In the context of the Meşk tradition, an evaluation of the composers in Kemal Batanay’s lineage regarding the form and usul of Mevlevî ayins
Öz
This study, which aims to examine the form and method of the Mevlevi ayins of the composers in Kemal Batanay’s lineage within the context of meşk (musical tradition) and to establish a standard, is a qualitative research using the document analysis method. To obtain data for the research, the composers in Kemal Batanay’s meşk lineage were first identified. The Mevlevi ayins of these composers were classified and arranged alphabetically according to the makam name. The ayin of each composer that appears first in the alphabetical order was selected to obtain data. The selected works are Abdülbâkî Nâsır Dede’s Acembuselik Mevlevi Ayin, Hammâmîzâde İsmâil Dede Efendi’s Bestenigâr Mevlevi Ayin, Zekâî Dede Efendi’s Isfahan Mevlevi Ayin, Zekâîzâde Ahmed Irsoy’s Bayatibuselik Mevlevi Ayin, and Kemal Batanay’s Nikriz Mevlevi Ayin. These ayins have been examined in terms of form and usul, taking into account the salutations. According to the analyses, the average length of the first salutations of the Mevlevi ayins by the composers in the lineage is 32 sections. It was determined that 80% of the salutations use the devr-i revan (14/8) usul, with an average of 78.2 measures used for this usul. It was found that 54.39% of the time was allocated to the lyrics section, 40.66% to the chant section, and 4.95% to the instrumental section. The total number of beats in the first salutations averages 565.80. The second salutations of the Mevlevi ayins average 16.2 sections. It was determined that 100% of the salutations use the ağır evfer (9/4) usul, with an average of 36.72 measures used for this usul. It was found that 54.39% of the time was allocated to the lyrics section, 4.73% to the chant section, and 33.07% to the instrumental section. The total number of beats in the second salutations averages 330.40. The third salutations in Mevlevi ayins average 48.8 sections. The Frenkçin and Devr-i Kebir usuls were used by different composers in the introduction to the third salutations. The third salutations consisted of an average of 162.9 measures. It was determined that 63.72% was allocated to the lyrics section, 10.87% to the chant section, and 25.41% to the instrumental section. The total number of beats in the third salutations averaged 614.20. The fourth salutations of the Mevlevi rituals averaged 11.2 sections. It was determined that the ağır evfer (9/4) usul was used in 100% of the salutations, and an average of 17.91 measures were used for this usul. It was determined that 87.36% was allocated to the lyrics section, 10.15% to the chant section, and 2.49% to the instrumental section. The total number of beats in the fourth salutations averaged 161.20. Considering the use of form and usul in the salutations of the examined ayins, the composers who formed the meşk series did not influence each other in terms of composing ayins. Furthermore, apart from certain parameters, no standard has been observed in Mevlevi ayins.
Anahtar Kelimeler
Meşk geleneği bağlamında Kemal Batanay’ın silsilesindeki bestecilerin Mevlevî ayinlerinin form ve usul yönünden değerlendirilmesi
Öz
Meşk bağlamında Kemal Batanay’ın silsilesinde yer alan bestecilerin ayinlerinin form ve usul yönünden incelenmesini ve bir standart ortaya koymayı amaçlayan bu çalışma doküman analizi yöntemi kullanılan nitel bir araştırmadır. Araştırmaya veri elde etmek için öncelikle Kemal Batanay’ın meşk silsilesinde yer alan besteciler belirlenmiştir. Bu bestecilerin Mevlevî ayinleri tasnif edilmiş ve alfabetik olarak makam adına göre sıralanmıştır. Her bestecinin alfabetik olarak en başta yer alan ayini veri elde etmek için seçilmiştir. Belirlenen eserler Abdülbâkî Nâsır Dede’nin (t.y.) Acembuselik Mevlevî Ayini, Hammâmîzâde İsmâil Dede Efendi’nin (t.y.) Bestenigâr Mevlevî Ayini, Zekâî Dede Efendi’nin (t.y.). Isfahan Mevlevî Ayini, Zekâîzâde Ahmed Irsoy’un (t.y.) Bayatibuselik Mevlevî Ayini ve Kemal Batanay’ın (t.y.) Nikriz Mevlevî Ayini’dir. Bu ayinler selamları dikkate alınarak form ve usul yönünden incelenmiştir. Yapılan analizlere göre silsiledeki bestecilerin Mevlevî ayinlerinin birinci selamları ortalaması 32 bölümdür. Selamlarda %80 oranında devr-i revan (14/8) usulünün kullanıldığı ve usul için ortalama 78,2 ölçü kullanıldığı tespit edilmiştir. Güfte bölümü için %54,39, terennüm bölümü için %40,66 saz bölümü için ise %4,95 ortalama pay ayrıldığı tespit edilmiştir. Birinci selamlarda toplam vuruş sayısı ortalama 565,80’dir. Mevlevî ayinlerinin ikinci selamları ortalama 16,2 bölümdür. Selamlarda %100 oranında ağır evfer (9/4) usulünün kullanıldığı ve usul için ortalama 36,72 ölçü kullanıldığı tespit edilmiştir. Güfte bölümü için %54,39, terennüm bölümü için %4,73 ve saz bölümü için ise %33,07 pay ayrıldığı tespit edilmiştir. İkinci selamlarda toplam vuruş sayısı ortalama 330,40’tır. Mevlevî ayinlerinin üçüncü selamları ortalama 48,8 bölümdür. Frenkçin ve devr-i kebir usulleri üçüncü selamların girişinde farklı besteciler tarafından kullanılmıştır. Üçüncü selamlar ortalama 162,9 ölçüden oluşmuştur. Güfte bölümü için %63,72, terennüm bölümü için %10,87 ve saz bölümü için ortalama %25,41 pay ayrıldığı tespit edilmiştir. Üçüncü selamlarda toplam vuruş sayısı ortalama 614,20’dir. Mevlevî ayinlerinin dördüncü selamları ortalama 11,2 bölümdür. Selamlarda %100 oranında ağır evfer (9/4) usulünün kullanıldığı ve usul için ortalama 17,91 ölçü kullanıldığı tespit edilmiştir. Güfte bölümü için %87,36, terennüm bölümü için %10,15 ve saz bölümü için ortalama %2,49 pay ayrıldığı tespit edilmiştir. Dördüncü selamlarda toplam vuruş sayısı ortalama 161,20’dir. İncelenen ayinlerin selamlarında form ve usul kullanımı dikkate alındığında meşk silsilesini oluşturan besteciler ayin besteleme yönünden birbirlerinden etkilenmemiştir. Ayrıca Mevlevî ayinlerinde bazı parametreler dışında bir standarda da rastlanmamıştır.
Anahtar Kelimeler
