Modern, Milliyetçi ve Muhafazakar Bir Yazar ve Düşün Adamı: Peyami Safa

Öz

Peyami Safa, 1950’lerden 1980’lere kadar Türk düşüncesini en çok etkileyen yazarlardan biridir. Safa’nın yalnızca bir roman yazarı olmayıp aynı zamanda bir köşe yazarı ve düşünür olduğu pek bilinmez. Safa, 1930’lardan itibaren kaleme aldığı kuramsal çalışmalarıyla Kemalizm’e içerden bir yorum eklemeye çalışmıştır. Yine, 1950’lerden itibaren yazdığı köşe yazılarıyla da Soğuk Savaş koşulları içinde Türkiye’de antikomünizmin popüler temalarının biçimlenmesinde etkili olmuştur. Bu açıdan onun romanları, uygarlık, maneviyat, din, millet gibi konuları işleyerek kültürel alanla siyasal alanı bir araya getiriyordu. Bu bağlamda bu çalışma, Peyami Safa’nın entelektüel, edebi ve siyasi kişiliğini bir arada, bütüncül bir biçimde ele alınıp tartışılmasını hedeflemektedir. Bu amaçla, önce, onun düşüncesinin temel motifleri ve ilgi alanları irdeleniyor ve ardından siyasal fikirlerinin yoğunlaştığı konular, onun düşünüşünün diğer boyutlarıyla karşılıklı bağlantılarıyla beraber, ortak bir bağlam içinde tartışılıyor. Böylece onun entelektüel ilgileri ile siyasal fikirleri arasında çapraz bağlantılar kurulmaya çalışılıyor.  

Anahtar Kelimeler

• Milliyetçilik,Muhafazakarlık,Antikomünizm,Kemalizm

A Modern, Nationalist and Conservative Thinker: Peyami Safa

Abstract

Peyami Safa is one of the writers who influenced the Turkish thought from 1950s until to 1980s. From the 1930s, Safa tried to add an internal comment to Kemalism through his theoretical studies. Again, with the column writings he wrote since the 1950s, he became effective in the shaping of the popular themes of the anti-communism in Turkey under the conditions of the Cold War. In this respect, his novels have committed issues such as civilization, spirituality, religion, nation; thus bringing the political sphere together with the cultural sphere. In this context, this study aims to discuss Peyami Safa's intellectual, literary and political personality together in a holistic way. For this purpose, first, the basic motives and interests are examined, and then, the topics that his political ideas intensify are being discussed in a common context, with mutual links to other aspects of his thinking. Thus, cross-links between his intellectual interests and his political ideas are being tried to be established

Keywords

• Nationalism,Conservatism,Anti-communism,Kemalism,Literary

Kaynakça

1. Ayvazoğlu, B. (2000), “Doğu Batı Açmazında Peyami Safa”, Doğu-Batı, sayı: 11
2. Ayvazoğlu, B. (2008), Peyami Hayatı Sanatı Felsefesi Dramı, İstanbul, Kapı
3. Beneton, P. (1991), Muhafazakârlık, çev. C. Akalın, İstanbul, İletişim
4. Berktay, F. (2002), “Doğu ile Batı’nın Birleştiği Yer: Kadın İmgesinin Kurgulanışı”, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce 3: Modernleşme ve Batıcılık, ed. U. Kocabaşoğlu, İstanbul, İletişim
5. Berman, M. (2005), Katı Olan Her Şey Buharlaşıyor, çev. Ü. Altuğ - B. Peker, İstanbul, İletişim
6. Bora, T. (2002a), “Milliyetçi-Muhafazakâr ve İslamcı Düşünüşte Negatif Batı İmgesi”, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce 3: Modernleşme ve Batıcılık, ed. U. Kocabaşoğlu, İstanbul, İletişim
7. Bora, T. (2002b), “Türkiye’de Siyasal İdeolojilerde ABD/Amerika İmgesi: Amerika: ‘En’ Batı ve ‘Başka’ Batı”, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce 3: Modernleşme ve Batıcılık, ed. U. Kocabaşoğlu, İstanbul, İletişim
8. Bora, T. (2003), Türk Sağının Üç Hâli, İstanbul, Birikim

9. Çiğdem, A. (1997), “Muhafazakârlık Üzerine”, Toplum ve Bilim, sayı: 74
10. Demirel, T. (2002), “1946 Sonrası Muhafazakâr Modernleşmeci Eğilimler Üzerine Bazı Değinmeler” Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce 3: Modernleşme ve Batıcılık, ed. U. Kocabaşoğlu, İstanbul, İletişim
11. Gürbilek, N. (2007), Kör Ayna, Kayıp Şark Edebiyat ve Endişe, İstanbul, Metis
12. İrem, C. N. (1997), “Kemalist Modernizm ve Türk Gelenekçi-Muhafazakârlığının Kökenleri”, Toplum ve Bilim, sayı: 74
13. Mardin, Ş. (2004), “Tanzimat’tan Sonra Aşırı Batılılaşma”, Türk Modernleşmesi, İstanbul, İletişim
14. Marx K.-Engels F. (2002), Komünist Manifesto ve Komünizmin İlkeleri, çev. M. Erdost, Ankara, Sol
15. Moran, B. (1987), Türk Edebiyatına Eleştirel Bir Bakış, c.1, İstanbul, İletişim
16. Nisbet, R. (2007), Muhafazakârlık Düş ve Gerçek, çev. K. Bülbül, Ankara, Kadim
17. Öğün, S. S. (1997), “Türk Muhafazakârlığının Kültür Kökleri ve Peyami Safa’nın Yanılgısı”, Toplum ve Bilim, sayı: 74
18. Safa, P. (?), Büyük Avrupa Anketi, Ankara, Kanaat
19. Safa, P. (1939), Felsefî Buhran, Ankara, Çığır Mecmuası
20. Safa, P. (1963), Doğu Batı Sentezi, İstanbul, Yağmur
21. Safa, P. (1971a), Din İnkılap İrtica, der. E. Göze, N. Köseoğlu, İstanbul, Ötüken
22. Safa, P. (1971b), Kızıl Çocuğa Mektuplar, İstanbul, Milli Ülkü
23. Safa, P. (1978a), 20. Asır Avrupa ve Biz, İstanbul, Ötüken
24. Safa, P. (1978b), Eğitim Gençlik Üniversite, İstanbul, Ötüken
25. Safa, P. (1979), Nasyonalizm Sosyalizm Mistisizm, İstanbul, Yağmur
26. Safa, P. (1988), Türk İnkılabına Bakışlar, Ankara, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih YK
27. Safa, P. (1999a), Bir Tereddüdün Romanı, İstanbul, Ötüken
28. Safa, P. (1999b), Cânân, İstanbul, Ötüken
29. Safa, P. (1999b), Fatih-Harbiye, İstanbul, Ötüken
30. Safa, P. (2000), Sözde Kızlar, İstanbul, Ötüken
31. Safa, P. (2004), Matmazel Noraliya’nın Koltuğu, İstanbul, Ötüken
32. Safa, P. (2006), Yalnızız, İstanbul, Ötüken
33. Smith, A. D. (2002), Ulusların Etnik Kökeni, çev. S. Bayramoğlu, Ankara, Dost
34. Taşkın, Y. (2002), “Anti-Komünizm ve Türk Milliyetçiliği: Endişe ve Pragmatizm” Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce 4: Milliyetçilik, ed. T. Bora, İstanbul, İletişim
35. Taşkın, Y. (2007), Milliyetçi Muhafazakâr Entelijansiya, İstanbul, İletişim
36. Türkeş, A. Ö. (2003), “Muhafazakâr Romanlarda Muhafaza Edilen Neydi?”, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce 5: Muhafazakârlık, ed. A. Çiğdem, İstanbul, İletişim
37. Yalçınkaya, A. (2004), Eğer’den Meğer’e: Ütopya Karşısında Türk Romanı, Ankara: Phoenix