Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Söz Sırası Alma Durumlarının İncelenmesi

Öz

Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi yapılırken dönemin ihtiyaç ve önerilerine göre çeşitli yaklaşım, yöntem, teknik, stratejilerden yararlanılmıştır. Günümüzde ise diğer Avrupa ülkelerindeki gibi Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metni’nin de önerdiği iletişimsel yaklaşım ile Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi gerçekleştirimektedir. Bu yaklaşım ve dolayısıyla da Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metni temelini 1970’li yıllardan beri kullanılan, dil öğretiminin en kolay ve anlaşılır yolu olan dil işlevlerinden alır. Bu nedenle diğer yabancı dil öğretim programlarında olduğu gibi Türkçenin yabancı dil öğretimine yönelik hazırlanan dil öğretim programlarının da zeminini dil işlevleri oluşturur. Dil işlevleri ile dil yapılarının, kuralcı ve ezbere dayalı bir öğretimi değil, gerçek hayattaki dilin kullanımı şeklinde öğretimi esas alınır. Dil işlevleri, insanın dil aracılığıyla iletişim kurmasını amaçlar ve dilin kullanımıyla ortaya çıkan eylemler olarak tanımlanır. Söz sırası alma, karşılıklı konuşma düzeniyle ilgilidir. Başlangıç, devam ettirme ve bitiş aşamalarından oluşur. Bu çalışmanın amacı söz sırası almanın ders kitaplarında ne kadar ve hangi görünümlerle nasıl ele alındığını belirlemektir. Bu amaçla inceleme nesneleri doküman analiziyle incelenmiş, betimsel analiz ile analiz edilmiştir. Sonuç olarak karşılıklı konuşmaların başlangıç aşamasında söz sırası almanın en çok kullanıldığı kitabın Yedi İklim Ders Kitabı olduğu, devam ettirme aşamasında en çok söz sırası almanın yine Yedi İklim Ders Kitabı’nda olduğu ve bitiş aşamasında söz sırası almanın en çok kullanıldığı kitabın Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı olduğu görülmüştür. Ayrıca ders kitaplarında söz sırası alma aşamalarında kullanılan dil işlevlerinin farklı olduğu ve belli bir standartta olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi
• Ders kitapları
• Dil işlevleri
• Söz sırası alma.

Examination of Turn Taking Situations Teaching Turkish as a Foreign Language

Öz

Turkish is one of the most widely learned and taught languages as a foreign language due to various factors throughout the centuries. While teaching Turkish as a foreign language, various approaches, methods, techniques and strategies have been utilized according to the needs and suggestions of the period. Today, as in other European countries, the action-oriented approach recommended by the Common European Framework of Reference for Languages is structured on the communicative approach to teaching Turkish as a foreign language. These approaches, and therefore the Common European Framework of Reference for Languages, are based on language functions, which have been used since the 1970s and are the easiest and most comprehensible way of language teaching. For this reason, as in other foreign language teaching programs, language functions form the basis of language teaching programs prepared for teaching Turkish as a foreign language. Language functions and language structures are not taught in a prescriptive and rote-based manner, but in the form of real-life language use. Language functions aim to enable people to communicate through language and are defined as the actions that occur with the use of language. Turkish is one of the most widely learned and taught languages as a foreign language due to various factors throughout the centuries. While teaching Turkish as a foreign language, various approaches, methods, techniques and strategies have been utilized according to the needs and suggestions of the period. Today, as in other European countries, the action-oriented approach recommended by the Common European Framework of Reference for Languages is structured on the communicative approach to teaching Turkish as a foreign language. These approaches, and therefore the Common European Framework of Reference for Languages, are based on language functions, which have been used since the 1970s and are the easiest and most comprehensible way of language teaching. For this reason, as in other foreign language teaching programs, language functions form the basis of language teaching programs prepared for teaching Turkish as a foreign language. Language functions and language structures are not taught in a prescriptive and rote-based manner, but in the form of real-life language use. Language functions aim to enable people to communicate through language and are defined as the actions that occur with the use of language.

Anahtar Kelimeler

• Teaching Turkish as a foreign language
• Textbooks
• Language functions
• Taking turns in speech.

Kaynakça

1. Ağar, M. E. (2004). Türkçe öğretiminin tarihçesi. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 1, 1-10. https://arastirmax.com/en/publication/uluslararasi-insan-bilimleri-dergisi/1/1/turkce-ogretiminin-tarihcesi/arid/26e9aca5-5692-48a0-aadd-740b56735832
2. Biçer, N. (2012). Hunlardan günümüze yabancılara Türkçe öğretimi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 1(4), 107-133 https://doi.org/10.7884/teke.100
3. Bakırdöğen, M. (2022). Erciyes Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi, Gazi Üniversitesi akademik Türkçe kitap setlerinin okuma metinleri ve etkinliklerinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi.
4. CEFR (2020). Common Europen framework of reference for languages: learning, teaching assestment. Council of Europe.
5. Cerit, Ü. (2021). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi kitaplarında dil işlevlerinin kullanımı üzerine bir değerlendirme: a1 örneği. [Yüksek lisans tezi]. Yıldız Teknik Üniversitesi.
6. Çekici, Y.E. (2021). Türkçenin yabancı dil olarak öğretimine yönelik dil işlevleri [Doktora tezi] Gazi Üniversitesi.
7. Demirezen, M. (2011). The foundations of the communicative approach and three of Its applications. Journal of Language and Linguistic Studies, 7(1), 57-71.
8. Deniz, K., & Demir, E. (2019). İşlevlerine göre bağlaçları konu edinen araştırmalar. Milli Eğitim, 48(1), 903-915. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/931223

9. Doğan, S. (2018). Yabancı dil öğretiminde z-kitap uygulamalarının karşılaştırmalı olarak incelenmesi: New English File Itools ve Yedi İklim Türkçe Z-Kitap örneği [Yayınlanmamış doktora tezi]. Kırıkkale Üniversitesi.
10. Hengirmen, M. (2006). Yabancı dil öğretim yöntemleri ve TÖMER yöntemi. Engin Yayınevi.
11. Hikmet Mülayim, E. (2024). Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi ders kitaplarında dil işlevleri: İzmir ve Gazi örneği [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Mersin Üniversitesi.
12. Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi yöntemi olarak doküman analizi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15, 171-189. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1156348
13. Kocayanak, D. (2021). Yabancı dil olarak Türkçe ders kitaplarında yer alan konuşma becerisi etkinliklerinin karşılaştırılması. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 4 (2021 Yunus Emre ve Türkçe Yılı Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Özel Sayısı), 123-139. https://doi.org/10.47948/efad.911870
14. Koçak, N. (2019). Yabancılara Türkçe öğretimi kitap setlerinde dil bilgisi öğretimi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Kırıkkale Üniversitesi.
15. Lackman, K. (2010). Teaching speaking sub-skills. Ken Lackman & Associates Educational Consultans http://www.kenlackman.com/files/speakingsubskillshandout13poland_2_.pdf
16. Maarif Vakfı (2020). Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi programı. https://turkiyemaarif.org/view-pdf/16436c12901a55.pdf
17. Sacks, H., Schegloff, E. A.,, & Jefferson, G. (1974). A simplest systematics for the organization of turn-taking for conversation. Language, 50(4), 696–735
18. Thornbury, S. (2005). How to teach speaking. Longman.
19. Tmanag, B. L., Trainer R., & Chitwan, ETC. (2013, Haziran 1). Communicative approach in second language teaching. https://batuktamang.wordpress.com/2013/06/01/communicative-approach-in-second-language-teaching/?utm_source=chatgpt.com
20. Yavuz, K. (1983). XIII-XVI. asır dil yadigârlarının Anadolu sahasında Türkçe yazılış sebepleri ve bu devir müelliflerinin Türkçe hakkındaki görüşleri. Türk Dünyası Araştırmaları, Faruk Timurtaş’a Armağan, 27, 9-57. https://www.altayli.net/wp-content/uploads/2018/02/Orta-Cag-271.pdf
21. Yaylı, D., & Yaylı, D. (2014). Yabancı dil öğretimi yaklaşımları ve yöntemleri. Derya Yaylı, & Yasemin Bayyurt (Ed.). Yabancılara Türkçe öğretimi politika, yöntem ve beceriler içinde s. 14-49. Anı Yayıncılık.
22. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Kitabevi.