Marşlarda prozodi ve tema: İzmir’in Dağlarında (İzmir) Marşı’nın analizi

Öz

Millî marşlar, ulusların bağımsızlık, birlik ve kimlik değerlerini simgeleyen, tarihsel ve kültürel mirası yansıtan müzik eserleridir. Bu eserlerin anlamının net ve etkili biçimde aktarılmasında dilin doğru kullanımı büyük önem taşımaktadır. Özellikle prozodi, yani dilin doğal vurgu ve ezgi düzeni, marşların söz ve müzik uyumunu sağlayarak hem estetik hem de duygusal etkiyi güçlendirmektedir. Böylece marşlar, toplumsal bilinç ve duygusal katılımın pekişmesinde hem müzikal hem de dilsel bir araç olarak işlev görmektedir. Bu araştırmanın evrenini Türk marşları, örneklemini İzmir’in Dağlarında (İzmir) Marşı oluşturmaktadır. Çalışma, Haluk Levent tarafından seslendirilen İzmir’in Dağlarında (İzmir) Marşı’nın prozodi özelliklerini, Türkçenin doğal ses yapısını ve marşın tematik özellikleri ile sembolik anlamlarını incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yaklaşımının kullanıldığı çalışmada doküman incelemesi yönteminden yararlanılmıştır. Araştırma marşın prozodi kurallarına uygunluğu, Türkçenin doğal ses özellikleri bağlamında seslendirme analizi ve anlambilimsellik temelinde tematik ile sembolik çözümleme olmak üzere üç temel boyutta yürütülmüştür. İzmir’in Dağlarında (İzmir) Marşı genel olarak Türkçenin ritimsel, vurgusal ve ifadesel prozodi kurallarına uygun bir şekilde icra edilmektedir, bazı hece uzatmaları ve vurgu kaymaları gözlense de bu durum eserin duygusal ve estetik bütünlüğünü bozmamaktadır. Marşın tematik analizinde İzmir’in kurtuluşu ve vatanın özgürlüğü temaları öne çıkmaktadır. Görsel betimlemeler ve sembolik ögeler aracılığıyla coşku, umut ve milli bilinç duygusu güçlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• millî marş
• İzmir’in Dağlarında (İzmir) Marşı
• prozodi
• tema
• millî kimlik

Prosody and theme in marches: An analysis of İzmir’in Dağlarında (İzmir) March

Öz

National anthems are musical works that symbolise the independence, unity, and identity of nations while reflecting their historical and cultural heritage. The accurate and effective transmission of meaning in these compositions largely depends on the proper use of language. In this context, prosody, the natural pattern of stress and intonation in speech, plays a crucial role in ensuring harmony between lyrics and melody, thereby enhancing both the aesthetic and emotional impact of the piece. Consequently, national anthems function as both musical and linguistic instruments that reinforce social consciousness and emotional unity. The universe of this study consists of Turkish marches, and the sample is the İzmir’in Dağlarında (İzmir) March. The study aims to examine the prosodic features of the İzmir’in Dağlarında (İzmir) March, performed by Haluk Levent, the natural sound structure of Turkish, and the thematic features and symbolic meanings of the march. Using a qualitative research approach, the study employed document analysis. The research is structured around three main dimensions: conformity of the March to prosodic rules, performance analysis within the context of Turkish phonetic features, and semantic analysis focusing on thematic and symbolic elements. The findings indicate that İzmir’in Dağlarında (İzmir) March is largely performed in accordance with Turkish prosodic rules concerning rhythm, stress, and expression. Although minor deviations such as syllable elongations and misplaced stresses are observed, these do not disrupt the overall emotional and aesthetic integrity of the work. Thematic analysis reveals that the central themes of the March are the liberation of İzmir and the freedom of the homeland. Through visual imagery and symbolic motifs, the work enhances sentiments of exhilaration, hope, and a sense of national identity.

Anahtar Kelimeler

• national anthem
• İzmir’in Dağlarında (İzmir) March
• prosody
• theme
• national identity

Kaynakça

1. Akıllı, S. (2012). Western style royal/national anthems of the Ottoman Empire: Tracing resistance to constitutional monarchy. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (16), 7-22.
2. Aktüze, İ. (2010). Ansiklopedik müzik sözlüğü. Pan Yayıncılık.
3. Arel, H. S. (1997). Prozodi dersleri (2. bs.). Pan Yayınları.
4. Baş, A. H. ve Karaca, T. (2024). Turhan Taşan’ın eserlerinin farklı değişkenler ve prozodi özellikleri yönünden incelenmesi. Akra Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi, 12(34), 39-76. https://doi.org/10.31126/akrajournal.1466245
5. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
6. Çokamay, B. (2018). Muammer Sun’un solfej kitabındaki çok sesli alıştırma ve okuma parçalarının müzikal analizi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 7(1), 403-435.
7. Çokamay, B. (2025). Türkiye’de çoksesli müziğin tarihsel gelişimine genel bir bakış. B. Çokamay ve B. Öz (Ed.), Müzik Sanatı ve Eğitiminde Çağdaş Yaklaşımlar-X içinde (s. 61-75). Eğitim Yayınevi.
8. Çuhadar, C. H. (2023). Necil Kazım Akses’in “50. Yıl Marşı”nın prozodi bağlamında incelenmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Akademik Müzik Araştırmaları Dergisi, 9(17), 275-292.

9. Demir, Ş. (2012). Eğitim müziği: Besteleme teknik bilgiler ve uygulama. Ötüken Yayınları.
10. Demirçe Altıntaş, P. (2025). Türkü formunda bestelenen Yunus Emre şiirlerinin prozodi yönünden incelenmesi. Yegah Musicology Journal, 8(3), 1145-1173. https://doi.org/10.51576/ymd.1719004
11. Güngör, E. (1965). Türk marşları. Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
12. Hatipoğlu, A. (1988). Türk musikisi prozodisi. TRT Müzik Dairesi Yayınları.
13. Karaca, T., Köprülü, G., Işıldak, C. K. ve Baş, A. H. (2021). Türk müziğinde yeni bir prozodi inceleme tekniği önerisi (Erol Sayan örneği). İdil Sanat ve Dil Dergisi, 10(85), 1275-1292. https://doi.org/10.7816/idil-10-85-01
14. Kotanlı Kızıloğlu, Ş. (2024). Millî varlığın temsil biçimi ve iletişimin bir tezahürü olarak “100. Yıl Cumhuriyet Marşları”nda söz edimleri. Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, 7(1), 19-36. https://doi.org/10.59182/tudad.1363027
15. Haluk Levent. (2017, 17 Mart). Haluk Levent-İzmir Marşı [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=7jxuiDKBxg4&list=RD7jxuiDKBxg4&start_radio=1
16. Musaoğlu, M. ve Kirişçioğlu, M. F. (2013). Türk cumhuriyetlerinin millî marşları: Açıklamalar, metinler, aktarmalar ve tercümeler. Türkologiya, (2), 28-51.
17. Sağer, T. ve Albuz, A. (2008). Eğitim müziği besteleme teknikleri. Maya Akademi Yayınları.
18. Say, A. (2009). Müziğin kitabı. Müzik Ansiklopedisi Yayınları.
19. Saygun, A. (1958). Musiki nazariyatı. Maarif Basımevi.
20. Solmaz, G. (2023). Türk marşlarının kökeni ve değişimi üzerine: Kafkasya Marşı’nın İzmir Marşı’na dönüşümü. Orta Doğu ve Orta Asya-Kafkaslar Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 3(2), 1-6.
21. Sözer, V. (1986). Müzik ve müzisyenler ansiklopedisi. Remzi Kitabevi.
22. Sun, M. (2017). Çocuklar ve gençler için şarkı demeti 1960-2006. Sun Yayınevi.
23. Tepebaşılı, F. (2005). Kullanımlık metin türü olarak ulusal marş kavramı ve işlevleri. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (17), 383-393. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sutad/issue/26279/276886
24. Türk Dil Kurumu. (n.d.). Güncel Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr
25. Üngör, E. (1966). Türk marşları. Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
26. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. bs.). Seçkin Yayıncılık.
27. Yılmaz, S. (2021). İstiklâl Marşı’nın tahlili ve diğer devlet marşlarıyla mukayesesi. Ö. Ü. M. Yiğitoğlu ve M. S. Özcan (Ed.), Ulusal Lisansüstü Öğrenci Sempozyumu bildiri kitabı içinde (s. 9-20). Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Yayınları.