Textbooks-magazines-concert programs and archival documents of the Musiki Muallim Mektebi (1924-1936)

Yıl 2026, Cilt: 11 Sayı: 1, 188 - 214, 02.02.2026

İdris Çakıroğlu

https://doi.org/10.31811/ojomus.1776015

Öz

Following the proclamation of the Republic on October, 1923, administrators initiated efforts to open various schools for teacher training. In addition to these institutions, there was also a need for a specialized institution that would directly train music teachers. In this context, the Musiki Muallim Mektebi was established on September 1, 1924, with the aim of training music teachers, is considered one of the significant educational achievements of the Repulican era. Established under difficult conditions and with limited resources, the school was transferred to the Gazi Education Institute in the 1936-1937 academic year, twelve years after its establishment, and continues to operate today as part of Gazi University. Despite its great importance in the history of music education, no independent study has yet been written about the school. The literature contains important studies on the history of the institution, its regulations, and the school building; however, no similar studies have been conducted on the textbooks used in the school, the school’s magazines, concert programs, and, more importantly, archival documents related to the school. In the literature review on the subject, the diversity and richness of the sources related to the school are noteworthy. However, studies related to schools do not sufficiently address these sources. However, the sources cited in the study are important and fundamental for a comprehensive history of school. This study aims to contribute to the literature on the Musiki Muallim Mektebi through textbooks, magazines, concert programs, and archival documents. In order not to exceed the scope of this study, not all textbooks, magazines, concert programs, and archival documents could be included; instead, an attempt was made to shed light on the subject through some examples considered important. Furthermore, it is considered important that the study refers to different sources in the process of writing a comprehensive history covering all aspects of the school. This study is a qualitative study in the form of a “case study.” Data were collected using the “document analysis” method and analyzed using the “descriptive analysis” method.

Anahtar Kelimeler

Musiki Muallim Mektebi , textbooks , magazines , concert programs , archive documents

Musiki Muallim Mektebi’nin (1924-1936) ders kitapları-mecmuaları-konser programları ve arşiv belgeleri

Öz

29 Ekim 1923 tarihinde Cumhuriyet’in ilanının ardından idareciler, öğretmen yetiştirmek amacıyla çeşitli okulların açılması yönünde girişimlerde bulunmuşlardır. Bu kurumların yanı sıra, doğrudan müzik öğretmeni yetiştirecek özel bir kuruma da ihtiyaç duyulmuştur. Bu bağlamda, Musiki Muallim Mektebi, müzik öğretmeni yetiştirmek amacıyla 1 Eylül 1924 tarihinde kurulmuş olup, Cumhuriyet döneminin önemli eğitimsel kazanımlarından biri olarak değerlendirilmektedir. Zorlu koşullar ve sınırlı imkânlar altında kurulan okul, kuruluşundan on iki yıl sonra, 1936-1937 ders döneminde Gazi Eğitim Enstitüsü’ne nakledilmiştir ve günümüzde Gazi Üniversitesi bünyesinde faaliyetlerini sürdürmektedir. Müzik eğitimi tarihi açısından büyük bir öneme sahip olmasına rağmen, okul hakkında henüz müstakil bir çalışma kaleme alınmamıştır. Literatürde kurumun tarihi, talimatnameleri ve okul binasına ilişkin önemli çalışmalar bulunduğu görülmektedir; ancak okulda okutulan ders kitapları, okulun mecmuaları, konser programları ve daha da önemlisi okula dair arşiv belgeleri üzerine benzer kapsamda araştırmalar yapılmamıştır. Konuya ilişkin literatür taramasında, okula dair söz konusu kaynakların çeşitliliği ve zenginliği dikkat çekmektedir. Ancak, okula ilişkin yapılan çalışmalarda bu kaynaklara yeterli ölçüde yer verilmediği görülmektedir. Oysa çalışmada yer verilen kaynaklar, okulun kapsamlı bir tarihi için önemli ve temel niteliktedir. Bu çalışma, Musiki Muallim Mektebi literatürüne ders kitapları, mecmualar, konser programları ve arşiv belgeleri üzerinden katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Çalışmanın sınırlarını aşmamak adına bütün ders kitapları, mecmualar, konser programları ve arşiv belgelerine yer verilememiş; önemli olduğu düşünülen bazı örnekler üzerinden konuya ışık tutulmaya çalışılmıştır. Ayrıca çalışmanın, okulun tüm yönlerini kapsayan kapsamlı bir tarihinin yazımı sürecinde farklı kaynaklara atıfta bulunmasının önemli olduğu düşünülmektedir. Çalışma “durum çalışması” deseninde nitel bir çalışmadır. Veriler “belge tarama” yöntemine göre toplanmış, “betimsel analiz” yöntemine göre analiz edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Musiki Muallim Mektebi , ders kitapları , mecmuaları , konser programları , arşiv belgeleri

Kaynakça

• Altunya, N. (2018). Türkiye’de Öğretmen Yetiştirme Deneyimi (1948-2018). Öğretmen Dünyası Yayınları.
• Altunya, N. (2020). Gazi Eğitim Enstitüsü Gazi Orta Öğretmen Okulu ve Eğitim Enstitüsü (1926-1980). MEB Yayınları.
• Bilir, A. (2011). Türkiye’de Öğretmen Yetiştirmenin Tarihsel Evrimi ve İstihdam Politikaları. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 44(2) 223-246. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000001231
• Çakar, H. U. (2010). Mimar Ernst Arnold Egli ve Musiki Muallim Mektebi (Tez No. 270094) [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurumu Ulusal Tez Merkezi.
• Çelik, N. (1933). Ön söz. Musiki Muallim Mektebi Talebe Mecmuası, (1), 1-32.
• Dereli, R. (2022). Cumhuriyet’in ilk dönemlerinde türk müziğinin eğitimi adına öğretmen yetiştirme kurumu: Mûsikî muallim mektebi. Türk Müziği 2(1), 13-20. https://doi.org/10.5281/zenodo.10706674
• Devlet Arşivleri Başkanlığı. (1925a, 23 Nisan). [Cumhuriyet Arşivi belgesi]. Cumhuriyet Arşivi (BCA), Kutu 179, Gömlek 868, Sıra 3, Ankara, Türkiye.
• Devlet Arşivleri Başkanlığı. (1925b, 29 Temmuz). [Cumhuriyet Arşivi belgesi]. Cumhuriyet Arşivi (BCA), Kutu 14, Gömlek 47, Sıra 11, Ankara, Türkiye.
• Devlet Arşivleri Başkanlığı. (1925c, 15 Eylül). [Cumhuriyet Arşivi belgesi]. Cumhuriyet Arşivi (BCA), Kutu 57, Gömlek 283, Sıra 7, Ankara, Türkiye.
• Devlet Arşivleri Başkanlığı. (1927, 27 Ekim). [Cumhuriyet Arşivi belgesi]. Cumhuriyet Arşivi (BCA), Kutu 163, Gömlek 784, Sıra 6, Ankara, Türkiye.
• Devlet Arşivleri Başkanlığı. (1928, 15 Temmuz). [Cumhuriyet Arşivi belgesi]. Cumhuriyet Arşivi (BCA), Kutu 39, Gömlek 206, Sıra 5, Ankara, Türkiye.
• Gazi Üniversitesi. (t.y.). Gazi Eğitim Fakültesi, Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü, Müzik Eğitimi Ana Bilim Dalı. Tarihçe. 9 Temmuz 2025 tarihinde https://gef-guzelsanatlar-muzik.gazi.edu.tr/view/page/26429 adresinden erişildi.
• Gazimihal, M. R. (1955). Türk askeri muzıkaları Tarihi. Maarif Vekâleti.
• Gökyay, O. Ş. (1941). Devlet konservatuvarı tarihçesi. Maarif Matbaası.
• Kahramankaptan, Ş. (2013). Hindemith raporları 1935/1936/1937. (E. D. Yavuz, Çev.). Sevda-Cenap And Müzik Vakfı.
• Kanunlar. (1934, 4 Temmuz). Resmî Gazete.
• Kaynar, H. (2013). Artisliğe fazla hevesim vardır...: Musikî Muallim Mektebi’nin Evrak-ı Metruke’sinde saklı kalanlar. Ankara Araştırmaları Dergisi 1(2), 56-78.
• Koç Üniversitesi, Dijital Koleksiyonlar. (t.y.). Cumhuriyet’in Tınısı: Musiki Muallim Mektebi. 9 Temmuz 2025 tarihinde https://librarydigitalcollections.ku.edu.tr/dijital-sergiler/cumhuriyetin-tinisi-musiki-muallim-mektebi/ adresinden erişildi.
• Maarif Vekâleti. (1944). Türkiye Cumhuriyeti Maarifi 1923-1943. Maarif Matbaası.
• Mecmua. (1933). Mecmuamız. Musiki Muallim Mektebi Mecmuası, (1), 1-28.
• Merbut Layiha. (1928, 28 Kasım) Resmî Gazete.
• Merbut Şekil. (1932, 27 Kasım). Resmî Gazete.
• Merkel, J. (1929). Armoni (C. Memduh Çev.). Devlet Matbaası.
• Merkel, J. (1930). Kontrıpuan (C. Memduh Çev.). Devlet Matbaası.
• Millî Musiki ve Temsil Akademisinin Teşkilât Kanunu. (1934, 4 Haziran). Resmî Gazete.
• Muallim Mektepleri Talimatnamesi. (1931, 31 Ocak). Resmî Gazete.
• Musiki Muallim Mektebi Senelik Talebe Konseri. (1927). Hakimiyet-i Milliye Matbaası.
• Musiki Muallim Mektebi Talimatnamesi. (1341, 6 Eylül). Resmi Gazete.
• Musiki Muallim Mektebi Talimatnamesi. (1931, 8 Nisan). Resmî Gazete.
• Özden, E. (2020). Osmanlı Maârifi’nde Mûsikî. Türk Tarih Kurumu.
• Öztürk, O.M. (2014, Kasım). İdeolojik ve siyasal bir proje olarak Musiki Muallim Mektebi. Kuruluşunun 90. Yılında Musiki Muallim Mektebi: Cumhuriyetin Müzik Serüveni 90. Yıl kongresi. Afyonkarahisar Üniversitesi, Afyonkarahisar.
• Say, A. (1985). Musiki muallim mektebi. Müzik Ansiklopedisi 3 içinde (s. 861). Başkent Yayınevi.
• Suna ve İnan Kıraç Vakfı. (t.y.). 9 Temmuz 2025 tarihinde https://katalog.iae.org.tr/arsiv/FKA/FKA_007499.jpg adresinden erişildi.
• Tangülü, Z ve Becerikli, S. (2020). Musiki muallim mektebi (1924-1937). Asia Minör Studies, 8 (2), 458-466. https://doi.org/10.17067/asm.747050
• Uçan, A. (2017). Musikî Muallim Mektebi ve Eduard ZuckMayer. B. Tecimer ve R. Saydam (Ed.), Açık oturum bildirileri kitabı içinde (s. 16-41). Müzed Yayınları.
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Yücel, H. A. (1994). Türkiye’de orta öğretim. T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Zuckmayer, E. (1966). Kuruluşundan bu yana müzik bölümü. Eğitim Dünyası, 20-26.