İLK DÖNEM İSLAM TARİHİNDE, EMEVÎ HİLAFETİ VE ABBÂSÎ İHTİLALİ ÜZERİNE SİYASAL BİR ANALİZ

Öz Tüm tevhidi ve beşerî kökene sahip dinlerde, dini ve siyasi kişilikler arasında yaşanan teolojik ve politik çatışmalar, dinler tarihi açısından öneme sahiptir. İlk dönem İslam tarihi içerisinde yaşanan olaylar ise İslam toplumları için bir referans kaynağı konumundadır. Özellikle Hz. Ali’nin hilafeti, ardından gelen Emevî hilafeti ve Abbâsî İhtilali, İslam tarihi açısından, çok büyük bir kıymete sahiptir. Bu üç dönem arasında, bir siyasal bağ bulunmaktadır. Her üç dönemin de genel özelliği, İslam toplumları içerisinde yaşanan siyasi sorunların, fiili bir çatışmaya dönüşmesi olmuştur. Hz. Ali’nin hilafeti sonrasında ortaya çıkan Emevî hilafeti ise İslam toplumlarında, en ciddi siyasi ve sosyolojik sorunların yaşandığı dönem olmuştur. Daha sonrasında ortaya çıkan Abbâsî hilafeti ise birçok yönü ile İslam tarihinde, özgün bir dönemi temsil etmiştir. Bu çalışmada, İslam tarihinde Emevîler dönemi ve Abbasî İhtilali üzerine, siyasal bir analiz yapılmıştır. Ardından, Abbâsîler döneminin siyasal ve sosyolojik boyutu anlaşılmak istenmiştir. En nihayetinde ise her iki dönem, genel özellikleri üzerinden karşılaştırılarak analiz edilmiştir. Çalışma sürecinde literatür taraması yapılarak bilimsel bir yol izlenmiştir. Çalışmamız özelinde temel gayemiz, Emevîler dönemi ve Abbasîler dönemini, 21. yüzyılda siyaset sosyolojisi bağlamında tekrar analiz etmek olmuştur.

Abstract Theological and political conflicts between religious and political figures in all religions of monotheistic and human origin are important for the history of religions. The events that took place in the early Islamic history are a reference source for Islamic societies. Especially Ali’s caliphate, the Umayyad caliphate that followed and the Abbasid Revolution have great value in terms of Islamic history. There is a political connection between these three periods. The general feature of all three periods was that the political problems experienced within Islamic societies turned into actual conflict. The Umayyad caliphate, which emerged after Ali's caliphate, was the period in which the most serious political and sociological problems were experienced in Islamic societies. The Abbasid caliphate, which emerged later, represented a unique period in Islamic history in many aspects. In this study, a political analysis was made on the Umayyad period and the Abbasid Revolution in Islamic history. Then, it was aimed to understand the political and sociological dimension of the Abbasid period. Finally, both periods were compared and analyzed based on their general characteristics. During the study process, a scientific approach was followed by scanning the literature. Our main aim, specifically in our study, was to re-analyze the Umayyad period and the Abbasid period in the context of political sociology in the 21st century.