ANADOLU AĞIZLARINDA GÖRÜLEN ödü sıt-/ ödü sıd- ‘çok korkmak’ DEYİMİ ÜZERİNE

Hakan Güler

ANADOLU AĞIZLARINDA GÖRÜLEN ödü sıt-/ ödü sıd- ‘çok korkmak’ DEYİMİ ÜZERİNE

Öz

Anadolu ağızlarında görülen ancak ölçünlü dilde bulunmayan birçok söz varlığı unsuru bulunmaktadır. Türkiye Türkçesinin söz varlığı yalnızca ölçünlü dilin verileriyle ölçülemez. Bu sebeple ağız çalışmalarının ve özellikle ağızlarda bulunan eski Türkçe izlerin gün yüzüne çıkarılması, en azından belgelenmesi gerekmektedir. Ağızlarda yaşayan birçok sözcük Türkçenin tarihine ve zenginliğine kanıt oluşturabilecek anlatım gücüne sahiptir. Deyimler gelişmiş bir dilin söz varlığının önemli unsurlarıdır. Türkçede en işlek deyim türünü değişmece yoluyla anlatım güzelliği ve özgünlüğü oluşturan deyimler oluşturur. Değişmece yoluyla oluşmuş deyimler, kavramları mecaz yoluyla anlatım güzelliği ve özgünlüğü içerisinde belirten kalıplaşmış sözcük öbekleri ya da tümcelerdir. Öd ‘safra’ ve sıt-/sıd- ‘kırmak, patlatmak vs.’ sözcüklerinin bir araya gelmesiyle oluşan ödü sıt-/ödü sıd- ‘çok korkmak’ deyimi Türkçenin soyut kavram oluşturmadaki gücüne bir örnek oluşturabilir. Aynı zamanda bu tür deyimler Türkçenin dilde yerleşik yapıları olmasından dolayı dilin tarihi derinliğine de işaret edebilir. Bu çalışmada Anadolu ağızlarında rastlanan ödü sıt-/ödü sıd- ‘ödü patlamak, çok korkmak’ deyimi üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Ağız,Lehçe,Deyim,Söz varlığı

Kaynakça

AKDOĞAN, Yaşar (1999). Azerbaycan Türkçesinden Türkiye Türkçesine Büyük Sözlük. İstanbul: Beşir Yayınevi
AKSAN, Doğan (2019). En Eski Türkçenin İzlerinde. Ankara: Bilgi Yayınevi
AKSOY, Ömer Asım (1984). Deyimler Sözlüğü II. Ankara: TDK Yayınları.
ARAT, Reşit Rahmeti (2007). Kutadgu Bilig I Metin. Ankara: TDK Yayınları.
AYDIN, Erhan (2015). Orhon Yazıtları. Konya: Kömen Yayınları
CAFEROĞLU, Ahmet (2011). Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü. Ankara: TDK Yayınları
CLAUSON, Sir Gerard (1972). An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. Oxford
ERCİLASUN, Ahmet Bican (2016). Türk Kağanlığı ve Türk Bengü Taşları. İstanbul: Dergah Yayınları

ERCİLASUN, Ahmet Bican; AKKOYUNLU, Ziyat (2018). Dîvânu Lugâti’t -Türk (Giriş-Metin-Çeviri-Notlar-Dizin). Ankara: TDK Yayınları
ERARSLAN, Kemal (1999). Mevlana Sekkaki Divanı. Ankara: TDK Yayınları
EREN, Hasan (1999). Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü. Ankara: Kişisel Yayınlar
ERGENE, Oğuz (2017). Gülistan Tercümesi. Ankara: TDK Yayınları
ERGİN, Muharrem (2016). Orhun Abideleri. İstanbul: Boğaziçi Yayınları
Derleme Sözlüğü (2019). Ankara: TDK Yayınları
GÖLPINARLI, Abdülbaki (2006). Fuzuli Divanı. İstanbul: İnkılap Kitabevi
GÜLENSOY, Tuncer (2007). Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü. Ankara: TDK Yayınları
KÜÇÜKBALLI, Fatih Numan (2013). Gazipaşa (Antalya) Köyleri Ağzı. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Basılmamış Yüksek Lisans Tezi.
ÖLMEZ, Mehmet (1995). Türkmence-Türkçe Sözlük. Ankara: Simurg Yayınları
ŞİRİN, Hatice (2019). Kül Tigin Yazıtı Notlar. İstanbul: Bilge Kültür-Sanat Yayınları
ŞEN, Serkan (2013). Bilge Kağan Yazıtında ödiŋe küni tegdük üçün İfadesi Üzerine. Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, Yalım Kaya Bitiği Osman Fikri Sertkaya Armağanı, Ed. Hatice Şirin-Bülent Gül, s. 541-547.
TATÇI, Mustafa (2020). Yunus Emre Divanı. İstanbul: H Yayınları,
TEKİN, Talat (2008). Orhon Yazıtları. Ankara: TDK Yayınları
TEKİN, Şinasi (2019). Kuan Şi İm Pusar. Ankara: TDK Yayınları
TOPARLI, Recep; Argunşah, Mustafa (2018). Mu’înü’l-Mürîd. Ankara: TDK Yayınları
YUDAHİN, K.K (2002). Kırgız Sözlüğü. Ankara: TDK Yayınları
YUSUF, Berdak (1993). Türkçe-Özbelçe ve Özbekçe-Türkçe Sözlük. Taşkent: Özbek-Remaksa Yayınları

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Dilbilim

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Hakan Güler ^*
0000-0002-8670-189X
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

28 Eylül 2020

Gönderilme Tarihi

9 Haziran 2020

Kabul Tarihi

8 Temmuz 2020

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2020 Cilt: 2 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA36AJ47ER

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Güler, H. (2020). ANADOLU AĞIZLARINDA GÖRÜLEN ödü sıt-/ ödü sıd- ‘çok korkmak’ DEYİMİ ÜZERİNE. Oğuz Türkçesi Araştırmaları Dergisi, 2(1), 31-37. https://izlik.org/JA36AJ47ER

AMA

1.Güler H. ANADOLU AĞIZLARINDA GÖRÜLEN ödü sıt-/ ödü sıd- ‘çok korkmak’ DEYİMİ ÜZERİNE. OĞUZTAD. 2020;2(1):31-37. https://izlik.org/JA36AJ47ER

Chicago

Güler, Hakan. 2020. “ANADOLU AĞIZLARINDA GÖRÜLEN ödü sıt-/ ödü sıd- ‘çok korkmak’ DEYİMİ ÜZERİNE”. Oğuz Türkçesi Araştırmaları Dergisi 2 (1): 31-37. https://izlik.org/JA36AJ47ER.

EndNote

Güler H (01 Eylül 2020) ANADOLU AĞIZLARINDA GÖRÜLEN ödü sıt-/ ödü sıd- ‘çok korkmak’ DEYİMİ ÜZERİNE. Oğuz Türkçesi Araştırmaları Dergisi 2 1 31–37.

IEEE

[1]H. Güler, “ANADOLU AĞIZLARINDA GÖRÜLEN ödü sıt-/ ödü sıd- ‘çok korkmak’ DEYİMİ ÜZERİNE”, OĞUZTAD, c. 2, sy 1, ss. 31–37, Eyl. 2020, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA36AJ47ER

ISNAD

Güler, Hakan. “ANADOLU AĞIZLARINDA GÖRÜLEN ödü sıt-/ ödü sıd- ‘çok korkmak’ DEYİMİ ÜZERİNE”. Oğuz Türkçesi Araştırmaları Dergisi 2/1 (01 Eylül 2020): 31-37. https://izlik.org/JA36AJ47ER.

JAMA

1.Güler H. ANADOLU AĞIZLARINDA GÖRÜLEN ödü sıt-/ ödü sıd- ‘çok korkmak’ DEYİMİ ÜZERİNE. OĞUZTAD. 2020;2:31–37.

MLA

Güler, Hakan. “ANADOLU AĞIZLARINDA GÖRÜLEN ödü sıt-/ ödü sıd- ‘çok korkmak’ DEYİMİ ÜZERİNE”. Oğuz Türkçesi Araştırmaları Dergisi, c. 2, sy 1, Eylül 2020, ss. 31-37, https://izlik.org/JA36AJ47ER.

Vancouver

1.Hakan Güler. ANADOLU AĞIZLARINDA GÖRÜLEN ödü sıt-/ ödü sıd- ‘çok korkmak’ DEYİMİ ÜZERİNE. OĞUZTAD [Internet]. 01 Eylül 2020;2(1):31-7. Erişim adresi: https://izlik.org/JA36AJ47ER