Modeli

Serdar Atalay

doi:10.17494/ogusbd.1764449

TR EN

Bilimsel Monizmden Çoğulcu Gerçeklik Tasavvuruna: John Polkinghorne’un Din-Bilim İlişkisi Modeli

Öz

Bu makale, John Polkinghorne’un din-bilim ilişkisine dair yaklaşımını inceleyerek iki disiplinin metodolojik farklılıklarına rağmen ortak amaçlarının gerçekliği anlama olduğunu vurgular. Bilim, olgusal verilerle gerçeğe giderek yaklaşan bir süreç olarak görülürken; din, Tanrı’ya ilişkin mutlak hakikatleri ve Tanrı-evren ilişkisini esas alan bir dünya tasavvuru sunar. Eleştirel Gerçekçilik diye bilinen bu yaklaşıma göre, din ve bilim birbirinin kuzeni gibidir ve her ikisi de nesnel ve öznel boyutlar taşır. Bu makalede, Polkinghorne’un önerdiği uyum modeli sağduyuya uygun bir yaklaşım olarak değerlendirilirken; onun, bilimin mutlak bilgi iddiasını sorgularken dinin hakikat iddiasını da önemli ölçüde sınırlandırmayı öngören yaklaşımının rasyonel biçimde gerekçelendirilmediği savunulacaktır.

Anahtar Kelimeler

Din Felsefesi, Din, Bilim, John C. Polkinghorne, Eleştirel Gerçekçilik

Destekleyen Kurum

Bu araştırma herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından desteklenmemiştir.

Etik Beyan

Bu çalışma Etik Kurul onayı gerektirmemektedir ve bilimsel araştırma ve yayın etiği kurallarına uygun olarak hazırlanmıştır.

Kaynakça

Alston, W. P. (2006). Religion. (D. M. Borchert, Ed.)Encyclopedia of Philosophy. Detroit: Thomson Gale / Macmillan Reference.
Blackwell, R. J. (2000). Galileo Galilei. (G. B. Ferngren, Ed.)The History of Science and Religion in the Western Tradition: An Encyclopedia. New York: Garland Publishing.
Cevizci, A. (1999a). Tümevarım Problemi. Felsefe Sözlüğü içinde . İstanbul: Paradigma.
Cevizci, A. (1999b). Eleştirel Realizm. Felsefe Sözlüğü. İstanbul: Paradigma Yayıncılık.
Chalmers, A. F. (2010). Bilim Dedikleri: Bilimin Doğası, Statüsü ve Yöntemleri Üzerine Bir Değerlendirme. (H. Arslan, Çev.). İstanbul: Paradigma Yayıncılık.
Demir, Ö. (2014). Bilim Felsefesi. Ankara: Sentez.
el-Gazâlî, E. H. (2014). Tehâfütü’l-Felâsife. (M. Kaya ve H. Sarıoğlu, Çev.). İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı.
Feyerabend, P. K. (1993). Against Method. London: Verso.
Freud, S. (1994). Bir Yanılsamanın Geleceği: Bilim ve İman. (H. Zafer Kars, Çev.). Kaynak Yayınları.
Freud, S. (2012a). Takıntılı Eylemler ve Dinsel Uygulamalar. Ayşen Tekşen (Çev.), Dinin Kökenleri içinde (2. bs.). İstanbul: Payel Yayınevi.

Freud, S. (2012b). Totem ve Tabu. (K. Şipal, Çev.). İstanbul: Say Yayınları.
Freud, S. (2012c). Musa ve Tektanrıcılık. Ayşen Tekşen (Çev.), Dinin Kökenleri içinde (2. bs.). İstanbul: Payel Yayınevi.
Harrison, P. (2003). Origins of Science. N. H. Gregersen, N. R. Howell, W. J. Wildman ve W. V. Huyssteen (Ed.), Encyclopedia of Science and Religion içinde , MacMillan Reference (1. bs., C. Vol.1-2). New York: Macmillan Reference.
Hume, D. (1999). An Enquiry Concerning Human Understanding. (T. L. Beauchamp, Ed.). New York: Oxford University Press.
Irzık. (2004). Bilim. A. Cevizci (Ed.), Felsefe Ansiklopedisi içinde (C. 2). İstanbul: Etik Yayınları.
İbn Sînâ. (2014). Kitâbü’ş-Şifâ, İlâhiyât. (E. Demirli ve Ö. Türker, Çev.). İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı.
Kuhn, T. (2015). Bilimsel Devrimlerin Yapısı. (N. Kuyaş, Çev.). İstanbul: Kırmızı Yayınları.
Lakatos, I. (1989). The Methodology of Scientific Research Programmes. (J. Worrall ve G. Currie, Ed.). New York / Cambridge: Cambridge University Press.
Moore, J. R. (2000). Charles Darwin. (G. B. Ferngren, Ed.)The History of Science and Religion in the Western Tradition: An Encyclopedia. New York: Garland Publishing.
Niekerk, K. V. K. (2003). Critical Realism. (J. W. V. van Huyssteen, Ed.)Encyclopedia of Science and Religion. New York: Thomson Gale/Macmillian Reference USA.
Polanyi, M. (2005). Personal Knowledge: Towards a Post-Critical Philosophy. London: Routledge.
Polka, B. (1994). Freud, Science, and the Psychoanalytic Critique of Religion: The Paradox of Self-Referentiality. Journal of the American Academy of Religion, 62(1), 59-83.
Polkinghorne, J. (1995). Serious Talk: Science and Religion in Dialogue. Pennsylvania: Trinity Press International.
Polkinghorne, J. (1996). Beyond Science: The Wider Human Context. New York / Cambridge: Cambridge University Press.
Polkinghorne, J. (2000). Faith, Science and Understanding. New Haven: Yale University Press.
Polkinghorne, J. (2011). Science and Religion in Quest of Truth. London: SPCK Publishing.
Polkinghorne, J. C. (1998). Science and Theology: An Introduction. London, Minneapolis: SPCK/Fortpress Press.
Polkinghorne, J. C. (2006). Science and Creation: The Search for Understanding. Philadelphia: Templeton Press.
Polkinghorne, J. C. (2007). One World: The Interaction of Science and Theology. Philadelphia: Templeton Press.
Popper, K. (2002). The Logic of Scientific Discovery. Routledge Classics (2. bs.). Routledge.
Popper, K. R. (2012). Bilimsel Araştırmanın Mantığı. (İ. Aka ve İ. Turan, Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Ramsperger, A. G. (2006). Critical Realism. (D. M. Borchert, Ed.)Encyclopedia of Philosophy, Second Edition. Detroit: Macmillan Reference.
Ratzsch, D. (2010). The Nature of Science. M. Y. Stewart (Ed.), Science and Religion in Dialogue içinde (C. 2). Malden: Blackwell Publishing.
Reçber, M. S. (2013a). Felsefe ve Din. R. Kılıç (Ed.), Din Felsefesi içinde . Ankara: Ankuzem Yayınları.
Reçber, M. S. (2013b). Tanrı’yı Bilmenin İmkânı ve Mahiyeti. Ankara: Kitabiyat.
Reçber, M. S. (2014a). Tanrı’nın Sıfatları. R. Kılıç ve M. S. Reçber (Ed.), Din Felsefesi içinde (ss. 83-85). Ankara: Grafiker Yayınları.
Reçber, M. S. (2014b). Tanrı ve Sıfatları. R. Kılıç ve M. S. Reçber (Ed.), Din Felsefesi içinde (ss. 59-96). Ankara: Grafiker Yayınları.
Russell, B. (1983). Din ile Bilim. (A. Göktürk, Çev.). Say Kitap Pazarlama.
Russell, C. A. (2000). The Conflict of Science and Religion. G. B. Ferngren, E. J. Larson ve D. W. Amundsen (Ed.), The History of Science and Religion in the Western Tradition: An Encyclopedia içinde (1. bs.). New York: Routledge.
Shermer, M. (2006). Science and Pseudoscience. D. M. Borchert (Ed.), Encyclopedia of Philosophy içinde (2. bs., C. VII). Detroid: Thomson Gale/Macmillan Reference.
Stenmark, M. (2008). Science and the Limits of Knowledge. P. Meusburger, M. Welker ve E. Wunder (Ed.), Clashes of Knowledge: Orthodoxies and Heterodoxies in Science and Religion içinde . Heidelberg: Springer.
Swinburne, R. (2001). Tanrı Var mı. (M. Akbaş, Çev.). Bursa: Arasta Yayınları.
Tümer, G. (1994). Din. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 9, ss. 312-317). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
Vickers, J. (2014). The Problem of Induction. The Stanford Encyclopedia of Philosophy. 16 Temmuz 2025 tarihinde http://plato.stanford.edu/archives/fall2014/entries/induction-problem/ adresinden erişildi.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Din Sosyolojisi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Serdar Atalay ^*
0000-0001-6266-1128
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

28 Kasım 2025

Gönderilme Tarihi

13 Ağustos 2025

Kabul Tarihi

7 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 26 Sayı: 3

DOI

https://doi.org/10.17494/ogusbd.1764449

IZ

https://izlik.org/JA22SH77GW

APA

Atalay, S. (2025). Bilimsel Monizmden Çoğulcu Gerçeklik Tasavvuruna: John Polkinghorne’un Din-Bilim İlişkisi Modeli. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(3), 1209-1228. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1764449

AMA

1.Atalay S. Bilimsel Monizmden Çoğulcu Gerçeklik Tasavvuruna: John Polkinghorne’un Din-Bilim İlişkisi Modeli. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;26(3):1209-1228. doi:10.17494/ogusbd.1764449

Chicago

Atalay, Serdar. 2025. “Bilimsel Monizmden Çoğulcu Gerçeklik Tasavvuruna: John Polkinghorne’un Din-Bilim İlişkisi Modeli”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26 (3): 1209-28. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1764449.

EndNote

Atalay S (01 Kasım 2025) Bilimsel Monizmden Çoğulcu Gerçeklik Tasavvuruna: John Polkinghorne’un Din-Bilim İlişkisi Modeli. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26 3 1209–1228.

IEEE

[1]S. Atalay, “Bilimsel Monizmden Çoğulcu Gerçeklik Tasavvuruna: John Polkinghorne’un Din-Bilim İlişkisi Modeli”, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 26, sy 3, ss. 1209–1228, Kas. 2025, doi: 10.17494/ogusbd.1764449.

ISNAD

Atalay, Serdar. “Bilimsel Monizmden Çoğulcu Gerçeklik Tasavvuruna: John Polkinghorne’un Din-Bilim İlişkisi Modeli”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26/3 (01 Kasım 2025): 1209-1228. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1764449.

JAMA

1.Atalay S. Bilimsel Monizmden Çoğulcu Gerçeklik Tasavvuruna: John Polkinghorne’un Din-Bilim İlişkisi Modeli. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;26:1209–1228.

MLA

Atalay, Serdar. “Bilimsel Monizmden Çoğulcu Gerçeklik Tasavvuruna: John Polkinghorne’un Din-Bilim İlişkisi Modeli”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 26, sy 3, Kasım 2025, ss. 1209-28, doi:10.17494/ogusbd.1764449.

Vancouver

1.Serdar Atalay. Bilimsel Monizmden Çoğulcu Gerçeklik Tasavvuruna: John Polkinghorne’un Din-Bilim İlişkisi Modeli. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 01 Kasım 2025;26(3):1209-28. doi:10.17494/ogusbd.1764449

Bilimsel Monizmden Çoğulcu Gerçeklik Tasavvuruna: John Polkinghorne’un Din-Bilim İlişkisi Modeli

Bilimsel Monizmden Çoğulcu Gerçeklik Tasavvuruna: John Polkinghorne’un Din-Bilim İlişkisi Modeli

Öz

Anahtar Kelimeler

From Scientific Monism to a Pluralistic Conception of Reality: John Polkinghorne's Model of the Relation between Religion and Science

Öz

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Etik Beyan

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster