The representation and performance practices of the minstrel tradition in Kahramanmaraş: The Case of Hacı Bektaş Tat

Öz

This study examines the contemporary representation and performance practices of the Kahramanmaraş tradition of minstrelsy through Hacı Bektaş Tat. It addresses the minstrel’s life story, the formation of his artistic identity, his position within the tradition, and the narrative and musical structures in his works. The oral cultural environment, rural life experience, master-apprentice relationship, performance settings, personal archives, and transmission forms sustained through locally circulated cassette recordings constitute the contextual framework of the study. Structured using a qualitative design based on literature review and field research, the study combines an ethnographic approach with descriptive and musical analysis; data from semi-structured interviews were evaluated together with five works by Tat. In this context, “Atlas Tepesi”, “Ben Bilemedim”, “Ömür Kısa Aldanma”, “Şimdi Anladım”, and “Ben de Geldim Yanınıza” were examined in terms of thematic pattern, narrative language, metaphorical construction, form, maqam, usul, vocal range, and regional performance style. The findings indicate that Tat’s artistic identity was shaped by oral culture, rural life, economic hardship, migration, and labour-oriented lived experiences. His works foreground love, migration, poverty, socially critical protest discourse, attachment to homeland, and belief; these themes constitute an expressive field associated with individual experience, collective memory, and regional musical identity. Musical analyses show that the works are structured in kırık hava and uzun hava forms and include maqam-related features of uşşak, hüseyni, and kürdi, together with usul structures such as sofyan, devr-i hindi, and raksan. Regional vocal expression, traditional melodic motifs, and performance features associated with the Mahzuni manner in some examples demonstrate the strong connection between Tat’s works and the Kahramanmaraş/Afşin tradition of minstrelsy. Although Tat has no officially released album, his recognition through local recordings, cassette circulation, and performance settings indicates that his works have gained continuity in regional musical memory through aural transmission. Consequently, Tat displays a performance approach that brings together his individual interpretation and the musical identity of the region. In this respect, he is not only a producer of the Kahramanmaraş tradition of minstrelsy but also a living representative of regional musical memory and an important cultural bearer who sustains the intergenerational transmission of folk songs.

Anahtar Kelimeler

• Kahramanmaraş minstrelsy tradition
• Hacı Bektaş Tat
• ethnomusicology
• fieldwork
• oral culture
• representation and performance
• musical analysis

Kahramanmaraş âşıklık geleneği temsil ve icra pratikleri: Hacı Bektaş Tat örneği

Öz

Kahramanmaraş âşıklık geleneğinin günümüzdeki temsil ve icra pratiklerini Hacı Bektaş Tat örneği üzerinden incelemeyi amaçlayan bu araştırmada, âşığın yaşam öyküsü, sanatsal kimliğinin oluşum süreci, âşıklık geleneği içerisindeki konumu ve eserlerinde öne çıkan anlatısal ve müziksel yapı bütüncül bir yaklaşımla ele alınmıştır. Sözlü kültür ortamı, kırsal yaşam deneyimi, usta-çırak ilişkisi, yerel icra çevreleri, kişisel arşivler ve dolum kasetler aracılığıyla sürdürülen aktarım biçimleri araştırmanın bağlamsal çerçevesini oluşturmaktadır. Literatür taraması ve alan araştırmasına dayalı nitel bir desenle yapılandırılan çalışmada; etnografik yaklaşım, betimsel ve müzikal analiz birlikte kullanılmış, yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilen veriler ile Tat’a ait seçili beş eser birlikte değerlendirilmiştir. Bu kapsamda “Atlas Tepesi”, “Ben Bilemedim”, “Ömür Kısa Aldanma”, “Şimdi Anladım” ve “Ben de Geldim Yanınıza” adlı eserler; tematik örüntü, anlatım dili, metaforik kurgu, form, makam, usul, ses sahası ve yöresel icra tavrı bakımından incelenmiştir. Araştırma bulguları, Hacı Bektaş Tat’ın sanatsal kimliğinin sözlü kültür ortamı, kırsal yaşam deneyimi, ekonomik güçlükler, gurbet ve emek odaklı yaşanmışlıklarla biçimlendiğini göstermektedir. Eserlerinde aşk, gurbet, yoksulluk, protest söylemli toplumsal eleştiri, memleket aidiyeti ve inanç temalarının öne çıktığı, bu temaların bireysel yaşantı, toplumsal hafıza ve yöresel müzik kimliğiyle ilişkili bir ifade alanı oluşturduğu belirlenmiştir. Müziksel çözümlemeler ise incelenen eserlerin kırık hava ve uzun hava formları içinde yapılandığını; uşşak, hüseyni ve kürdi makam etkileri ile sofyan, devr-i hindi ve raksan usul yapılarını içerdiğini göstermektedir. Bunun yanında yöresel söyleyiş tavrı, geleneksel ezgisel motifler ve bazı örneklerde Mahzuni ağzıyla ilişkilendirilebilecek icra özellikleri, Tat’ın üretimlerinin Kahramanmaraş/Afşin âşıklık çevresiyle güçlü bir bağ taşıdığını ortaya koyarak çalışmanın çıktılarını oluşturmaktadır. Ayrıca Tat’ın resmî albüm üretimi bulunmamasına rağmen yerel kayıtlar, dolum kasetler ve icra ortamları aracılığıyla tanınırlık kazanması, üretimlerinin işitsel aktarım yoluyla yöresel müzik belleğinde süreklilik kazandığını göstermektedir. Sonuç olarak araştırmanın öznesini oluşturan Hacı Bektaş Tat’ın, bireysel yorumu ile yörenin müzik kimliğini bir araya getiren icra anlayışı sergilediği anlaşılmaktadır. Bu yönüyle Tat, Kahramanmaraş âşıklık geleneğinin bir üreticisi olmasının yanı sıra yöresel müzik belleğinin yaşayan temsilcilerinden biri ve türkülerin kuşaklararası aktarımını sürdüren önemli bir kültürel taşıyıcıdır.

Anahtar Kelimeler

• Kahramanmaraş âşıklık geleneği
• Hacı Bektaş Tat
• etnomüzikoloji
• alan araştırması
• sözlü kültür
• temsil ve icra
• müzikal analiz

Kaynakça

1. Arslan, P. D. M. (2015). Kültürel belleğin uzman taşıyıcıları olarak âşıklar. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 15(1), 1-6. https://izlik.org/JA85LK96XB
2. Artun, E. (2011). Âşıklık geleneği ve âşık edebiyatı: Edebiyat tarihi/metinler (4. bs.). Karahan Yayınları.
3. Aziz, A. (2015). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri ve teknikleri (10. bs.). Nobel Akademik Yayıncılık.
4. Büyükyıldız, H. Z. (2009). Türk halk müziği: Ulusal Türk müziği. Papatya Yayıncılık.
5. Dağdeviren, M. (2021). İnanç müziği etnolojisi perspektifinde Arguvan yöresi “İçeri makamı” üzerine yapısal ve kültürel analiz (Tez No. 666679) [Doktora tezi, İnönü Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
6. Erduyan, I. (2017). Etnografi. F. N. Seggie ve Y. Bayyurt (Ed.), Nitel araştırma: yöntem, teknik, analiz ve yaklaşımları içinde (s. 82-104). Anı Yayıncılık.
7. İslamoğlu, A. H., & Alnıaçık, Ü. (2016). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri (5. bs). Beta Basım Yayım.
8. Karagöz Dursun, B., & Dursun, D. (2024). Türk halk müziğinde kültürel bir değer olarak ‘âşıklık geleneği’. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 10(1), 197-205. https://doi.org/10.22252/ijca.1520781

9. Kınık, M. (2011). Bir iletişim aracı olarak Türk halk müziği ve türküler. Erciyes İletişim Dergisi, 2(1), 136-150. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/66301
10. Özdemir, E. (2013). Türkiye örneğinde âşıklarda müzik (Tez No. 333703) [Doktora tezi, Sakarya Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
11. Özkan, İ. H. (2014). Türk musikisi nazariyatı ve usülleri (13. bs.). Ötüken Neşriyat.
12. Punch, K. F. (2005). Sosyal araştırmalara giriş: Nicel ve nitel yaklaşımlar. Siyasal Kitabevi.
13. Sağır, A., & Öztürk, B. (2015). Sosyolojik bağlamda müzik ve kimlik: Karabük Üniversitesi örneği. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 121-154. https://doi.org/10.12780/uusbd.48205
14. Selanik, C. (2010). Müzik sanatının tarihsel serüveni (2. bs.). Doruk Yayıncılık.
15. Taşcı, M. (2020). Kahramanmaraş-Afşin yöresi âşıklık geleneği (Tez No. 654767) [Yüksek lisans tezi, İnönü Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
16. Türnüklü, A. (2000). Eğitimbilim araştırmalarında etkin olarak kullanılabilecek nitel bir araştırma tekniği: Görüşme. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 24(24), 543-559. https://dergipark.org.tr/en/pub/kuey/issue/10372/126941
17. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. bs.). Seçkin Yayıncılık.
18. Youtube. (2026). Afşin İnci Köyü. 15 Mart 2026 tarihinde https://www.youtube.com/watch?v=uLEYM7LrZkk adresinden erişildi.