KÜL TİGİN VE BİLGE KAĞAN YAZITLARINDA AKRABALIK BİLDİREN KELİMELER

Öz

                                                            

Geniş anlamda bir milleti, dar anlamda ise bir aileyi ayakta tutan en önemli bağ akrabalık ilişkileridir. Akrabalık ilişkileri içerisindeki bütüncül bağlar bireyin bireyle ve toplumla olan iletişimini büyük ölçüde düzene sokar. Aile içi sevgiyi, muhabbeti arttırdığı gibi bir bütün olma duygusunu aşılar. Bütün bunların sonucunda edindiğimiz toplumsal sorumluluk var olmaya, hayata, doğaya ve insana bakış açımıza şekil veren başlıca etmenlerdendir. Bu çalışmada Orhon yazıtlarında akrabalık bildiren kavramlar üzerinde durulmaktadır. Ele alınan terimlerin çeşitli sözlükler karşılaştırılarak  anlamları ve bazılarının köken bilgisi incelenmektedir. Kelimeler muhtelif Türk lehçelerindeki ve varsa günümüzde hala yaşamakta olan Anadolu ağızlarındaki kullanımı, yaşadıkları ses ve anlam değişiklikleriyle beraber irdelenir. Bununla birlikte bahsi geçen kelimeler kan bağı yoluyla ve evlilik yoluyla akrabalık olmak üzere iki grupta tasnif edilmiştir. Son olarak bu kelimeler metinlerden örnekler verilerek alfabetik sıraya göre dizilmiştir. Çalışmamızda toplamda on dört akrabalık bildiren kelime tespit edilmiştir. Yazıtların çeviri yazısında Muharrem Ergin ve Talat Tekin’in kıymetli eserlerinden istifade edilmiştir. 

Anahtar Kelimeler

• Eski Türkçe,Orhon Yazıtları,köken bilgisi,sözlük karşılaştırması,akrabalık

Kaynakça

1. KaynakçaTEKİN, Talat (2008). Orhon Yazıtları. Ankara: TDK Yayınları.
2. ERGİN, Muharrem (2008). Orhun Abideleri. İstanbul: Boğaziçi Yayınları.
3. GÜLENSOY, Tuncer (2007-2011). Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü. Ankara: TDK Yayınları.
4. ÇAĞBAYIR, Yaşar (2007). Ötüken Türkçe Sözlük. İstanbul: Ötüken Yayınları.
5. CLAUSON, Sır Gerrart (1972). An Etymological Dictionary of Pre-Thirteen Century Turkish. Oxford: At the Clerandon Press.
6. EREN, Hasan (1999). Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü. Ankara: Bizim Büro Basım Evi.
7. Tarama Sözlüğü (2009). Ankara: TDK Yayınları.
8. Derleme Sözlüğü (2009). Ankara: TDK Yayınları.

9. Türkçe Sözlük (2005). Ankara: TDK Yayınları.
10. MURATOVA, Elnura (2006). Orhun Abidelerinde Geçen Sözvarlığının Kırgız Türkçesindeki İzleri, Yayınlanmış Yüksek lisans Tezi, Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi, Bişkek.
11. KAYA, Ceval (1998). “Köl Tigin Yazıtının Güneydoğu Yüzünde Taygun mu Yoksa Ataygun mu Okunmalı”, İlmi Araştırmalar: Dil, Edebiyat, Tarih İncelemeleri Sayı; 6, s.s. 171-179.
12. GÖMEÇ, Saadettin (2002). “Divanü Lugat-it- Türk’te Akrabalık Bildiren Terimler”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü Tarih Araştırmaları Dergisi, Cilt: 20, Sayı:32, s.s. 133-142.