Maqam analysis of Cinuçen Tanrıkorur’s Kürdîlihicazkâr Longa and an examination of position techniques for Oud performance

Öz

Cinuçen Tanrıkorur stands out as a distinguished figure who made multifaceted contributions to Turkish music as a vocalist, instrumentalist, composer, writer, and music theorist. It is considered that analyzing the maqam structures of Tanrıkorur’s works may provide valuable resources for academic studies in the field of Turkish music. For this reason, this study aims to examine the maqam structure of Tanrıkorur’s “Kürdîlihicâzkâr Longa” and to reveal the position techniques related to its Ud performance. Accordingly, the universe of the research consists of Tanrıkorur’s instrumental compositions, while the sample is represented by his “Kürdîlihicâzkâr Longa”. In order to identify the maqam characteristics of the longa, the pitch range, maqam flavors (çeşni), modulations, expansions in the high (tiz) and low (pest) registers, and melodic progression (seyir) were analyzed in detail. Following the completion of the maqam analysis, the study focused on determining Tanrıkorur’s approach and performance techniques on the Oud. In this context, the performance and ornamentation techniques, finger positions, and the use of frets in the piece were examined. In line with the purpose of the study, the data obtained were evaluated through content analysis, and the research was conducted within the framework of the survey model. The study reveals how the melodic and performative originality of Tanrıkorur’s “Kürdîlihicâzkâr Longa” is reflected in Oud position techniques, from both a theoretical and practical perspective. As a result, it is demonstrated that the relationship between maqam analysis and position techniques contributes to understanding interpretative approaches in Oud performance.

Anahtar Kelimeler

• Turkish music
• Cinuçen Tanrıkorur
• maqam analysis
• Oud
• Positions in Oud

Cinuçen Tanrıkorur’un Kürdîlihicazkâr Longa’sının makamsal analizi ve Ud icrâsına yönelik pozisyon tekniklerinin incelenmesi

Öz

Cinuçen Tanrıkorur, Türk müziğine hanende, sazende, bestekâr, yazar ve nazarîyatçı kimlikleriyle çok yönlü katkılarda bulunmuş önemli bir sanatkâr ve sanatçı olarak öne çıkmaktadır. Tanrıkorur’un ortaya koymuş olduğu eserlerin, makamsal yapılarının incelenmesinin Türk müziği alanındaki akademik çalışmalara kaynak teşkil edebileceği düşünülmektedir. Bu sebepten bu çalışma, Tanrıkorur’un “Kürdîlihicâzkâr Longası”nın makamsal yapısı incelenip eserin Ud icrâsına ilişkin pozisyon tekniklerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu doğrultuda araştırmanın evrenini Tanrıkorur’un bestelemiş olduğu saz eserleri, örneklemini ise saz eserlerinden olan “Kürdîlihicâzkâr Longa” adlı eseri oluşturmaktadır. Araştırmada öncelikle longanın makamsal özelliklerini belirlemek için kullanılan perde alanı, makam çeşnileri, geçkileri, tiz ve pest bölgedeki genişlemeleri ile seyri detaylı bir şekilde ele alınıp açıklanmıştır. Makamsal incelenmesi tamamlandıktan sonra, Tanrıkorur’un Ud icrâsına yönelik yaklaşım ve icrâ tekniklerinin belirlenmesi hedeflenmiştir. Bu kapsamda eserde kullanılan icrâ ve süsleme teknikleri, parmak pozisyonları ve perdelerin kullanımı incelenmiştir. Çalışmanın amacına uygun olarak elde edilen bilgilerin değerlendirilmesinde doküman incelemesi tekniği kullanılmış, araştırma yapısı gereği tarama modeli çerçevesinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, hem teorik hem de uygulamalı bakış açısıyla Tanrıkorur’un “Kürdîlihicâzkâr Longa”sındaki melodik ve icrâcı özgünlüğünün Ud üzerindeki pozisyon tekniklerine nasıl yansıdığı ortaya konulmuştur. Sonuç olarak makamsal inceleme ile pozisyon teknikleri arasındaki ilişkinin, Ud icrâsında teknik yaklaşımların anlaşılmasına katkı sağlayacağı ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Türk müziği
• Cinuçen Tanrıkorur
• makamsal inceleme
• Ud
• Ud’da pozisyonlar

Kaynakça

1. Adar, Ç., Ay, B. (2020). Tanburi Cemil Bey’in sözlü eserlerinin makam ve güfte açısından incelenmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Akademik Müzik Araştırmaları Dergisi, 6(12), 266-289.
2. Akdeniz, A. (2018). Cinuçen Tanrıkorur’a ait Bayâtî-Araban Âyîn-î Şerîfi’nin İlk Peşrev, Son Peşrev ve Son Yürük Semâî’sinin makâm ve geçki bakımından incelenmesi. Electronic Turkish Studies, 13(10), 737-748. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.13697
3. Akgün, Ş. O. ve Pınarbaşı, E. (2025). Tanburi Cemil Bey’in peşrevi özelinde Kürdîlihicazkâr makamının karar çeşnisi: Necdet Yaşar örneği. Eurasian Journal of Music and Dance, (27), 401-416. https://doi.org/10.31722/ejmd.1674215
4. Arel, H. S. (1993). Türk mûsikîsi nazariyatı dersleri (O. Akdoğu, Ed.). Kültür Bakanlığı Yayınları.
5. Arpa, S. (2024). Cinuçen Tanrıkorur’un bestelediği Bayâtî Münâcât’ın makâm ve geçki bakımından incelenmesi. Social Sciences Studies Journal, 9(116), 8988-8999. https://doi.org/10.29228/sssj.72877
6. Çizmelioğlu, H. ve Koç, F. (2022). Aslan Hepgür’ün Kürdilihicazkâr makamındaki keman taksiminin makamsal ve icra tekniği açısından analizi. Online Journal of Music Sciences, 7(1), 20-41. https://doi.org/10.31811/ojomus.1069648
7. Giray, M. Z. ve Zahal, O. (2023). Maqam analyses of Göksel Bakagir’s Kürdilihicazkar improvisations. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 9(2), 90-109.
8. Görçiz, E. S. (2002). Ud’da geleneksel icra tekniğinin eğitimi üzerine bir çalışma (Tez No. 122696) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurumu Ulusal Tez Merkezi.

9. Karasar, N. (2016). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar ilkeler teknikler. Nobel Akademik Yayıncılık.
10. Kılınçarslan, F. (2024). Cinuçen Tanrıkorur’un terkîb ettiği makamların incelenmesi. Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi, 8(4), 324-342. https://doi.org/10.30830/tobider.sayi.20.19
11. Köroğlu, G. N. ve Kula, A. (2022). Türk müziği kuramcılarının Kürdîlihicazkâr makamı tarifleri ve bu makamda bestelenmiş saz eserlerinin analizi. Electronic Turkish Studies, 17(2), 226-253.
12. Levendoğlu, N. O. (2020). Geleneğe bağlı yenilikçi tavrın kült bestecisi Çinuçen Tanrıkorur ve bir temsili eser. Erdem, (78), 151-188. https://doi.org/10.32704/erdem.749154
13. Özdemir, A. T. (2008). Cinuçen Tanrıkorur Taksimleri’nin makamsal ve teknik analizi (Tez No. 231068) [Yüksek lisans tezi, Erciyes Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurumu Ulusal Tez Merkezi.
14. Özdemir, A. T. ve Levendoğlu Öner, N. O. (2011). Ud icrâ geleneğinde Cinuçen Tanrıkorur ekolünün Uzzal Taksim üzerinden yansımaları. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 1(3), 325-337.
15. Öztürk, P. (2008). Örneklerle Cinuçen Tanrıkorur’un ud taksimleri ve analizi (Tez No. 235678) [Yüksek lisans tezi, Haliç Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurumu Ulusal Tez Merkezi.
16. Signell, K. (1980). Improvisation in near eastern musics. Music Educators Journal, 66(5), 133-136. https://doi.org/10.2307/3395791
17. Tuluk, K. H. ve Karataş, Ö. S. (2020). Zeki Ârif Ataergin’in Kürdîlihicazkâr makamındaki eserlerinin makamsal incelenmesi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(69), 678-694. https://doi.org/10.17719/jisr.2020.3987
18. Tuncel, E. (2023). Kitab-ı İlmü’l-Musiki Ala Vechi’l-Hurufat’ta Kürdîlihicazkâr makamı. Idil, 12(106), 842-850.
19. Tutuş, Y. (2024). Türk Mûsıkîsinde transpoze uygulamaları süpürde akort Kürdîlîhicazkâr makamı keman örneklemi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Akademik Müzik Araştırmaları Dergisi, 10(20), 192-208.
20. Yakınlar, Ö. ve Nayir, A. E. (2023). Güzel sanatlar liseleri “çalgı eğitimi kanun öğretim programı ve ders kitabının” alan uzmanları ve kanun eğitimcileri ile değerlendirilmesi. Sahne ve Müzik, 10(19), 1-19.
21. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Akademik ve Mesleki Yayınlar.