Çalıkuşu Romanında Aile Temsilleri

Yıl 2025, Cilt: 26 Sayı: Özel Sayı, 1496 - 1508, 30.12.2025

Zeynep Angın

Öz

Reşat Nuri Güntekin’in kaleme almış olduğu Çalıkuşu adlı romanı, Türk Edebiyatı’nda öncü olarak değerlendirilebilecek nitelikte bir romandır. Romanın ana karakteri olan Feride, okuru hem cesareti hem de dönemin şartları düşünüldüğünde Anadolu’da öğretmenlik yapmak istemesi noktasında oldukça etkilemiştir. Bu çalışmada Çalıkuşu romanında yer alan aile temsilleri sosyolojik eleştiri bağlamında değerlendirilmeye çalışılacaktır. Romanın kurgusu içerisinde her ne kadar Feride ve onun çocukluğundan itibaren yaşadıkları anlatılsa da arka planda dönemin toplumsal sorunları yer almaktadır. Feride’nin anlattıklarından ilk hatırladığı anıların asker olan babasının görevi nedeniyle Musul’da geçtiği görülmektedir. Kurgu içerisinde annesini ve babasını çok erken yaşlarda kaybeden Feride’nin İstanbul’da ve sonrasında Anadolu’da zorunlu olarak içinde yer aldığı aileler ve gönüllü olarak bir aile birliği oluşturmak istediği aile temsilleri yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler

Reşat Nuri Güntekin , Çalıkuşu , aile.

Family Representations In The Novel Calıkusu

Öz

The novel Calıkusu, written by Reşat Nuri Güntekin, is a novel that can be considered a pioneer in Turkish Literature. Feride, the main character of the novel, impressed the reader greatly with her courage and her desire to become a teacher in Anatolia, considering the conditions of the period. In this study, the family representations in the novel Calıkusu will be evaluated in the context of sociological criticism. Although the novel tells the story of Feride and her experiences since her childhood, the social problems of the period remain in the background. From Feride's stories, it is seen that her first memories were spent in Mosul due to her father's duty as a soldier. The fiction includes representations of the families that Feride, who lost her mother and father at a very early age, was forced to be a part of in Istanbul and later in Anatolia, and the families with which she voluntarily wanted to form a family unit.

Anahtar Kelimeler

Resat Nuri Guntekin , Calıkusu , family.

Kaynakça

• Akyüz, Kenan. (1995). Modern Türk Edebiyatının Ana Çizgileri (1860–1923). İstanbul: İnkılap Kitabevi.
• Andaç, Feridun. (2000). Edebiyatımızın Yol Haritası. İstanbul: Can Yayınları.
• Aytaş, Gıyasettin. (2008). Tematik Roman İncelemeleri: Hayata Ayna Tutan Romanlar. Ankara: Akçağ Yayınları.
• Çetin, Nurullah. (2007). Roman Çözümleme Yöntemi. Ankara: Öncü Kitap Yayınları.
• Dönmez, Erdem. (2021). “Reşat Nuri Güntekin’in Romanlarında Anlatım Tekniği Olarak Günlük, Mektup ve Hatıranın İşlevi”. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, Prof. Dr. Metin Akar’a Armağan, 5(4), 2369–2404.
• Enginün, İnci. (2007). Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları. 6. Baskı. İstanbul: Dergâh Yayınları.
• Gardin, N., Olorenshaw, R., Gardin, J. & Klein, O. (2023). Larousse Semboller Sözlüğü. Çev. Beyza Akşit. İstanbul: Bilge Kültür Sanat.
• Güntekin, Reşat Nuri. (1993). Çalıkuşu. İstanbul: İnkılap Kitabevi.
• Karpat, Kemal H. (2011). Osmanlı’dan Günümüze Edebiyat ve Toplum. 2. Baskı. İstanbul: Timaş Yayınları.
• Korkmaz, Esat. (2010). Simgeler Sözlüğü. İstanbul: Anahtar Kitaplar Yayınevi.
• Kudret, Cevdet. (2004). Türk Edebiyatında Hikâye ve Roman II: 1911–1922 Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e Kadar. İstanbul: Dünya Kitapları.
• Moran, Berna. (2003). Edebiyat Kuramları ve Eleştiri. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Moran, Berna. (2008). Edebiyat Üzerine Makaleler, Röportajlar. 2. Baskı. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Tekin, Mehmet. (2004). Roman Sanatı: Romanın Unsurları I. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
• Yalçın, Alemdar. (2006). Siyasal ve Sosyal Değişmeler Açısından Cumhuriyet Dönemi Türk Romanı (1920–1946). 6. Baskı. Ankara: Akçağ Yayınları.
• Yetiş, Kazım. (2007). Dönemler ve Problemler Aynasında Türk Edebiyatı. İstanbul: Kitabevi.
• Türk Dil Kurumu. (2025). Aile. https://sozluk.gov.tr/?q=aile&aranan= (Erişim tarihi: 13.08.2025).