Türkiye’de Veri Okuryazarlığı Hakkında Yapılan Lisansüstü Tezlerin Bibliyometrik Analizi

Yıl 2025, Cilt: 2 Sayı: 2, 97 - 111, 31.12.2025

Derya Kaya , Fahri Kılıç

Öz

Bilgi çağında veri miktarı artıkça verileri okuma, anlama ve kullanma becerisi olarak tanımlanan veri okuryazarlığı kavramı ön plana çıkmaktadır. Bu alandaki, araştırmaların çoğu yükseköğretim kurulu tarafından yapılmaktadır. Bu çalışmada Türkiye’deki veri okuryazarlığı konulu tezler incelenmiştir. Tezlerin bibliyometrik analizi doküman incelemesi yöntemiyle yapılmış ve yorumlanmıştır. Ulusal Tez Merkezi Web sayfasından “Veri Okuryazarlığı”, “Veri Okur yazarlığı” anahtar kelimelerinin taranması sonucunda, 15 yüksek lisans, 7 doktora tezi toplamda ise 22 Türkçe tez tespit edilmiştir. Tezlerin en çok 2024 yılında (10) ve nicel araştırma (11) yöntemleriyle yapıldığı görülmüştür. En fazla Gazi (3) ve Hacettepe Üniversitesi’nde (3) yoğunlaşmıştır. Enstitü bazında Eğitim Bilimleri (11), Fakülte düzeyinde Eğitim Fakültesi (14), ana bilim dalı bazında Eğitim Bilimleri (9), bilim dalında ise Eğitim Yönetimi (3), Eğitim Yönetimi ve Denetiminde (3) yoğunlaşmaktadır. En fazla kadınlar (17) tarafından ve Prof. Dr. (10) unvanlı öğretim üyesi danışmanlığında hazırlandığı tespit edilmiştir. En çok kullanılan anahtar kelime veri okuryazarlığı (9) olup, en çok çalışılan konu ise dijital yeterlilik boyutu olarak veri okuryazarlığıdır (6). Bu bulgular ışığında, Dünya’da son yıllarda ilgi gören bir konu haline gelen veri okuryazarlığı hakkında Türkiye’de yer alan çalışmaların yetersiz olduğu görülmüş ve daha fazla çalışma yapılması önerilmiştir

Anahtar Kelimeler

Veri okuryazarlığı , lisansüstü tezler , bibliyometrik analiz

Kaynakça

• Alsharif, A. H., Salleh, N. Z. MD., & Baharun, R. (2020). Research trends of neuromarketıng: Bibliometric analysis. Journal of Theoretical and Applied Information Technology, 98(15), 2948-2962.
• Andres, A. (2009). How to undetake a bibliometric study. Chandos Publishing.
• Cahit Arf Bilgi Merkezi. (2025). Bibliyometrik analiz sıkça sorulan sorular. 20 Ocak 2025 tarihinde https://cabim.ulakbim.gov.tr/bibliyometrik-analiz/bibliyometrik-analiz-sikca-sorulan-sorular/ adresinden erişildi.
• Demirtaş, Ç. (2024). Data Literacy and Education: A Science Mapping Study. Participatory Educational Research, 11(3), 220-243.
• D'Ignazio, C., & Bhargava, R. (2015). designing tools and activities for data literacy learners. Wed Science: Data Literacy Workshop.
• Donthu, N., Kumar, S., Mukherjee, D., Pandey, N., & Lim, W. M. (2021). How to conduct a bibliometric analysis: An overview and guidelines. Journal of Business Research, 133, 285-296. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2021.04.070
• Duygulu, A., Doğan, S., & Yıldız, S. (2025). Data Literacy at School: A Scale Development Study. Journal of Theoretical Educational Science, 18(1), 106-130. https://doi.org/10.30831/akukeg.1472451
• Ellegaard, O., & Wallin, J. A. (2015). The bibliometric analysis of scholarly production: How great is the impact? Scientometrics, 105, 1809–1831. https://doi.org/10.1007/s11192-015-1645-z
• Güzeller, O., & Çeliker, N. (2017). Geçmişten günümüze gastronomi bilimi: bibliyometrik bir analiz [Gastronomy science from past to present: a bibliometric analysis], Journal of Tourism and Gastronomy Studies. 2(8): 88-102. https://doi.org/10.24289/ijsser.969775
• Karasar, N. (2023). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler [Scientific research method: Concepts, principles, techniques]. Nobel Yayın Dağıtım.
• Kop, A. F. (2024). Veri okuryazarlığı konulu yayınların bibliyometrik analizi: Web of Science veri tabanı incelemesi [Bibliometric analysis of publications on data literacy: A review of the Web of Science database]. [Yüksek Lisans Tezi]. Kastamonu Üniversitesi.
• OECD. (2018). The future of education and skills: Education 2030 (Position paper). https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2018/06/the-future-of-education-and-skills_5424dd26/54ac7020-en.pdf (Erişim tarihi: 10 Mart 2025).
• Ologbosere, O. A. (2023). Data literacy and higher education in the 21st century. IASSIST Quarterly, 47(3-4).
• Ortaöğretim Genel Müdürlüğü, (2023). Veri okuryazarlığı becerileri etkinlik kitabı [Data literacy skills activity book]. https://ogmmateryal.eba.gov.tr/kitap/okuryazarlik-becerileri/veri-okuryazarligi/veri-okuryazarligi.pdf
• Passas, I. (2024). Bibliometric analysis: The main steps. Encyclopedia, 4(2), 1014-1025. https://doi.org/10.3390/encyclopedia4020065
• Qin, J. ve D'Ignazio, J. (2010, 22 Haziran). Lessons learned from a two-year experience in science data literacy education [Bildiri sunumu]. International Association of Scientific and Technological University Libraries 31. Yıllık Konferansı, West Lafayette, IN, Amerika Birleşik Devletleri. http://docs.lib.purdue.edu/iatul2010/conf/day2/5
• Ridsdale, C., Rothwell, J., Smit, M., Ali-Hassan, H., Bliemel, M., Irvine, D., ... & Wuetherick, B. (2015). Strategies and best practices for data literacy education. Knowledge synthesis report.
• Sönmez, Ö. F. (2020). Bibliometric analysis of educational research articles published in the field of social study education based on web of science database. Participatory Educational Research, 7(2), 216-229.
• Şahin, E., Akdağ, G., Çakıcı, C. ve Onur, N. (2018). Gastronomi ve Mutfak Sanatları Anabilim Dalında Yayınlanan Tezlerin Bibliyometrik Analizi [Bibliometric Analysis of Theses Published in the Department of Gastronomy and Culinary Arts], Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 2(1), 30-41.
• University of Illinois at Chicago. (2024). Bibliometrics - bibliometric analysis and visualization. Subject and Course Guides. https://researchguides.uic.edu/bibliometrics#s-lg-box-28604649 (Erişim tarihi: 21 Mart 2025).
• Wolff, A., Gooch, D., Montaner, J., Rashid, U., & Kortuem, G. (2016). Veri odaklı bir toplum için veri okuryazarlığı anlayışının oluşturulması [Building data literacy for a data-driven society]. Topluluk Bilişim Dergisi, 12(3), 9–26. https://doi.org/10.15353/joci.v12i3.3275
• Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri [Qualitative research methods in social sciences]. Seçkin Yayınevi.
• Zupic, I., & Čater, T. (2014). Bibliometric Methods in Management and Organization. Organizational Research Methods, 18(3), 429-472. https://doi.org/10.1177/1094428114562629