An analysis of Çorum folk songs according to Turkish music Usûl theory

Yıl 2026, Cilt: 11 Sayı: 1, 322 - 332, 02.02.2026

Betül Toprak

https://doi.org/10.31811/ojomus.1853227

Öz

Turkish folk music is a significant musical expression reflecting the cultural accumulation, emotions, and intellectual life of society over time. Its works show notable diversity in melody, lyrics, form, and rhythmic organization, the latter of which is structured around usûl, a primary element shaping a composition’s character. However, a standardized theoretical understanding of usûl in folk music has not yet been established. This gap leads to problems such as incorrect notation and difficulties in reading compositions. In this context, the present study aims to examine Çorum folk songs included in the TRT Turkish Folk Music Repertory within the framework of Turkish music usûl theory and to identify the usûls used in these works. The research was designed as a qualitative study, and the data were analyzed using document analysis based on TRT repertory notations and audio recordings. Within this scope, 48 Çorum songs were identified, and 40 songs that did not contain multiple usûls were included. Song names, TRT repertory numbers, sources, metric patterns, and identified usûls were compiled in a table. According to the findings, the usûls detected in Çorum songs included Sofyan, Nim Sofyan, Aksak, Müsemmen, Devri Hindi, and Sengin Semai. Among these, Sofyan and Nim Sofyan were the most frequently used, while the others appeared rarely. Previous research also shows that simple-meter usûls dominate Amasya and Tokat folk songs, indicating that Çorum songs share rhythmic characteristics with neighboring regions and providing a reliable basis for evaluations within usûl theory. The study contributes systematic data on Çorum songs’ usûl structures, helping to clarify the rhythmic character of the folk music repertory. The findings support the consistent identification of rhythmic patterns and encourage the broader use of usûl-based analyses. Recommendations include increasing systematic usûl studies across regions, emphasizing the decisive role of usûl in performance and interpretation beyond mere metric patterns, and revising repertory notations in accordance with usûl theory. These efforts can enhance a comprehensive and holistic understanding of rhythmic structures in the Turkish folk music repertory.

Anahtar Kelimeler

Çorum folk songs , Turkish folk music , usûl , rhythm

Çorum türkülerinin Türk müziği Usûl nazariyesine göre incelenmesi

Öz

Türk halk müziği, toplumun tarihsel süreç içerisinde oluşturduğu kültürel birikimi, duygu ve düşünce dünyasını yansıtan en önemli müzikal anlatım alanlarından biridir. Türk halk müziği eserleri, ezgisel yapı, söz içeriği ve biçimsel özelliklerin yanı sıra ritmik organizasyon bakımından da dikkat çekici bir çeşitlilik göstermektedir. Bu ritmik organizasyonun temelini usûl oluşturur ve eserlerin karakterini belirleyen başlıca unsurlardan biridir. Ne var ki, henüz halk müziğinde usûle dayalı standart bir nazari anlayış geliştirilmiş değildir. Bu eksiklik, yanlış notasyon ve eserlerin okunmasının güçleşmesi gibi problemlere yol açmaktadır. Bu doğrultuda, araştırmanın amacı, TRT Türk Halk Müziği Repertuvarında yer alan Çorum türkülerini Türk müziği usûl nazariyesi çerçevesinde incelemek ve bu eserlerde kullanılan usûlleri tespit etmektir. Araştırma nitel bir yaklaşım çerçevesinde tasarlanmış olup veriler TRT repertuvarındaki notalar ve ses kayıtları üzerinden doküman analizi ile incelenmiştir. Bu kapsamda, TRT repertuvarında 48 Çorum türküsü tespit edilmiş, çalışma kapsamına ise içerisinde birden fazla usûl barındırmayan 40 türkü dahil edilmiştir. Tespit edilen türkülerin adı, TRT repertuvar numarası, kaynak kişisi, ölçü dizilimi ve tespit edilen usûl bilgileri çalışma kapsamında tablo hâlinde sunulmuştur. Elde edilen verilere göre Çorum türkülerinde; Sofyan, Nim Sofyan, Aksak, Müsemmen, Devri Hindi ve Sengin Semai usûllerine rastlanmıştır. Bu usûller arasında en yüksek orana sahip olanların Sofyan ve Nim Sofyan olduğu, diğer usûllerin kullanımının ise oldukça sınırlı kaldığı tespit edilmiştir. Yapılan araştırmalar ile Amasya ve Tokat türkülerinde de basit zamanlı usûllerin baskın olduğu görülmüştür. Bu durum, Çorum türkülerinin ritmik yapısının yakın coğrafi ve kültürel özellikler taşıyan diğer yörelerle paralellik gösterdiğini ve Türk müziği usûl nazariyesi çerçevesinde yapılacak değerlendirmeler için güvenilir bir temel oluşturduğunu göstermektedir. Bu çalışma, Çorum türkülerinin usûl yapısına ilişkin sistematik veriler sunarak Türk halk müziği repertuvarının ritmik karakterinin anlaşılmasına katkı sağlamaktadır. Bulgular, türkülerde ritmik yapının tutarlı biçimde ortaya konmasına ve usûl temelli analizlerin yaygınlaştırılmasına zemin hazırlamaktadır. Araştırma, farklı yörelere ait türküler üzerinde yapılacak sistematik usûl analizlerinin artırılmasını, eğitim süreçlerinde usûlün yalnızca ölçü anlayışı ile sınırlı kalmadan icra ve yorum üzerindeki belirleyici rolünün vurgulanmasını ve repertuvar notalarının usûl nazariyesi doğrultusunda gözden geçirilmesini önermektedir. Bu tür çalışmalar, Türk halk müziği repertuvarının ritmik yapısının daha kapsamlı ve bütüncül biçimde değerlendirilmesine katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

Çorum türküleri , Türk halk müziği , usûl , ritim

Kaynakça

• Gönül, M. (2015). Türk mûsikîsi usûllerinin gösterimi, ifadesi ve tasnifine bir bakış. İstem, (25), 31-46.
• Türk Dil Kurumu. (t.y.). Usul. Güncel Türkçe Sözlük içinde. 15 Mart 2025 tarihinde https://sozluk.gov.tr/?ara=Usul adresinden erişildi.
• Hatipoğlu, V. (2008). Mesleki müzik eğitimi veren kurumlarda Türk müziği usûlleri öğretiminin değerlendirilmesi (Tez No. 235739) [Yüksek lisans tezi, Uludağ Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurumu Ulusal Tez Merkezi.
• Kaçar, G. Y. (2023). Türk mûsikîsi rehberi (3. bs.). Eğitim Yayınevi.
• Kılınçer, Y. (2019). Tokat türküleri üzerine bir inceleme (Tez No. 565867) [Yüksek lisans tezi, Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurumu Ulusal Tez Merkezi.
• Özkan, İ. H. (2018). Türk mûsikîsi nazariyatı ve usûlleri (17. bs.). Ötüken Neşriyat A.Ş.
• Özmen, M. (Ed.). (2015). Kuramdan uygulamaya bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
• Tilavel, B. (2017). TRT Türk halk müziği repertuvarında yer alan 23 ve 30 zamanlı türküler için Türk müziği usûl geleneği ışığında bir değerlendirme. İstem, (29), 199-216.
• Toprak, B. (2019). TRT repertuvarında yer alan dokuz zamanlı ölçülmüş türkülerin Aksak usulüne göre irdelenmesi ve Aksak usulündeki türkülerin öğretimine yönelik öğretim modeli önerisi. İstem, 17(33), 167-188. https://doi.org/10.31591/istem.544573
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Yücel, H. (2018). Amasya türkülerinin söz ve müzik unsurları bakımından incelenmesi. SOBİDER, 5(22), 372-386. https://doi.org/10.16990/SOBIDER.4168