Lise öğrencilerinin arabesk müziğe yönelik metaforik algılarının incelenmesi

Öz

Bu çalışma, lise öğrencilerinin arabesk müziğe yönelik metaforik algılarını incelemektedir. Arabesk müzik, Türkiye’de özellikle düşük gelirli kesimlerin yaşadığı duygusal ve sosyal sıkıntıları yansıtan bir tür olarak öne çıkmıştır. Ancak, zamanla farklı toplumsal gruplarca da benimsenmiş ve popüler kültürün bir parçası haline gelmiştir. Araştırmanın amacı, lise öğrencilerinin arabesk müzik kavramına ilişkin metaforik algılarını belirlemektir. Bu bağlamda, lise öğrencilerinin arabesk müziği nasıl tanımladıkları, ona ilişkin hangi metaforları kullandıkları ve bu metaforları hangi kategoriler altında topladıkları incelenmiştir. Araştırmada, Erzurum’daki liselerde öğrenim gören 382 öğrenciye açık uçlu bir soru sorularak, arabesk müziği bir varlığa benzetmeleri ve nedenini açıklamaları istenmiştir. Veriler içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırmadan elde edilen veriler doğrultusunda öğrenciler tarafından 107 farklı metafor üretildiği görülmüştür. Öğrencilerin büyük bir kısmı arabesk müziği olumsuz bir şekilde tanımlamış, en çok kullanılan metaforlar “hayat”, “biber” ve “aşk” olmuştur. Metaforlar 10 kategoriye ayrılmış ve en yaygın kategori “Acı verici/hüzünlendirici yönüyle arabesk müzik” olarak belirlenmiştir. Ayrıca, arabesk müziğin bağımlılık yapıcı, iyileştirici, geçmişi anımsatıcı ve huzur verici yönleri de belirli oranlarda vurgulanmıştır. Cinsiyet ve sınıf seviyelerine göre algılar farklılık göstermekte olup, özellikle üst sınıf öğrencilerinin arabesk müziğe yönelik daha olgun ve sakinleştirici bir bakış açısına sahip olduğu gözlemlenmiştir. Sonuç olarak, öğrencilerin arabesk müziğe ilişkin algılarının, toplumda yaygın olan olumsuz yargıları yansıttığı söylenebilir. Ancak bazı öğrenciler tarafından da duygusal rahatlama sağlayan bir tür olarak değerlendirilmektedir. Araştırma, gençlerin arabesk müzikle kurduğu bağın kimlik ve kültürel aidiyet süreçlerinde önemli bir rol oynadığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• arabesk müzik
• metafor
• lise öğrencileri

Examining the metaphorical perceptions of high school students towards arabesque music

Öz

This study examines high school students’ metaphorical perceptions of Arabesque music. Arabesque music has stood out in Turkey as a genre reflecting the emotional and social struggles of low-income groups. However, over time, it has been adopted by different social groups and has become a part of popular culture. The aim of the study is to determine high school students’ metaphorical perceptions of the concept of Arabesque music. In this context, the study explores how students define Arabesque music, what metaphors they use for it, and how they categorize these metaphors. In the research, 382 high school students in Erzurum were asked an open-ended question, prompting them to compare Arabesque music to an entity and explain their reasoning. The data were analyzed using the content analysis method. According to the findings, students generated 107 different metaphors. Most students described Arabesque music negatively, with the most common metaphors being “life,” “pepper,” and “love.” The metaphors were grouped into ten categories, with the most common category being “The painful/sorrowful aspect of Arabesque music.” Additionally, Arabesque music was also perceived as addictive, healing, reminiscent of the past, and soothing to a certain extent. Perceptions varied by gender and grade level, with upper-grade students demonstrating a more mature and calming perspective on Arabesque music. In conclusion, it can be said that students’ perceptions of Arabesque music reflect the widespread negative judgments in society. However, some students also consider it a genre that provides emotional relief. This study highlights the significant role of Arabesque music in young people’s identity and cultural belonging processes.

Anahtar Kelimeler

• arabesque music
• metaphor
• high school students

Kaynakça

1. Aydıner-Uygun, M. (2015). Öğretmen adaylarının geleneksel müzik türlerine ilişkin algılarının metaforlar aracılığıyla incelenmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Akademik Müzik Araştırmaları Dergisi, 1(1), 1-16.
2. Aydıner-Uygun, M. (2017). Üniversite öğrencilerinin pop müzik ile ilgili algılarının metaforlar aracılığıyla incelenmesi. E. Hamarta, C. Arslan, S. Çiftçi, S. Avşaroğlu, O. Köksal ve M. Uslu (Ed.), II. İnternational Academic Research Congress içinde (s. 532-539). Çizgi Kitapevi.
3. Ayhan A., Danacı E. F. ve İlhan S. Y. (2016). Lisans öğrencilerinin Türkçe pop müziğe yönelik düşüncelerinin metafor analizi yoluyla değerlendirmesi. Turkish Journal of Arts and Social Sciences, 2(2), 1-10.
4. Babacan, E. (2014). AGSL öğrencilerinin müzik kavramına ilişkin algıları: Metafor analizi. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 3(1), 124-132.
5. Baran, S. (2023). Lise 11 ve 12. sınıf öğrencilerinin müzik dersine yönelik tutumlarının incelenmesi ve metaforik analizi [Özel sayı]. EKEV Akademi Dergisi, 393-414.
6. Berg, B. L. ve Lune, H. (2019). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (H. Aydın, Ed. ve Çev.). Eğitim.
7. Biçer, S. ve Ertan, T. (2017). Arafta kalan gençlik: Arsız bela hayranları üzerine etnografik bir çalışma. Kurgu, 25(3), 96-119.
8. Çakan-Uzunkavak, M. ve Gül, G. (2019). Lise öğrencilerinin müzik kavramına ilişkin metaforik algıları. Atlas Journal, 5(20), 481-494.

9. Dönmez, B. M. (2011). Katharsis fenomeninin arabesk özelindeki görünümü. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 8(2), 228-249.
10. Düzgören, H. ve Gerekten, S. E. (2017). Anadolu lisesi öğrencilerinin ‘müzik dersi’ kavramına ilişkin algıları: Metafor analizi. Online Journal of Music Sciences, 2(3), 86-117.
11. Eğribel, E. (1984). Niçin arabesk değil?. Süreç.
12. Erdal, B. (2015). Hissedilen ve algılanan duygular bağlamında Arabesk müzik beğenisini etkileyen faktörler üzerine bir araştırma. Journal of Human Sciences, 12(1), 1016-1055.
13. Erol, A. (2005). Popüler müziği anlamak: Kültürel kimlik bağlamında popüler müzikte anlam. Bağlam.
14. Erşanlı, B. (2012). Bir alt kültür yansıması olarak arabesk video müzik klipleri dilinin incelenmesi. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 1(1), 117-123.
15. Gerekten, S. E. ve Barışeri-Ahmethan, N. (2018). Güzel sanatlar lisesi müzik bölümü öğrencilerinin ‘’Türk Halk Müziği’’ kavramına ilişkin algıları. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 387-406.
16. Gussow, A. (2018). Blues expressiveness and the blues ethos. 1 Şubat 2025 tarihinde https://southernstudies.olemiss.edu/study-the-south/blues-expressiveness-and-the-blues-ethos/ adresinden erişildi.
17. Güngör, N. (1993). Arabesk: Sosyokültürel açıdan arabesk olayı (2. bs.). Bilgi.
18. Karakoç, E. ve Aryol, H. (2022). Anadolu lisesi öğrencilerinin “müzik dinlemek” ve “şarkı söylemek” kavramlarına ilişkin algıları: Metafor analizi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (12), 211-230.
19. Latić, D. (2024). Sevdah: Cultural conceptualizations of Bosnian folk songs. The handbook of cultural linguistics içinde (s. 579-594). Springer Nature Singapore.
20. Miles, M. B. ve Huberman, A. M. (2015). Nitel veri analizi (2. bs., S. Akbaba Altun ve A. Ersoy, Ed. ve Çev.). Pegem Akademi.
21. Oskay, Ü. (2004). Yıkanmak istemeyen çocuklar olalım. Yapı Kredi.
22. Öge, S. (2014). Arabesk kader algısı-Orhan Gencebay örneği. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (41), 48-76.
23. Özbek, M. (2000). Popüler kültür ve Orhan Gencebay arabeski (4. bs.). İletişim.
24. Romner, M. (2013). The use of metaphors and metonyms in Blues and Jazz standards. Lund University Publications.
25. Rosillo-Rodes, P., Miguel, M. S. ve Sánchez, D. (2024). Computational lexical analysis of Flamenco genres. arXiv. https://doi.org/10.48550/arXiv.2405.05723
26. Say, A. (2005). Müzik sözlüğü. Müzik Ansiklopedisi Yayınları.
27. Sezer, F. (2011). Öfke ve psikolojik belirtiler üzerine müziğin etkisi. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 8(1), 1472-1493.
28. Stokes, M. (1998). Türkiye’de arabesk olayı (H. Eryılmaz, Ed. ve Çev.). İletişim. (Orijinal yayın tarihi 1992)
29. Sümbüllü, H. T. ve Feyzi, A. (2022). Novi pazar (yeni pazar) sevdalinkaları. Balkan Araştırma Enstitüsü Dergisi, 11(2), 547-582. https://doi.org/10.30903/Balkan.1226475
30. Şen, M. E. ve Kaplan, B. (2020). Alt kültürün bir yansıması olarak arabesk müziğin sosyolojik boyutları. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 6(2), 45-50. https://doi.org/10.22252/ijca.820981
31. Şenel, O. (2019). Problem müzik kavramı ve bir problem müzik türü olarak arabesk. The Journal of Academic Social Science, 2(2), 209-224.
32. Uluçay, T. (2018). Lise öğrencilerinin dinledikleri müzik türlerinin şiddet eğilimlerine etkisi. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, (41), 135-153.
33. Ülger, B. (2002). Konfüçyüsçülüğün sanata bakış açısı ve bir kültür üretimi olarak popüler müzik: Konfüçyüs’ün mesajı Kırmızıgül ile somutlaşıyor. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(2), 1-38.
34. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2006). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.