1980’li Yıllardan Günümüze, “Aile” İsminin Kullanıldığı Türk Televizyon Dizilerinde Görsel ve Grafik Tasarım Unsurlarının Göstergebilimsel Analizi

Yıl 2025, Cilt: 26 Sayı: Özel Sayı, 2456 - 2491, 30.12.2025

Seyit Mehmet Buçukoğlu

Öz

Araştırma, 1980'lerden günümüze (2025) "aile" isminin yer aldığı Türk televizyon dizilerini görsel tasarım unsurları bağlamında göstergebilimsel analiz ile incelemeyi amaçlamaktadır. Söz konusu tarihler arasında farklı televizyon kanallarında yayınlanan toplam 18 Türk televizyon dizisinin görsel tasarım unsurlarının göstergebilimsel analizi, nitel araştırma deseni çerçevesinde ve betimsel analiz yöntemi esas alınarak gerçekleştirilmiş, veri toplama sürecinde ise literatür taraması ve içerik analizi teknikleri birlikte kullanılmıştır. Veri analizinde, Barthes’ın anlamlandırma süreci olan “gösterge”, “gösteren”, “gösterilen” dizgeleri ve “düz anlam – yan anlam” ilişkisi referans alınmıştır. Araştırmada, gelecekteki medya tasarımı ve göstergebilimsel analiz çalışmalarına “aile” teması üzerinden ışık tutabilecek bulgulara rastlanmış ve bu bulgular dönemsel farklarla değerlendirilmiştir. Araştırmanın sonuçları, Türk televizyon dizilerinde "aile" temasıyla ilişkilendirilen görsel unsurların, medya ve görsel iletişim tasarımı bağlamında nasıl anlam ürettiğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Türk Televizyon Dizileri , Aile Teması , Görsel Tasarım , Göstergebilim , Sosyal ve Kültürel Değerler

A Semiotic Analysis of Visual and Graphic Design Elements in Turkish Television Series Using the Name ‘Family’ from the 1980s to the Present

Öz

The research aims to examine the visual design elements of Turkish television series named ‘family’ from the 1980s to the present day, based on Barthes's signifier, signified, and signified systems and the relationship between literal and figurative meanings. A total of 18 series broadcast on different television channels were evaluated within the framework of a qualitative research design and using descriptive analysis methods. Literature review and content analysis techniques were used together in the data collection process. The findings revealed how visual elements in ‘family’-themed series produce meaning, and it was determined that these processes exhibit temporal differences. It is anticipated that the results obtained will contribute to future media design and semiotic studies through the ‘family’ theme.

Anahtar Kelimeler

Turkish Television Series , Family Theme , Visual Design , Semiotics , Social and Cultural Values

Kaynakça

• Aksu, A. (2016). Araştırma yöntemleri ve teknikleri. Ankara: Nobel Yayıncılık.
• Altıntop, M. (2023). İletişim Yayınları’nın kent ve konut konulu kitap kapaklarının göstergebilimsel analizi. Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, 135(267), 255–284. https://doi.org/10.55773/tda.1330698
• Barthes, R. (1979). Göstergebilim ilkeleri (B. Vardar ve M. Rıfat, Çev.). Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Cetin, K. B. E. (2016). Pushing the limits of the family on Turkish television: Lost City, an alternative voice? European Journal of Communication, 31(6), 694–706. https://doi.org/10.1177/0267323116677206
• Creswell, J. W. ve Poth, C. N. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. London: Sage Publications.
• Culler, J. (2007). Yazın kuramı (H. Gür, Çev.). Ankara: Dost Kitapevi Yayınları.
• Çam, Ş. (2015). Medya çalışmalarında göstergebilim çözümlemeleri. B. Yıldırım (Ed.), İletişim araştırmalarında yöntemler (s. 287–320) içinde. Konya: Literatürk Academia.
• Çelenk, S. (2001). Turkish televisual landscape and domestic TV fiction. Kültür ve İletişim, 4(2–8), 175–184.
• Çelik, N. (2020). Televizyon dizilerinde aile temsilleri: Karşılaştırmalı bir analiz. E. Dindi, A. İnan Kılıç, D. Fırıncı ve F. Koçak (Eds.), Uluslararası Aile Sempozyumu: Aile kurumunun bekasına yönelik çağdaş fırsatlar/tehditler bildiriler kitabı (s. 399–414) içinde. Sinop: Sinop Üniversitesi Yayınları.
• Çubukçu, S. U. (2008). Gender discourse in popular culture: The case of television series in Turkey. Groups, Ideologies and Discourses: Glimpses of the Turkic Speaking World (s. 113–130) içinde. Nomos Elibrary. https://doi.org/10.5771/9783956506871-113
• Doğan, V. G. (2002). Göstergebilim yazıları. İstanbul: Multilingual Yayınları.
• Eco, U. (2024). Yapının yokluğu (L. T. Basmacı, Çev.). İstanbul: Alfa Yayınları.
• Fiske, J. (2003). İletişim çalışmalarına giriş (S. İrvan, Çev.). Ankara: Ajans Türk Yayınları.
• Günay, V. D. (2012). Görsel göstergebilim ve imgenin anlamlandırılması. V. D. Günay ve A. F. Parsa (Ed.), Görsel göstergebilim (s. 173–210) içinde. İstanbul: Es Yayınları.
• Güven, U. Z. (2011). Social class and family on screen: Do prime time television series “create” images of family in Turkey? Global Media Journal, 3, 69–83.
• Hall, S. (1997). Representation: Cultural representations and signifying practices. London: Sage Publications.
• Hawthorn Gardez, O. (2016). A study of the importance of authenticity of set design in narrative films and television. Falmouth University.
• Jameson, F. (1991). Postmodernism, or, the cultural logic of late capitalism. Durham, NC: Duke University Press.
• Karasar, N. (2023). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (38. Baskı). Ankara: Nobel Yayıncılık.
• Kırımlıoğlu, Y. ve Elmalı Şen, D. (2024). Sinemada insan ve mekân ilişkisinin egemenlik alanı bağlamında göstergebilimsel incelemesi: Makas Eller filmi. Art-E Sanat Dergisi, 17(33), 487–512. https://doi.org/10.21602/sduarte.1362974
• Köseoğlu, A. ve Çolak, Y. (2025). Toplumsal bir ötekileştirme durumu olarak boşanmış kadının televizyon dizilerinde temsili: “Ömer” dizisi. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (48), 73–94. https://doi.org/10.31123/akil.1626313
• Krippendorff, K. (2004). Content analysis: An introduction to its methodology (2. Baskı). London: Sage Publications.
• Kuyucu, M. (2014). Evaluation of the economic and cultural effects of the Turkish soap operas and TV series exported to the world TVs in the example of Muhteşem Yüzyıl and Greece. SOCIOINT14 – International Conference on Social Sciences and Humanities Bildiriler Kitabı (s. 103–122) içinde. İstanbul: OCERINT.
• Kuyucu, M. (2015). TV broadcasting in Turkey: The Turkish television audience in the frame of uses and gratification approach. Athens Journal of Mass Media and Communications, 1(4), 289–312. https://doi.org/10.30958/ajmmc.1-4-4
• Lyotard, J.-F. (1984). The postmodern condition: A report on knowledge (G. Bennington ve B. Massumi, Çev.). Minneapolis: University of Minnesota Press. (Orijinal eser 1979).
• Mahmud, M. O. (2019). Nonverbal signs in television advertisements: A semiotics perspective. English Language Teaching Today, 14, 40–56.
• Manovich, L. (2001). The language of new media. Cambridge, MA: MIT Press.
• Merrell, F. (2000). Charles Sanders Peirce’s concept of the sign. P. Cobley (Ed.), Routledge Critical Dictionary of Linguistics içinde. Kentucky: Routledge Press.
• Özalpman, D. ve Sarikakis, K. (2018). The politics of pleasure in global drama: A case study of the TV series The Magnificent Century. Global Media and Communication, 14(3). https://doi.org/10.1177/1742766518780168
• Özmakas, U. (2009). Charles Sanders Peirce’den gösterge kavramı. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 32–45. https://doi.org/10.12780/UUSBD44
• Öztürkmen, A. (2018). Turkish content: The historical rise of the dizi genre. Open Edition Journals, 13, 1–12. https://doi.org/10.4000/tvseries.2406
• Pan, G., Mutgan, S., Adeel, A. B. ve Rizi, A. K. (2025). Story arcs, success and diffusion of Turkish TV dramas. arXiv, 8–12. https://doi.org/10.48550/arXiv.2502.00492
• Patton, M. Q. (2002). Qualitative research and evaluation methods (3. Baskı). London: Sage Publications.
• Peirce, C. (1984). Writings of Charles S. Peirce (Cilt 2). Akt. U. Özmakas.
• Rıfat, M. (2000). Gösterge eleştirisi. İstanbul: Tavan Arası Yayıncılık.
• Rıfat, M. (2009). Göstergebilimin ABC’si (3. Baskı). İstanbul: Say Yayınları.
• Saussure, F. (1998). Genel dilbilim dersleri (B. Vardar, Çev.). İstanbul: Multilingual Yayınları.
• Sengül, E. S. (2024). Gender representations in Turkish TV series and their impact on cultural norms. Netherlands: University of Groningen.
• Söğütlüler, T. (2025). A quantitative research on video streaming series and audiences’ forms of parasocial interaction. Erciyes İletişim Dergisi, 12(1), 1–27. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.1528846
• Tanrıöver, H. U. (2022). Towards a social history of Turkey through television series. Series – International Journal of TV Serial Narratives, 8(2), 9–26.
• Toptaş, S. (2021). Türk sinema filmi afişlerinde kadın imgesinin göstergebilimsel çözümlenmesi. Simetrik İletişim Araştırmaları Dergisi, 2(2), 48–67.
• Uygarer, G. (2017). Influence of Turkish television serials on audience: Family in transmediated storytelling. Eastern Mediterranean University.
• Uysal, İ. (2023). Binge watching online TV series and narrative engagement [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kadir Has Üniversitesi.
• Vardar, B. (2001). Dilbilimin temel kavram ve ilkeleri (1. Baskı). İstanbul: Multilingual Yayınları.
• Varlı Gürer, S. Z. ve Gürer, M. (2020). Toplumsal cinsiyet rolleri bağlamında Türkiye’deki televizyon dizilerinde sunulan kadın stereotipi. Alanya Akademik Bakış, 4(3), 631–650. https://doi.org/10.29023/alanyaakademik.684492
• Vitrinel, E., Kaptan, Y. ve Algan, E. (2022). Capturing the new dynamics of Turkish television series: Disjunctions and continuities. Series: International Journal of TV Serial Narratives, 3(8), 5–8. https://doi.org/10.6092/issn.2421-454X/16308
• Yanardağoğlu, E. ve Turhallı, N. (2020). From TRT to Netflix: Implications of convergence for television dramas in Turkey. Y. Kaptan ve E. Algan (Eds.), Television in Turkey (s. 189–204) içinde. Palgrave Macmillan, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-030-46051-8_10
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Yılmaz, A. ve Kır, B. (2025). Symbolic narratives in graphic design: Semiotic perspectives on advertising visuals. Bodrum Journal of Art and Design, 4(1), 40–52. https://doi.org/10.58850/bodrum.1600537