Radyo dergisinde yayınlanan caz müzik yazıları üzerine bir inceleme (1941–1949)

Yıl 2026, Cilt: 11 Sayı: 1, 248 - 261, 02.02.2026

Derya Kaçmaz , Türker Erol

https://doi.org/10.31811/ojomus.1812369

Öz

Radyo dergisi, 1941-1949 yılları arasında çıkarılmış Ankara Radyosunda yürütülen her tür faaliyete odaklanan önemli bir süreli yayındır. Derginin oldukça önemsediği yazı başlıklarından birisi de Ankara Radyosunda yürütülen müzik faaliyetlerdir. Dönemin Ankara Radyosu, müzik programları bakımından oldukça zengin bir içeriğe sahiptir. Ankara Radyosu’nun müzik yayın politikasında başlıca amacı klasik müzik ve o dönem hedeflenen çağdaş çoksesli Türk müziği yoluyla çoksesli müzik kültürünü benimsetmek ve yaymaktı. Radyoda yapılan müzik programları; klasik müzik, tarihi Türk müziği, Türk halk müziği ve dönemin popüler müzikleri şeklinde ele alınabilir. Bu çalışma Ankara Radyosunda dönemin popüler müzik türlerinden olan caz müzik yayınlarına odaklanmaktadır. Doküman incelemesi yöntemi kullanılarak hazırlanmış olan bu çalışma, Ankara Radyosu yöneticilerinin caz müziğe bakış açısı ve bu müzik yayınlarının amacı hakkında değerli ipuçları taşımaktadır. Radyo dergisinde konu ile ilgili yazılar, caz müziğin ağırlıklı olarak gençler arasında ilgi gördüğünü ortaya koymaktadır. Ankara Radyosunu yönetenlerin caz müzik kültürüne ilişkin belirsiz ve kararsız tutumuna rağmen, dönemin genel müzik politikaları ile bağlantılı bir şekilde caz müziğin çoksesli müzik kültürünü yaymak için bir araç olarak değerlendirildiği söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

Ankara Radyosu , müzik devrimi , müzik politikaları , müzik yayınları , caz müzik yayınları

An analysis of jazz music articles published in Radyo magazine (1941–1949)

Öz

Radyo magazine, published between 1941 and 1949, was an important periodical focusing on all types of activities carried out at Ankara Radio. One of the main topics emphasized in the magazine was the musical activities conducted at Ankara Radio. During this period, Ankara Radio possessed a rich repertoire of music programs. The primary goal of Ankara Radio’s music broadcasting policy was to promote and disseminate a polyphonic musical culture through classical music and the modern polyphonic Turkish music envisioned at the time. The music programs broadcast on the radio can be categorized as classical music, historical Turkish music, Turkish folk music, and the popular music of the period. This study focuses on the jazz music broadcasts, which were among the popular music genres of the time at Ankara Radio. Conducted through the document analysis method, this study provides valuable insights into the perspectives of Ankara Radio administrators toward jazz music and the intended purpose of these broadcasts. The articles in Radyo magazine reveal that jazz music was predominantly popular among young listeners. Despite the ambiguous and indecisive attitude of Ankara Radio administrators toward jazz music culture, it can be stated that jazz was regarded as a tool for promoting polyphonic music culture in connection with the general music policies of the period.

Anahtar Kelimeler

Ankara Radio , music revolution , music policies , music broadcasts , jazz music broadcasts

Kaynakça

• Abadan, N. (1949). İsveç Radyosu hakkında. Radyo, 8(85-86), 12-13.
• Adnan, A. (1942). Genliğin terbiyesinde musiki. Ülkü Milli Kültür Dergisi, 1(9), 5-6.
• Altar, C. M. (1945). Yeni Türk müziğine doğru. Radyo, 4(37), 4.
• Ankara Radyosu Caz Orkestrası şefi Nihat Esengin’in Amerika gezisi. (1948, Aralık). Radyo, 7(83-84), 14.
• Amerika’da radyo. (1946, Ağustos). Radyo, 5(56), 11.
• Amerika’da zenci tiyatrosu. (1946, Mart). Radyo, 5(51), 21.
• Antep, E. (2017). Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası çoksesliliğin belgesel tarihi. Elma Yayınevi.
• Baydur, S. N. (1947). Caz muamması. Radyo, 6(62), 14.
• Behar, C. (2008). Musikiden müziğe Osmanlı/ Türk müziği: Gelenek ve modernlik. Yapı Kredi Yayınları.
• Behzat, E. (1934a). Caz ve kokain. Müzik ve Sanat Hareketleri, (1), 5.
• Behzat, E. (1934b). Yığın müziği. Müzik ve Sanat Hareketleri, (2), 5.
• Briggs, J. (1948). George Gershwin Amerikan caz müziğine klasik bir ifade veren bestekar. Radyo, 7(81-81), 25.
• Celal İnce. (1942, Birincikânun). Radyo, 2(13), 17.
• Cemil, M. (1942). Radyomuzda musikiye dair. Ülkü Milli Kültür Dergisi, 3(25), 23-24.
• Elbaş, O. (2024). Musika-i Hümayun. Kabalcı Yayıncılık.
• Ertuğ, H. R. (1949). İsviçre’de radyo. Radyo, 8(94-95-96), 9-10.
• Ewen, D. (1946) Amerika’da müzik yaşamı nasıl başladı (Ş. Tahirgil, Çev.) Radyo, 5(50), 15-20.
• Gensoy, Ş. (1948). İsveç radyosu. Radyo, 7(77), 5.
• Gökalp, Z. (1968). Türkçülüğün esasları. Varlık Yayınevi.
• İnalcık, H. (2015). Has- bağçede’ayş u tarap nedimler şairler mutribler. İş Bankası Kültür Yayınları.
• İnalcık, H. (2017). Atatürk ve demokratik Türkiye. Kımızı Yayınları.
• Kocabaşoğlu, U. (1980). Şirket telsizinden devlet radyosuna Trt öncesi dönemde radyonun tarihsel gelişimi ve Türk siyasal hayatı içindeki yeri. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilimler Fakültesi Yayınları.
• Kutlay Baydar, E. (2010). Osmanlı’nın Avrupalı müzisyenleri. Kapı Yayınları.
• Lüküs Hayat. (1934, Eylül). Müzik ve Sanat Hareketleri, (1), 2.
• Mardin, Ş. (2009). Türk modernleşmesi. İletişim Yayınları.
• Meriç, M. (1999). Türkiye’de caz: Bir uzun serüven. G. Paçacı (Ed.), Cumhuriyet’in sesleri içinde (s. 160-167). Tarih Vakfı Yayınları.
• Mimaroğlu, İ. (2013). Caz sanatı. Pan Yayıncılık.
• Nişbay, T. (1942). Alaturka, alafranga ve radyomuz. Radyo, 1(9), 3.
• Nişbay, T. İ. (1943). Musiki inkılabında benliğimiz. Radyo, 2(14), 4-5.
• Paçacı, G. (1999). Cumhuriyet’in sesli serüveni. G. Paçacı (Ed.), Cumhuriyet’in sesleri içinde (s. 10-29). Tarih Vakfı Yayınları.
• Radyomuzun dans orkestraları. (1942, Sonkânun). Radyo, 1(2), 19.
• Radyomuzun müzik neşriyatı. (1942, Sonkânun). Radyo, 1(2), 21.
• Radyo programlarında müziğin rolü. (1948, Aralık). Radyo, 7(83-84), 5.
• Özcan, H. (1945). Caz müziği. Radyo, 4(42), 21-24.
• Özcan, H. (1946). Operet. Radyo, 5(52), 16.
• Saygın [Saygun], A. A. (1940). Musiki terbiyesine dair. Ülkü Milli Kültür Dergisi, XVI(89), 9-11.
• Saygın [Saygun], A. A. (1942a). Gençliğin musiki terbiyesi için ne yapmalıyız. Ülkü Milli Kültür Dergisi, 1(11), 8-10.
• Saygın [Saygun], A. A. (1942b). Musiki terbiyesi ve radyo neşriyatı. Ülkü Milli Kültür Dergisi, 2(16), 9-11.
• Soykut, L. (1949). Müzik terbiyesi ve radyo. Radyo, 8(91-92-93), 1.
• Tekelioğlu O. (1999). Ciddi müzikten populer müziğe musiki inkılabının sonuçları. G. Paçacı (Ed.), Cumhuriyet’in sesleri içinde (s. 146-155). Tarih Vakfı Yayınları.
• Tevs Kardeşler (1941, Birincikanun). Radyo, 1(1), 9.
• Tör, V. (1942). Göz ile kulak. Radyo, 1(3), 6.
• Tuncalı, H. (1947). Radyo ve caz. Radyo, 6(61), 8
• Türk radyosu ne yapıyor. (1934, Eylül). Müzik ve Sanat Hareketleri, (1), 9.
• Uyar, Y. M. (2016). Jazz in Turkey: Cultural connotations and the processes of localization (Tez No. 436996) [Doktora tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurumu Ulusal Tez Merkezi.
• Üstel, F. (1999). 1920’li ve 30’lu yıllarda milli musiki ve musiki inkılabı. G. Paçacı (Ed.), Cumhuriyet’in sesleri içinde (s. 40-49). Tarih Vakfı Yayınları.
• Yazgan, T. (2015). Önce radyo vardı. Ertem Basım Yayım Dağıtım.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.
• Yorulmaz, C. (1943). Radyo sanatkarlarının tabi oldukları esaslar. Radyo, 2(15), 3.
• Yönetken, H. B. (1945). Amerikan besteciler Şimal Amerika. Radyo, 4(37), 14-15.
• Woodall, C. (2008). Sensing the city: Sound, movement, and the night in 1920s Istanbul (Yayın No. 3327279) [Doktora tezi, New York University]. ProQuest Dissertations & Theses Global.