Dobruja Turkish-Tatar music and cultural representation

Öz

The Dobruja region has been one of the geographical and cultural living areas of Turkish-Tatar tribes since the BC era. The migration routes of these tribes have laid the ground work for the transformation of the musical materials brought by the Turks and Tatars through various interactions. These diverse musical practices carried from Central Asia, the Caucasus, Crimea, and Anatolia merged with the peoples of the Balkan region, shaping both a common Dobruja and Balkan musical culture and identity. In this respect, Turks and Tatars in the region have lived as part of a common culture for centuries and share a collective memory. Although it is difficult to draw clear distinctions between the two communities due to their shared religious, cultural, and historical backgrounds, some differences are noteworthy in terms of language and cultural representation. Especially following the 1989 Revolution, during the process of rediscovering and constructing ethnic identities in Romania, the Tatars of Dobruja represent a cultural expression that emphasizes the Crimean struggle and the unity of Turkic peoples, while the Turks emphasize the identity of Balkan Turks, which is a synthesis of Ottoman, Anatolian, and Balkan cultures. Today, the local musical practices and cultural expressions of the Turks and Tatars are being transformed and influenced by both local and modern musical trends in Romania. The fieldwork and archival research conducted in the regions how that the Turkish and Tatar folk songs have largely been preserved into the present day, yet these songs have also been changed and taken out of their original context. This study aims to examine the cultural expression dynamics of the Turks and Tatars in Dobruja and to reveal the transformations in their musical cultures as part of an ongoing doctoral thesis. For this purpose, the methods applied include participant observation and interview techniques within the scope of fieldwork conducted in Constanța and Tulcea counties in the Northern Dobruja region of Romania. In addition, archival research was conducted at the Constantin Brăiloiu Institute of Ethnography and Folklore, where magnetic tape catalogs of Turks and Tatars in the Dobruja region were reviewed and original cataloging was carried out. The obtained data were evaluated using content analysis and descriptive analysis methods.

Anahtar Kelimeler

• Dobruja
• Turkish-Tatar
• music
• identity
• cultural representation

Dobruca Türk-Tatar müziği ve kültürel temsiliyet

Öz

Dobruca milat öncesi dönemden beri Türk-Tatar boylarının coğrafi ve kültürel yaşam alanlarından biri olmuştur. Bu boyların göç güzergâhları, beraberlerinde taşıdıkları müzikal unsurların bölgeye aktarılmasına ve çeşitli etkileşimler aracılığıyla dönüşmesine zemin hazırlamıştır. Orta Asya, Kafkasya, Kırım ve Anadolu’dan taşınan zengin müzik pratikleri, Balkan halklarıyla birleşerek hem ortak bir Dobruca hem de daha geniş bir Balkan müzik kültürünün ve kimliğinin şekillenmesine katkıda bulunmuştur. Bu yönüyle bölgedeki Türk ve Tatarlar, yüzyıllardır ortak bir kültürün parçası olarak yaşamıştır ve kolektif bir hafızayı paylaşmaktadır. Ortak dini, kültürel ve tarihsel geçmişleri nedeniyle iki toplumu kesin çizgilerle ayırmak güç olsa da, dil ve kültürel temsiliyet açısından bazı farklılıklar dikkat çekmektedir. Özellikle 1989 Devrimi sonrası Romanya’da etnik kimliklerin yeniden keşfedilmesi ve inşa edilmesi sürecinde, Dobrucalı Tatarlar Kırım mücadelesini ve Türk soylu halkların birlikteliğini vurgulayan bir kültürel ifadeyi temsil ederken, Türkler Osmanlı, Anadolu ve Balkan kültürlerinin sentezinden oluşan Balkan Türkleri kimliğini öne çıkarmaktadır. Günümüzde, Türk ve Tatarların yerel müzikal üretimleri ve kültürel ifadeleri, Romanya’nın yerel ve modern müzik akımlarından da etkilenerek dönüşmektedir. Bölgede yapılan saha çalışması ve arşiv taraması, Türk ve Tatarlara ait halk şarkılarının büyük ölçüde günümüze ulaştığını, ancak zaman içinde değişerek bağlamlarından uzaklaştığını göstermektedir. Bu çalışma, devam eden doktora tezinin bir parçası olarak, Dobruca’daki Türk ve Tatarların kültürel ifade dinamiklerini incelemeyi ve müzik kültürlerindeki dönüşümleri ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda yöntem olarak Romanya’nın Kuzey Dobruca bölgesinde yer alan Köstence ve Tulca vilayetlerinde gerçekleştirilen saha çalışması kapsamında katılımcı gözlem ve görüşme teknikleri uygulanmıştır. Ayrıca Constantin Brăiloiu Etnografya ve Folklor Enstitüsü’nde arşiv çalışması gerçekleştirilmiş, Dobruca bölgesindeki Türk ve Tatarlara ait manyetik teyp katalogları taranarak orijinal kataloglama yapılmıştır. Elde edilen veriler, içerik analizi ve betimsel analiz yöntemleri kullanılarak değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Dobruca
• Türk-Tatar
• müzik
• kimlik
• kültürel temsiliyet

Kaynakça

1. Akat, A. (2015). Müzik arşivleri. S. Karahasanoğlu ve E. D. Yavuz (Ed.), Müzikte araştırma yöntemleri içinde (s. 41-56). İstanbul Teknik Üniversitesi Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı Yayınları.
2. Akat, A. (2022). Geçmişten gelen sesler: 20. yüzyıl başında Kırım Tatar müziği. A. Akat (Ed.), Kırım Tatarlarının Alman savaş esiri kamplarındaki kayıtları, 1916-1918, tarihi ses belgeleri içinde (s. 91-117). Berliner Phonogramm-Archiv.
3. Ali, A. N. C. (1998). Unutma beni, Türkçe folklor derlemesi. Kriterion Yayınevi.
4. Beissinger, M. H. (2007). Muzica orientala: Identity and popular culture in postcommunist Romania. D. A. Buchanan (Ed.), Balkan popular culture and the Balkan ecumene: Music, image and regional political discourse içinde. Scarecrow Press.
5. Beissinger, M., Radulescu, S. ve Giurchescu, A. (2016). Manele in Romania, cultural expression and social meaning in Balkan popular music. Rowman & Littlefild.
6. Bozçalışkan, A. ve Avaner, T. (2021). Göç yönetimine dair bir kesit: Dobruca’dan Türkiye’ye göçler. Belgi Dergisi, (21), 383-396. https://doi.org/10.33431/belgi.738089
7. Büyükbaş, B. (2006). 1844 nüfus sayımına göre Dobruca (Tez No. 191877) [Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurumu Ulusal Tez Merkezi.
8. Crimean Tatars (Qırımtatarca). (2018, 27 Haziran). Kadriye Nurmambet – Dobrucanıñ bülbuli [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=ypd5Bmgymac

9. Césaire, A. (2024). Sömürgecilik üzerine söylev (G. Ayas, Çev.). Dergah Yayınları.
10. Csernyei, T. (2013). Ethnic Tatars in Romania. Tehlikedeki Diller Dergisi, 2(2), 255-271. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/305282
11. Cupcea, A. (2016a). Asserting ethnicity: The Tatars from Dobruja (Romania). Institutul Pentru Studierea Problemelor Minoritatilor Nationale, Cluj-Napoca.
12. Cupcea, A. (2016b). Memory and identity construction in Turkish and Tatar communities in Dobruja (Romania) during the Communist period. K. Roth ve A. Kartarı (Ed.), Cultures of crisis in Southeast Europe (part 2) içinde (s. 219-238). Ethnologia Balkanica Journal for Southeast European Anthropology.
13. Dinca, M. (2015). Cultural values, traditions and religious practices of Turks and Tatars from Dobruja region in Romania. Cultural heritage and identity dynamics in the Turkish-Tatar community from Dobruja Romania içinde (s. 139-182). Romanian National Authority for Scientific Research.
14. Ekrem, M. A. (1981). Bülbül sesi Dobruca Türkleri folklorundan seçmeler. Kriterion Kitabevi.
15. Frith, S. (1996). Music and identity. S. Hall ve P. Du Gay (Ed.), Questions of cultural identity içinde (s. 108-127). Sage Publications. https://www.researchgate.net/profile/Kevin-Robins2/publication/282575965_Interrupting_Identities_TurkeyEurope/links/5612bc3408aea34aa92997e0/Interrupting-Identities-Turkey-Europe.pdf
16. Gafarova, R. (2019). Numan Çelebi cihanın “Ant Etkenmen” Kırım Tatar Milli Marş’ının tarihi, anlam incelemesi. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, (42), 223-234. https://doi.org/10.17498/kdeniz.553866
17. Hall, S. (1990). Cultural identity and diaspora. J. Rutherfor (Ed.), Identity: Community, culture, difference içinde (s. 222-237). Lawrence&Wishart.
18. Hasanov, B. (2016). İbn Haldun’da asabiyet kavramı – Maurice Halbwachs’ın “kolektif hafıza” kavramı ile bir karşılaştırma. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 15(59), 1437-1446. https://doi.org/10.17755/esosder.263245
19. Hirsch, M. (2008). The generation of postmemory. Poetics Today, Porter Institute for Poetics and Semiotics, 29(1), 103-128. https://doi.org/10.1215/03335372-2007-019
20. İbram, N. (2012). Sebat Husein (20 martie 1914-1977) compozitor şi artist de opera. Karadeniz Mecmuası, Revista “Marea Neagra”, XXIII(235/13), 6-7.
21. İsmail, G. (2009). Kadriye Nurmambet, Romanya’nın bülbül sesi. Kadınlar Dünyası, Universul Femeii, VIII(93), 3.
22. Ömer, M. (2018). Romanya’daki Türk-Tatar Toplumu ve Türkiye’ye Göçleri (1918-1941) (Tez No. 508698) [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurumu Ulusal Tez Merkezi.
23. Önal, M. N. (1994). Romanya Türklerine bakış, Türk Dünyası Araştırmaları, 8(93), 177-190. https://turkoloji.cu.edu.tr/GENEL/m_naci_onal_romanya_turklerine_bakis.pdf
24. Spivak, G. C. (2023). Madun konuşabilir mi? (E. Koyuncu, Çev.). Dipnot Yayınları.
25. Suliteanu, G. (2014). Dobroca Tatarları’nın müzikal folklarından örnekler. Editura Kriterion.
26. Todorova, M. (2022). Balkanları tahayyül etmek (D. Şendil, Çev.). İletişim Yayınları.
27. Ülküsal, M. (1987). Dobruca ve Türkler. Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.
28. Ülküsal, M. (2007). Dobruca’dan. Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Genel Merkezi Yayınları.
29. Yunus Emre Enstitüsü. (2014, 10 Mart). Bükreş’te Grigore Kiazim’a saygı programı. 27 Ağustos 2025 tarihinde https://www.yee.org.tr/tr/node/2211 adresinden erişildi.