From tradition to future: Performance and makam analysis of Fahrettin Çimenli’s Hüseyni makam bowed tanbur taksim

Öz

In the tradition of Turkish music performance, taksim is a multifaceted practice that transcends mere theoretical knowledge. It is shaped by aesthetic criteria, emotional expression, and improvisational ability, all of which reflect the instrumentalist’s technical proficiency and mastery of makam structure. Within this context, the bowed tanbur—an instrument pioneered and developed by Tanburi Cemil Bey—has evolved through the innovative contributions and performance style of Fahrettin Çimenli, contributing to the preservation of the institutional memory of Turkish music and its transmission to future generations. Çimenli is recognized as one of the foremost representatives of this tradition, distinguished by his virtuosity in both plucked and bowed tanbur performance. The primary objective of this research is to examine the structural, modal, and technical dimensions of bowed tanbur performance by tracing its development from Tanburi Cemil Bey to the performance style of Fahrettin Çimenli through an analysis of his 2 min 7 s Hüseyni makam taksim recording available in the digital environment on YouTube. This study examines Çimenli’s performance style within a scientific framework, emphasizing the synthesis of the traditional meşk system and instrumental technique. Furthermore, it provides a model for performance analysis and a methodological reference for performers and researchers. The research employs descriptive and content analysis, both of which are qualitative research methods. The Hüseyni makam bowed tanbur taksim recording was transcribed into notation, and the collected data were categorized and evaluated under three main dimensions: structural analysis, modal analysis, and performance technique analysis. The findings reveal that the taksim consists of three main sections: Introduction, Development, and Conclusion. A quantitative analysis of the ornamentation techniques used throughout the performance indicates that these techniques were applied in a balanced manner to enhance melodic continuity and expressive richness, while techniques such as puandorg, sequence, and vakfe were strategically employed at critical moments to increase emotional intensity. This study demonstrates traditional Turkish music performance through Fahrettin Çimenli’s Hüseyni makam taksim as a case study. It also provides an analytical perspective on bowed tanbur performance and contributes to Turkish music pedagogy.

Anahtar Kelimeler

• Fahrettin Çimenli
• bowed tanbur
• Hüseyni makam
• taksim
• analysis

Gelenekten geleceğe: Fahrettin Çimenli’nin Hüseyni makamı yaylı tanbur taksiminde icra ve makam analizi

Öz

Türk musikisi icra geleneğinde taksim, teorik bilginin ötesinde estetik ölçütler, duygu aktarımı ve doğaçlama yeteneğiyle şekillenen, sazendenin teknik donanımını ve makamsal kurgusunu yansıtan çok boyutlu bir performanstır. Bu bağlamda Tanburi Cemil Bey tarafından başlatılan ve icra imkanları genişletilen yaylı tanbur formu, Fahrettin Çimenli’nin yenilikçi dokunuşları ve kişisel üslubuyla evrilerek Türk müziği kurumsal belleğinin korunmasında ve sonraki nesillere aktarılmasında kilit bir rol üstlenmiştir. Çimenli, hem mızraplı hem de yaylı tanbur icrasındaki virtüözitesiyle bu geleneği temsil eden öncü bir figürdür. Bu araştırmanın temel amacı, Türk musikisi icra geleneğinde Tanburi Cemil Bey ile başlayıp Fahrettin Çimenli’nin kişisel üslubuyla evrilen yaylı tanbur icrasının, TRT İstanbul Radyosu arşivinde kayıtlı bulunan 2’ 07” süresindeki Hüseyni makamı taksimi üzerinden yapısal, makamsal ve teknik boyutlarıyla sistematik olarak incelenmesidir. Bu çalışma, geleneksel meşk disiplini ile enstrümantal tekniklerin sentezlenmesi bağlamında Fahrettin Çimenli’nin yorum üslubunu bilimsel bir çerçevede ele alması açısından önem taşımaktadır. Araştırma, icra analizlerinin nasıl yapılandırılacağına dair bir model sunması, Türk müziği nazariyatı literatürüne katkı sağlaması ve icracılar ile müzik araştırmacılarına metodolojik bir rehber oluşturması bakımından değerlidir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden betimsel analiz ve içerik analizi modelleri kullanılmıştır. Araştırmanın materyalini oluşturan Hüseyni makamı yaylı tanbur taksimi ses kaydı dinlenmiş, notaya dökülmüş ve elde edilen veriler, yapısal analiz, makamsal analiz ve icra teknikleri analizi olmak üzere üç temel eksen üzerinden sınıflandırılarak değerlendirilmiştir. Analiz sonucunda, taksimin Giriş, Gelişme-Meyan ve Karar olmak üzere üç ana yapıdan oluştuğu tespit edilmiştir. İcrada kullanılan süsleme teknikleri nicel olarak incelendiğinde, tekniklerinin ölçülü bir şekilde uygulanarak melodik akıcılığı ve ifade zenginliğini desteklediği, eserin karakteristik kısımlarında puandorg, sekileme ve vakfe gibi tekniklerin duygu yoğunluğunu artırmak için tercih edildiği saptanmıştır. Araştırma, Fahrettin Çimenli’nin Hüseyni makamındaki icrası üzerinden geleneksel Türk müziği pratiklerinin teorik bir yaklaşımla nasıl analiz edilebileceğini ortaya koymakta ve yaylı tanbur icrası ile eğitimi için analitik bir bakış açısı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Fahrettin Çimenli
• yaylı tanbur
• Hüseyni makamı
• taksim
• analiz

Kaynakça

1. Akdoğu, O. (1989). Taksim nedir, nasıl yapılır? İhlas A.Ş.
2. Ayaz, N., Sevinç, S., & Turgay, N. Ö. (2018). Türk makam müziğinde süsleme elemanlarının kullanımının ses eğitiminde uygulanabilirliği. Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, 6(31), 1687–1720. https://doi.org/10.7816/ulakbilge-06-31-05
3. Behar, C. (2022). Osmanlı / Türk musıkisinin kısa tarihi. Yapı Kredi Yayınları.
4. Cemil Bey, T. (1993). Rehber-i mûsikî (M. H. Cevher, Ed. & Trans.). Ege Üniversitesi Basımevi.
5. Gazimihal, M. R. (1961). Musıki sözlüğü. Milli Eğitim Basımevi.
6. Haciev, P. (1999). Temel müzik teorisi (A. Dönmez, Trans.). Pan Yayıncılık.
7. Karaçam, A. (2018, October 19). Fahrettin Çimenli belgeseli [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=qx4c8uHDxtE
8. Özkan, İ. H. (1994). Türk musikisi nazariyatı ve usulleri: Kudüm velveleleri. Ötüken Neşriyat.

9. Özpekel, O. N. (2016). Tanbur ile bir ömür: Fahrettin Çimenli. Ülkü Ofset.
10. Öztuna, Y. (1969). Türk musikisi ansiklopedisi. Millî Eğitim Basımevi.
11. Öztuna, Y. (1990). Büyük Türk mûsikîsi ansiklopedisi (Cilt 2). Kültür Bakanlığı.
12. Sözer, V. (2023). Müzik terimleri sözlüğü. Remzi Kitabevi.
13. Torun, M. (1996). Ud metodu: Gelenekle geleceğe. Çağlar Yayınları.
14. Ünlü, C. (2016). Git zaman gel zaman. Pan Yayıncılık.
15. Yenikapı Müzik. (2015, March 16). Fahrettin Çimenli - Hüseyni taksim [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=C40a3sKaqXI