The archival journey of a musical cultural memory document: The case of the Edirne March and the “from archive to stage” model

Öz

This study aims to examine how a historically significant march functions not solely as a musical composition, but as an archival document and a carrier of cultural memory within the context of its production, circulation, preservation, and re-performance processes. The primary focus of the research is the Edirne’ye Girer İken (Edirne) March, featuring lyrics by Mehmet Sıtkı Bey (İskeçeli Sıtkı Bey) and music by Muallim Kâzım Bey, composed to commemorate the liberation of Edirne and dated to 1922 on the basis of historical indicators. Accordingly, the march is positioned beyond a mere artistic composition as a historical document, an archival artifact, and a transmitter of musical memory. The process, which began with the emergence of its original Ottoman-script printed score at an auction in 2009, encompasses the re-emergence of the march—having remained out of cultural circulation for an extended period—through private collecting, archiving, and artistic performance practices. The study analyzes this ‘from archive to stage’ trajectory within an archival framework and identifies structural challenges related to the discovery, cataloging, preservation, performance, recording, and accessibility of music documents with cultural memory potential. Designed as a case study, the research employs literature review and musical analysis. The Ottoman-printed score is evaluated in terms of provenance, material features, and publication context, alongside a critical discussion of cataloging practices within institutional archives. The march is further analyzed with respect to form, harmony, modal/tonal structure, rhythm, and text–music relationships, situating it within the march aesthetics of the early Republican period. The study ultimately proposes an interdisciplinary methodological framework for reintegrating neglected musical documents into contemporary cultural circulation.

Anahtar Kelimeler

• cultural memory
• digital heritage
• historical musicology
• music archiving
• cultural sustainability
• march
• Edirne

Etik Beyan

Ethics committee approval was not required for this study, as it did not involve human participants, animal subjects, or sensitive data. Artificial intelligence-assisted tools were utilized exclusively to reconstruct visuals while preserving their original integrity, and to enhance the linguistic clarity, stylistic consistency, and formal layout of the text. All processes pertaining to data collection, analysis, interpretation, and scientific argumentation were conducted entirely by the authors.

Müzikal bir kültürel bellek belgesinin arşivsel yolculuğu: Edirne’ye girer iken marşı ve “arşivden sahneye” modeli

Öz

Bu çalışma, tarihi öneme sahip bir marşın salt bir müzik eseri olarak değil; üretim, dolaşım, arşivlenme ve yeniden seslendirme süreçleri bağlamında bir arşiv belgesi ve kültürel bellek taşıyıcısı olarak nasıl işlev gördüğünü incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın örneklemini, Edirne’nin kurtuluşuyla ilişkilendirilen ve tarihsel göstergeler doğrultusunda 1922 yılına tarihlendirilen, güftesi Mehmet Sıtkı Bey (İskeçeli Sıtkı Bey), bestesi ise Muallim Kâzım Bey tarafından yazılan Edirne’ye Girer İken (Edirne) Marşı oluşturmaktadır. Bu doğrultuda marş, sanatsal bir kompozisyon olmanın ötesinde tarihsel bir belge, arşivsel bir nesne ve müzikal bellek taşıyıcısı olarak konumlandırılmıştır. Uzun süre kültürel dolaşım dışında kalan marşın, 2009 yılında Osmanlıca basılmış özgün nota nüshasının bir müzayedede ortaya çıkmasıyla başlayan süreç; bireysel koleksiyonculuk, arşivcilik ve sanatsal icra uygulamaları aracılığıyla yeniden görünür hâle gelmesini kapsamaktadır. Bu bağlamda çalışma, marşın “müzayededen sahneye” uzanan serüveninin arşivcilik bakış açısıyla irdelemekte, müzikal niteliklerinin tespiti için analiz etmekte, kültürel bellek olabilecek müzik belgelerinin bulunması, korunması, tanımlanması, seslendirilerek kayıt altına alınması ve erişime açılması süreçlerinde karşılaşılan yapısal sorunlara dikkat çekmektedir. Araştırma bir durum çalışması olup kaynak tarama ve müzikal analiz yöntemlerinden yararlanılmıştır. Osmanlıca basılı nota nüshası; provenans, fiziksel özellikler ve yayın bağlamı açısından değerlendirilmiş; eserin kataloglama eksiklikleri, müzik belgelerinin kurumsal arşivlerdeki konumlanışı bağlamında tartışılmıştır. Ardından Edirne’ye Girer İken (Edirne) Marşı’nın form, armoni, makamsal/tonal yapı, ritmik karakter ve söz-müzik ilişkisi bakımından müzikal çözümlemesi yapılmış; eserin erken Cumhuriyet dönemi marş anlayışı içindeki yeri ortaya konmuştur. Çalışma, Edirne’ye Girer İken (Edirne) Marşı örneği üzerinden, yerel müzik mirasının arşivsel sessizliği sebebiyle nasıl görünmez olabileceğini ve bu sessizliğin disiplinlerarası iş birlikleriyle nasıl aşılabileceğini göstermektedir. Sonuç olarak makale, müzikolojik bir yaklaşım ile bilgi ve belge yönetimi yaklaşımlarını bir araya getirerek, unutulmuş müzik belgelerinin yeniden dolaşıma kazandırılmasına yönelik örnek bir yöntem modeli önermektedir.

Anahtar Kelimeler

• kültürel bellek
• dijital miras
• tarihsel müzikoloji
• müzik arşivciliği
• kültürel sürdürülebilirlik
• marş
• Edirne

Etik Beyan

Bu araştırmada insan, hayvan ve hassas veriler kullanılmadığı için etik kurul onayı gerekmemektedir. Araştırmada yapay zekâ destekli araçlar yalnızca görsellerin özgün yapısı korunarak yeniden yapılandırılmasında, metnin dilsel açıklığını, üslup tutarlılığını ve biçimsel düzenini geliştirmek amacıyla kullanılmış; veri toplama, analiz, yorum ve bilimsel argümantasyona ilişkin tüm süreçler yazarlar tarafından yürütülmüştür.

Kaynakça

1. Assmann, A. (2011). Cultural memory and western civilization: Functions, media, archives. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511996306
2. Assmann, J. (2011). Communicative and cultural memory. In A. Erll & A. Nünning (Eds.), Cultural memory studies: An international and interdisciplinary handbook (pp. 109-118). De Gruyter. https://doi.org/10.1007/978-90-481-8945-8_2
3. Ayangil, R. (2008). Western notation in Turkish music. Journal of the Royal Asiatic Society, 18(4), 401-447. https://doi.org/10.1017/s1356186308008651
4. Bardakçı, M. (2022, September 22). CHP’lilerin, Kemalistlerin ve bütün muhaliflerin İsmet Paşa’ya bir özür borçları var: İzmir Marşı’nın aslı, “İnönü Marşı”dır! Habertürk. https://www.haberturk.com/yazarlar/murat-bardakci/3522681-chplilerin-kemalistlerin-ve-butun-muhaliflerin-ismet-pasaya-bir-ozur-borclari-var-izmir-marsinin-asl
5. Barz, G. F., & Cooley, T. J. (Eds.). (2008). Shadows in the field: New perspectives for fieldwork in ethnomusicology (2nd ed.). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780195324952.001.0001
6. Bohlman, P. V. (2004). The music of European nationalism: Cultural identity and modern history. ABC-CLIO. https://doi.org/10.5040/9798216978947
7. Borgdorff, H. (2012). The conflict of the faculties: Perspectives on artistic research and academia. Leiden University Press. https://doi.org/10.26530/OAPEN_595042
8. Connerton, P. (1989). How societies remember. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511628061

9. Conway, P. (2010). Preservation in the age of Google: Digitization, digital preservation, and dilemmas. Library Quarterly, 80(1), 61-79. https://doi.org/10.1086/648463
10. Cook, T. (2013). Evidence, memory, identity, and community: Four shifting archival paradigms. Archival Science, 13(2-3), 95-120. https://doi.org/10.1007/s10502-012-9180-7
11. Cunliffe, A. L. (2003). Reflexive inquiry in organizational research: Questions and possibilities. Human Relations, 56(8), 983-1003. https://doi.org/10.1177/00187267030568004
12. Fauser, A., & Figueroa, M. (Eds.). (2020). Performing commemoration: Musical reenactment and the politics of trauma. University of Michigan Press. https://doi.org/10.3998/mpub.11560559
13. Golding, R. (2022). Sounding the archival silence: Searching for music in the nineteenth-century English asylum. Social History of Medicine, 35(4), 1223-1246. https://doi.org/10.1093/shm/hkac035
14. Halbwachs, M. (1980). The collective memory (F. J. Ditter Jr. & V. Y. Ditter, Trans.). Harper & Row. (Original work published 1950)
15. Hodeir, A. (1992). Müzik türleri ve biçimleri (İ. Usmanbaş, Trans.). İletişim Yayınları. (Original work published 1951)
16. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi. (n.d.). Edirne’ye girer iken marşı [Digital archive record]. Retrieved December 10, 2025, from https://omarsiv.istanbul.edu.tr/Details?EntryId=9136
17. Kaşıkçı, E. [Evrim Kaşıkçı]. (2017, March 16). Edirne Marşı (Edirne’ye Girer İken) - Canlı Performans [Video]. YouTube. Retrieved December 10, 2025, from https://www.youtube.com/watch?v=2QzNc5JLBQc
18. Kolukırık, K. (2011). Muallim Kâzım Uz’un “Mûsıkî Nazariyâtı” adlı eserinin incelenmesi. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 16(2), 101-114.
19. Lewin, K. (1946). Action research and minority problems. Journal of Social Issues, 2(4), 34-46. https://doi.org/10.1111/j.1540-4560.1946.tb02295.x
20. Mamuk, Ö. (1982). Form bilgisi. K.K.K. Basımevi.
21. Merriam, S. B. (1998). Qualitative research and case study applications in education. Jossey-Bass.
22. Newton, C. (2008). Discordant notes: The archives of British music. Records Management Journal, 18(1), 61-68. https://doi.org/10.1108/09565690810858523
23. Nora, P. (1989). Between memory and history: Les lieux de mémoire. Representations, 26, 7-24. https://doi.org/10.2307/2928520
24. Osborn, B. (2011). Understanding through-composition in post-rock and post-metal. Music Theory Online, 17(3). https://doi.org/10.30535/mto.17.3.4
25. Özdemir, A. N. (2024). Trakya Paşaeli gazetesinde yayımlanan Edirne şiirleri. Anadolu ve Balkan Araştırmaları Dergisi, 7(13), 67-96. https://doi.org/10.32953/abad.1446208
26. Özden, E. (2022). Osmanlı dönemi Türk müziği kaynakları ve arşiv araştırması yaklaşımları. In Ü. S. Şen, Y. Şen, & Ş. Ö. Akçay (Eds.), Müzik araştırmalarında bilimsel yöntem ve yaklaşımlar (pp. 177-190). Nobel Akademik Yayıncılık.
27. Öztürk, O. M. (2018). Makam. In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (pp. 1769-1772). TDV Yayınları.
28. Satır, Ö. C., & Reyhan, H. (2016). Çocuklara seslenen müzik yapıtlarında Türk ulusal kimliğinin inşası. Kesit Akademi Dergisi, 2(5), 109-143. https://doi.org/10.18020/kesit.83
29. Schwartz, J. M., & Cook, T. (2002). Archives, records, and power: The making of modern memory. Archival Science, 2(1-2), 1-19. https://doi.org/10.1007/BF02435628
30. Slobin, M. (1993). Subcultural sounds: Micromusics of the West. Wesleyan University Press.
31. Smith, H., & Dean, R. T. (Eds.). (2009). Practice-led research, research-led practice in the creative arts. Edinburgh University Press. https://doi.org/10.1515/9780748636303
32. Stokes, M. (Ed.). (1994). Ethnicity, identity and music: The musical construction of place. Berg Publishers.
33. Sutherland, T. (2016). From (archival) page to (virtual) stage: The virtual vaudeville prototype. The American Archivist, 79(2), 392-416. https://doi.org/10.17723/0360-9081-79.2.392
34. Şenol, G. (2023). Rauf Yekta Bey özelinde Türkiye’de kişisel müzik koleksiyonları üzerine değerlendirme. In N. Doğrusöz (Ed.), Uluslararası Rauf Yekta sempozyumu bildiri kitabı (pp. 237-248). Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı. https://akmb.gov.tr/wp-content/uploads/2025/03/rauf-yekta-bildiri-kitabi.pdf
35. Trouillot, M.-R. (1995). Silencing the past: Power and the production of history. Beacon Press.
36. Tunçer, D. (2023). Müzikte 45 dizi. Akademisyen Kitabevi. https://doi.org/10.37609/akya.2574
37. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. (2025). Mehmet Sıtkı. Retrieved November 1, 2025, from https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/mehmet-sitki
38. Türkiye Diyanet Vakfı. (2012). İsmail Kazım Uz. In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Vol 42, pp. 254-255). TDV Yayınları. Retrieved December 10, 2025, from https://islamansiklopedisi.org.tr/uz-ismail-kazim
39. Usmanbaş, İ. (1974). Müzikte biçimler. Milli Eğitim Basımevi.
40. Uzundal, E. (2020). Feniks Neşriyat-ı Matbua Osmanlı anonim şirketi’nin nizamnamesi ve faaliyetleri. OTAM: Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, (48), 203-224.
41. van Dijck, J. (2006). Record and hold: Popular music between personal and collective memory. Critical Studies in Media Communication, 23(5), 357-374. https://doi.org/10.1080/07393180601046121
42. Wright, O. (1978). The modal system of Arab and Persian music A.D. 1250-1300. Oxford University Press.
43. Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6th ed.). Sage.
44. Yöre, S. (2012). Temel besteleme malzemeleriyle çağdaş müzik. Bağlam Yayınları.