An analysis of onomatopoeic sounds in primary education music textbooks in terms of early literacy skills

Öz

Early literacy skills encompass the entirety of phonological awareness, vocabulary, and oral language proficiency acquired during children’s transition to formal reading and writing education. The Sound-Based Reading and Writing approach, implemented at the basic education level in Turkey, fundamentally focuses on enabling students to recognize and discriminate linguistic sounds, and to synthesize them into meaningful units (syllables and words). A crucial facilitator of this process is music education, approached through an interdisciplinary lens. This study aims to examine the impact of onomatopoeia within verse texts (lyrics, rhymes, lullabies) found in primary school 1st, 2nd, 3rd, and 4th-grade music textbooks on early literacy and reading fluency. Designed utilizing document analysis—a qualitative research method—the study uses verses from music textbooks prescribed by the Ministry of National Education (MEB) for the 2025-2026 academic year as its primary data source. The collected data were analyzed using descriptive and content analysis techniques. The findings indicate that music texts transcend being merely artistic materials; rather, they serve as rich linguistic tools that directly contribute to students’ articulation, enunciation, and phonemic awareness development through their rhythmic onomatopoeic elements. It is concluded that the auditory and kinesthetic onomatopoeia, particularly prevalent in texts within 1st and 2nd-grade music textbooks, plays a critical role in concretizing the phoneme-grapheme relationship in language acquisition.

Anahtar Kelimeler

• early literacy
• phonological awareness
• onomatopoeia
• basic education
• Turkish language education
• music education

Temel eğitim müzik ders kitaplarındaki yansıma seslerin erken okuryazarlık becerileri açısından incelenmesi

Öz

Erken okuryazarlık becerileri, çocukların biçimsel okuma yazma eğitimine geçiş sürecinde edindikleri sesbilgisel (fonolojik) farkındalık, kelime dağarcığı ve sözlü dil becerilerinin bütününü kapsamaktadır. Türkiye’de temel eğitim kademesinde uygulanan Ses Temelli Okuma Yazma yaklaşımı, öğrencilerin dildeki sesleri tanımasını, ayırt etmesini ve bu sesleri anlamlı bütünler (hece, kelime) hâline getirmesini esas almaktadır. Bu sürecin en önemli destekleyicilerinden biri de disiplinlerarası bir yaklaşımla müzik eğitimidir. Bu çalışmanın amacı, ilkokul 1, 2, 3 ve 4. sınıf müzik ders kitaplarında yer alan manzum metinlerdeki (şarkı sözleri, tekerlemeler, ninniler) yansıma seslerin (onomatope) erken okuryazarlık ve akıcı okuma becerilerine etkisini incelemektir. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi deseniyle kurgulanan çalışmada, veri kaynağı olarak Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından 2025-2026 öğretim yılında okutulmakta olan müzik ders kitaplarındaki manzumeler kullanılmıştır. Elde edilen veriler betimsel analiz ve içerik analizi teknikleriyle çözümlenmiştir. Araştırma bulguları, müzik metinlerinin salt sanatsal birer materyal olmanın ötesinde, içerdikleri ritmik yansıma sesler aracılığıyla öğrencilerin boğumlama (artikülasyon), sesletim ve fonem farkındalığı gelişimine doğrudan katkı sağlayan zengin dilbilimsel araçlar olduğunu göstermektedir. Özellikle 1. ve 2. sınıf Müzik ders kitaplarındaki metinlerde yer alan işitsel ve devinişsel yansıma seslerin, dildeki fonem-grafem ilişkisini somutlaştırmada kritik bir işlev üstlendiği sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• erken okuryazarlık
• fonolojik farkındalık
• yansıma sesler (onomatope)
• temel eğitim
• Türkçe eğitimi
• müzik öğretimi

Kaynakça

1. Adams, M. J. (1990). Beginning to read: Thinking and learning about print. MIT Press.
2. Akdoğan, F. N. (2014). Müziğin iletişimdeki rolü (Tez No. 330893) [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurumu Ulusal Tez Merkezi.
3. Akyol, H. (2006). Yeni programa uygun Türkçe öğretim yöntemleri. Kök Yayıncılık.
4. Ayrancı, D., Erol, E., İzci, O. ve Yılmaz, A. (2018). İlkokul müzik 2 ders kitabı. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
5. Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4. bs.). Sage Publications.
6. Deleş, B. ve Kaytez, N. (2020). Çocuk gelişiminde müziğin yeri ve önemi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(10), 133-142. https://izlik.org/JA95JY87JP
7. Dowhower, S. L. (2009). Speaking of prosody: Fluency’s unattended bedfellow. Theory Into Practice, 30(3), 165-175. https://doi.org/10.1080/00405849109543497
8. Ehri, L. C. (2005). Learning to read words: Theory, findings, and issues. Scientific Studies of Reading, 9(2), 167-188. https://doi.org/10.1207/s1532799xssr0902_4

9. Ertek Babaç, E. ve Yıldız, G. (2018). Dil gelişiminde müziğin yeri. Fine Arts, 13(3), 10-22. https://izlik.org/JA92JH49LA
10. Goswami, U. (2002). Phonology, reading development, and dyslexia: A cross-linguistic perspective. Annals of Dyslexia, 52(1), 141-163. https://doi.org/10.1007/s11881-002-0010-0
11. Guba, E. G., & Lincoln, Y. S. (1982). Epistemological and methodological bases of naturalistic inquiry. Educational Communication and Technology Journal, 30(4), 233-252. https://doi.org/10.1007/BF02765185
12. Güneş, F. (2013). Türkçe öğretimi: Yaklaşımlar ve modeller. Pegem Akademi.
13. Kara, Z. E. ve Aksel, A. S. (2013). The effectiveness of music in grammar teaching on the motivation and success of the students at preparatory school at Uludağ University. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 106, 2739-2745. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2013.12.314
14. Karatay, H. (2023). Okuma eğitimi, kuram ve uygulama. Pegem Akademi.
15. Kasa, Ö. ve Tezcan, S. T. (2022). İlkokul müzik 1 ders kitabı. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
16. Kılıçarslan, F. (2022). İlkokul müzik 2 ders kitabı. Hecce Yayıncılık.
17. Kılıçarslan, F. (2024). İlkokul müzik 3 ders kitabı. Hecce Yayıncılık.
18. Medina, S. L. (1993). The effect of music on second language vocabulary acquisition. National Network for Early Language Learning, 6(3), 1-8.
19. Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, Ed. ve Çev.). Nobel Akademik Yayıncılık.
20. Miles, M. B. ve Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2. bs.). Sage Publications.
21. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programları ortak metni. https://tymm.meb.gov.tr/ortak-metin
22. Patel, A. D. (2008). Music, language, and the brain. Oxford University Press.
23. Patton, M. Q. (2014). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice (4. bs.). Sage Publications.
24. Pikulski, J. J. ve Chard, D. J. (2011). Fluency: Bridge between decoding and reading comprehension. The Reading Teacher, 58(6), 510-519. https://doi.org/10.1598/RT.58.6.2
25. Rasinski, T. V. (2010). The fluent reader: Oral & silent reading strategies for building fluency, word recognition & comprehension (2. bs.). Scholastic.
26. Şendurur, Y. ve Barış, D. A. (2002). Müzik eğitimi ve çocuklarda bilişsel başarı. G. Ü. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(1), 165-174. https://doi.org/10.17693/yunus.21364
27. Tonya, A., Türkili, K. ve Yamaner, Y. (2022). İlkokul müzik 4 ders kitabı. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
28. Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.
29. Yapalı, Y. (2025). Erken çocukluk müzik eğitimi (EÇME)’nin sinir ağları üzerindeki rolü: Bir alanyazın incelemesi. Alanyazın, 6(2), 130-142. https://doi.org/10.59320/alanyazin.1745505
30. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. bs.). Seçkin Yayıncılık.
31. Zülfikar, H. (1995). Türkçede ses yansımalı kelimeler. Türk Dil Kurumu Yayınları.