Buhara Hanlığı/Emirliği Ordusunda Yenileşme Hareketi: Serbazî Birlikleri
Öz
16. asrın başında Batı Türkistan’a hâkim olan Buhara Özbek Hanlığı, kuruluş aşamasında askerî yapılarını şekillendirirken kabile askerlerinin yanı sıra hassa birlikleri de tesis etmiştir. Çehre (çuhra) ve eşik ağası gibi hassa birlikleri oluşturan Özbekler, merkeze doğrudan bağlı bu güçlerle kabilelere karşı güç dengesini de sağlamaya çalışmıştır. Fakat devletin adem-i merkeziyetçi yapısının etkisiyle kabile güçlerinin baskın yapısının engellenememesi, Buhara Özbek Hanlığı’nda, Mangıt hanedanı devrine gelindiğinde ordunun revize edilmesi zorunluluğunu doğurmuştur. Bu noktada Mangıt hanedanı hükümdarı Emir Nasrullah tarafından 1837’de temeli atılan serbazî adlı hassa birlikleri emirliğin ilk modern ordusu olarak dikkat çekmektedir. Serbazî birlikleri emirlikteki iç mücadeleler ile Hive ve Hokand Hanlıkları ile yapılan savaşlarda başarı sağlasa da, birliklerin istenilen düzeyde modernleştirileme-mesi ileriki süreçte Rus işgaline karşı emirliği savunmasız bırakmıştır.
Anahtar Kelimeler
Türkistan, Buhara Özbek Hanlığı/Emirliği, Serbazîler, Emir Nasrullah, Askerî ıslahat
Kaynakça
- Abduraimov, M. A. (1966). Oçerki Agrarnıh Otnoşeniy v Buharskom Hanstve v XVI Pervoy Polovine XIX Veka. Cilt I, II. Taş-kent: İzdatelstvo “Fan” UzSSR.
- Abdurrahman Tali. (1959). İstoriya Abulfeyz-Hana. (Perevod s Tadjikskogo, Predislovie, Primeçaniya i Ukazatel Professora A. A. Semenova), Taşkent: İzdatelstvo Akademi Nauk UzSSR.
- Alekseev, A. K. (2006). Politiçeskaya İstoriya Tukay-Timuridov: Po Materialam Persidskogo İstoriçeskogo Soçineniya Bahr al-Asrar. S. Peterbug: İzdatelstvo S. Peterburgskogo Universitata.
- Zafername-i Hüsrevî: Şerh-i Hükümrevâ-yi Seyyid Emir Nasrullah Bahadır Sultan bin Haydar (H. 1242–1277) Der Buhara ve Semerkand (1377). Menuçehr Setudeh (ed.), Tehran: Ayine-i Miras.
- Barthold, V. V. (1998). 17. Asırda Özbek Hanları Saraylarında Merasim. Makaleler ve İncelemeler. Cilt I. (Çev. A. İnan). Ankara: TTK.
- Beneveni, F. (1986). Poslannik Petra I. na Vostoke Posol’stvo Florio Beneveni v Persiyu i Buharu v 1718-1725 godah. Mosk-va: Glavnaya Redakstiya Vostoçnoy Literaturı İzdatelstvo “Nauka”.
- Bulduk, Üçler. (2006). Hokand Hanlığı ve İbret’in Fergana Tarihi. Ankara: Berikan.
- Burnes, Aleksander. (1834). Travels into Bokhara; being the Account of A Journey from İndia to Cabool, Tartary and Per-sia. Cilt II. London.
- Çelik, Bilal. (2009). 1800–1865 Yılları Arasında Buhara Emirliği, Basılmamış Doktora Tezi, Sakarya: SAÜ SBE.
- Demezon, P. I. ve I. V. Vitkeviç. (1983). Zapiski o Buharskom Hanstve. (Glavnaya Redaktsiya Vostochnoi Literaturı). Mosk-va: İzdatelstvo “Nauka”.