Musa Süreyya Bey ve Rahmi Bey şarkıları üzerinde prozodik analizler

Öz

Bu çalışmada, Klasik Türk Müziği (Türk Makam Müziği) alanında eserler vermiş bestecilerden Musa Süreyya Bey ve Rahmi Bey’in iki eseri dil açısından incelenmiş ve prozodi açısından değerlendirilmiştir. Müzikal analiz ile eserin güftesinin Türkçeye uygun bir telaffuzla söylenip söylenmediği farklı icracıların ses kayıtlarından incelenerek olası prozodik hatalar tespit edilmiştir. TRT repertuvarında 2010 ve 10337 numara ile kayıtlı oldukları tespit edilen “bir gün o güzel şad edecek ruhumu sandım“ ve “süzüp süzüpte ey melek“ adlı eserler amaçlı örnekleme yöntemi ile araştırmaya konu edilmiştir. Eserlerin güftelerindeki heceler melismatik, neumatik ve silabik söyleme teknikleri açısından değerlendirilmiştir. Her bir eser iki farklı ses sanatçısının yorumundan ayrı ayrı dinlenmiş ve doğru telaffuzla söyleme açısından değerlendirildikten sonra araştırmacı tarafından yeniden yorumlanarak ses kaydı alınmış ve her üç ses kaydı da okuyucu tarafından değerlendirilmek üzere makalenin sonuna eklenmiştir. Araştırmanın amacı, Türk dilinde bulunan kelimelerin doğru telaffuzla seslendirilmesinin önemine dikkat çekmektir. Klasik Türk müziğinin sözlü eserlerinde çoğunlukla kullanılmakta olan Arapça ve Farsça kelimeler arasında kullanılan Öztürkçe kelimelerin, şarkılarda yanlış telaffuz edilecek şekilde kullanılmasının dilimize vereceği zararı göstermek bu çalışmanın bir diğer amacıdır. Türkçe kelimelerin telaffuzunda özellikle kısa seslendirilmesi gereken açık hecelerin uzun nota değerleriyle bestelenmesi, beraberinde konuşma dilinde de bu sözcüklerin yanlış kullanılabilmesini getirmektedir. Araştırma, bu amaç doğrultusunda yürütülmüştür. Bu bağlamda, elde edilen bulgular doğrultusunda, bestecilerin güfte seçiminde Türkçenin fonetik yapısını göz önünde bulundurmalarının önemi vurgulanmıştır. Ayrıca, icracıların eserin sözlerini doğru bir şekilde telaffuz etmeleri için müzikal eğitimin yanı sıra dilbilgisel farkındalık kazanmalarının gerekliliği ortaya konmuştur. Araştırma sonucunda, müzikal prozodinin doğru sağlanmasının hem eserin sanatsal bütünlüğünü koruyacağı hem de Türkçenin doğru kullanımına katkıda bulunacağı sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• şarkı
• prozodi
• syllabic
• neumatic
• melismatic

Prosodic analyses on Musa Süreyya Bey and Rahmi Bey songs

Öz

In this study, two works of Musa Süreyya Bey and Rahmi Bey, composers who have performed works in the field of Classical Turkish Music (Turkish Makam Music), were examined from the point of view of language and evaluated from the point of view of prose. With the help of musical analysis, possible prosodic errors were detected by examining the sound recordings of different performers whether the lyrics of the work were sung with a pronunciation appropriate to Turkish. The works named “I thought my soul would one day be blessed by that beauty“ and “straining straining O angel“, which were found to be registered in the TRT repertoire with the numbers 2010 and 10337, were the subject of research by sampling method. The syllables in the lyrics of the works were evaluated in terms of melismatic, neumatic and silabic singing techniques. Each work was listened to separately from the interpretation of two different sound artists and after being evaluated in terms of correct pronunciation, the sound recording was reinterpreted by the researcher and all three sound recordings were added to the end of the article for evaluation by the reader. The aim of the research is to draw attention to the importance of voicing the words found in the Turkish language with the correct pronunciation. Dec Arabic and Persian words, which are mostly used in the oral works of classical Turkish music, are used between the words of Ozturk, another purpose of this study is to show the damage that the use of mispronounced Ozturk words in songs can cause to our language. In the pronunciation of Turkish words, especially the composition of open syllables, which should be voiced short, with long note values, also leads to the misuse of these words in colloquial language. The research was carried out in accordance with this purpose. In this context, in line with the findings obtained, the importance of composers taking into account the phonetic structure of the Turkish language in the selection of lyrics has been emphasized. In addition, the necessity of the performers to gain grammatical awareness as well as musical education in order to pronounce the words of the work correctly has been revealed. As a result of the research, it was concluded that the correct provision of musical prose will both protect the artistic integrity of the work and contribute to the correct use of Turkish.

Anahtar Kelimeler

• song
• prosody
• syllabic
• neumatic
• melismatic

Kaynakça

1. Ahenk Müzik. (2023, 23 Kasım). İnci Çayırlı - Süzüp Süzüp De Ey Melek O Çeşm-i Nîm Hâbını [Video]. YouTube. 16 Ocak 2025 tarihinde https://www.youtube.com/watch?v=9nmvK8n8noM adresinden erişildi.
2. Alaturka Records. (2014, 14 Eylül). Süzüp süzüp de ey melek (Hamide Uysal - Alaturka Records) [Video]. YouTube. 16 Ocak 2025 tarihinde https://www.youtube.com/watch?v=loNPlmvH-4Q adresinden erişildi.
3. Baş, A. H. ve Karaca, T. (2024). Turhan Taşan’ın eserlerinin farklı değişkenler ve prozodi özellikleri yönünden incelenmesi. AKRA Kültür Sanat Ve Edebiyat Dergisi, 12(34), 39-66. https://doi.org/10.31126/akrajournal.1466245
4. Hanninen, D. A. (2004). Associative sets, categories, and music analysis. Journal of Music Theory, 48(2), 147-218.
5. İslam Ansiklopedisi. (t.y.). Mûsâ Süreyyâ Bey. 16 Ocak 2025 tarihinde https://islamansiklopedisi.org.tr/musa-sureyya-bey adresinden erişildi.
6. Kanat, E. (2024). İcra ve notasyon farklılığı bağlamında iki Rumeli türküsünün usûl açısından incelenmesi. Online Journal of Music Sciences, 9(2), 688-701. https://doi.org/10.31811/ojomus.1571734
7. Karaca, T., Köprülü, G., Işıldak, C. K. ve Baş, A. H. (2021). Türk müziğinde yeni bir prozodi inceleme tekniği önerisi (Erol Sayan örneği). İdil, 85, 1275-1292. https://doi.org/10.7816/idil-10-85-01
8. Recep Gayretli. (2016, 1 Nisan). Elif GÜREŞÇİ-Bir Gün O Güzel Şâd Edecek Ruhumu Sandım (NİHAVEND) [Video]. YouTube. 16 Ocak 2025 tarihinde https://www.youtube.com/watch?v=Q5Mu1c_rQRk adresinden erişildi.

9. Sahibinin Sesi. (2023, 11 Mart). Sabite Tur Gülerman - Bir gün o güzel şâd edecek rûhumu sandım [Video]. YouTube. 16 Ocak 2025 tarihinde https://www.youtube.com/watch?v=U77UVtJZTBo adresinden erişildi.