Parents' Awareness of Their Digital Parenting Roles and Their Views on Technology Use Decisions in the Context of Control

Öz

The purpose of this study is to examine the decisions made by parents of children aged 3–6 regarding their children’s technology use, as well as their perspectives on this process, within the context of awareness and control roles in digital parenting. A qualitative research method and a case study design were employed in the study. A semi-structured interview form was used as the data collection tool. The study sample consisted of 9 parents residing in Istanbul whose children were of preschool age. Content analysis and descriptive analysis were used to analyze the research data. Codes, subcategories, categories, and themes were developed based on the data obtained from the interview questions. The results of the study revealed that parents possess a high level of awareness regarding the risks associated with digital content, and that this awareness translates into concrete decisions such as time limits, platform selection, and content monitoring. It was determined that parents do not merely adopt a restrictive stance during the control process; they also direct their children toward healthy, non-digital alternatives and games. Furthermore, it was emphasized that parents prioritize their children’s safety in the digital environment over their freedom and do not view digital platforms as entirely private spaces for children. In conclusion, it has been revealed that while parents are aware of potential digital risks, they also recognize the necessity of intervention, active monitoring, and controlled use to address these risks. Accordingly, researchers are encouraged to conduct further studies using different methods and with various study groups. The recommendation for parents is to increase digital awareness training and to inform families about alternative activities that support child development. In this regard, it is recommended that institutions facilitate direct interaction between parents and experts in the field.

Anahtar Kelimeler

• Digital parenting roles
• technology
• digital environment
• parents

Ebeveynlerin Dijital Ebeveynlik Rollerinden Farkında Olma ve Kontrol Bağlamında Teknoloji Kullanım Kararlarına İlişkin Görüşleri

Öz

Bu araştırmanın amacı; 3-6 yaş aralığında çocuğa sahip ebeveynlerin, dijital ebeveynlik rollerinden farkındalık ve kontrol rolleri bağlamında çocuklarının teknoloji kullanımına yönelik aldıkları kararları ve bu süreçteki görüşlerini incelemektir. Araştırmada nitel araştırma yöntemi ve durum deseni kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, İstanbul ilinde ikamet eden ve çocukları okul öncesi eğitim çağında olan 9 ebeveynden oluşturmaktadır. Araştırma verilerinin analizinde içerik analizi ve betimsel analiz kullanılmıştır. Görüşme sorularından elde edilen veriler ışığında kod, alt kategori, kategori ve temalar oluşturulmuştur. Araştırma sonucunda; ebeveynlerin dijital içeriklerin barındırdığı risklere dair yüksek bir farkındalığa sahip oldukları ve bu farkındalığın süre kısıtlaması, platform seçimi ve içerik denetimi gibi somut kararlara dönüştüğü ortaya çıkmıştır. Ebeveynlerin kontrol sürecinde yalnızca kısıtlayıcı bir tavır sergilemedikleri; aynı zamanda çocuklarını teknoloji dışı sağlıklı alternatiflere ve oyunlara yönlendirdikleri belirlenmiştir. Ayrıca ebeveynlerin, çocukların dijital ortamdaki güvenliğini özgürlük alanından daha öncelikli gördükleri ve dijital mecraları çocuklar için tamamen özel bir alan olarak değerlendirmedikleri vurgulanmıştır. Sonuç olarak, ebeveynlerin olası dijital risklerin farkında oldukları ancak bu risklere karşı müdahale, aktif takip ve kontrollü kullanımın gerekliliğini önemsedikleri açığa çıkarılmıştır. Bu doğrultuda araştırmacılara farklı yöntem ve çalışma gruplarıyla araştırmayı çalışması önerilmiştir. Ebeveynlere yönelik öneri ise dijital farkındalık eğitimlerinin artırılması ve ailelerin çocuk gelişimini destekleyici alternatif etkinlikler konusunda bilgilendirilmesidir. Bu noktada kurumlara ebeveynlerle alan yazındaki uzmanların doğrudan etkileşimi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Dijital ebeveynlik rolleri
• dijital ortam
• teknoloji
• ebeveyn

Kaynakça

1. Abacı, O. (2000). Okul öncesi dönem çocuklarında görsel sanat eğitimi. Morpa Kültür Yayınları.
2. Aslan, D. ve Zinderen, A. (2024). Ebeveynlerin dijital ebeveynlik rollerini üstlenme süreçlerinin çocukların bilinçli medya tüketimine yansıması. Türkiye İletişim Araştırmaları Dergisi, 46, 75-96. https://doi.org/10.17829/turcom.1489277
3. Başal, H. A. (2005). Okul öncesi eğitiminin ilke ve yöntemleri. Morpa Kültür Yayınları.
4. Benedetto, L. ve Ingrassia, M. (2020). Digital parenting: Raising and protecting children in media world. L. Benedetto ve M. Ingrassia (Ed.), Parenting - Studies by an ecocultural and transactional perspective içinde (s. 1-21). IntechOpen.
5. Bulut, A. (2018). Okul öncesi öğrencilerinin teknoloji kullanımlarına ilişkin alışkanlıklarının gelişim özellikleri üzerindeki etkileri. Eğitimde Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 1(1), 52–69.
6. Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri (19. baskı). Pegem Akademi.
7. Celep, G. ve Evsile, S. (2025). Çocukların ekran alışkanlığı, etkileri ve güvenlik önerileri. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi, 34(1), 1-12.
8. Çelen, F. K., Çelik, A. ve Seferoğlu, S. S. (2011, 2-4 Şubat). Çocukların internet kullanımları ve onları bekleyen çevrim-içi riskler [Bildiri sunumu]. XIII. Akademik Bilişim Konferansı (AB11), İnönü Üniversitesi, Malatya.

9. Çetin, M. ve Özgiden, H. (2013). Dijital kültür sürecinde dijital yerliler ve dijital göçmenlerin twitter kullanım davranışları üzerine bir araştırma. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 2(1), 1-22.
10. Datareportal. (2024). Digital 2024: Global overview report. https://datareportal.com/reports/digital-2024-global-overview-report
11. Elsaesser, C., Russell, B., Ohannessian, C. M. ve Patton, D. (2017). Parenting in a digital age: A review of parents’ role in preventing adolescent cyberbullying. Aggression and Violent Behavior, 35, 65-72. https://doi.org/10.1016/j.avb.2017.06.004
12. Filiz, G. (2021). Okul öncesi eğitime devam eden 48-60 aylık çocukların ebeveynlerinin teknoloji kavramına ilişkin metaforlarının incelenmesi (Yayın No. 699224) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Aydın Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
13. Goodwin, K. (2021). Dijital dünyada çocuk büyütmek: Teknolojiyi doğru kullanmanın yolları (T. Er, Çev.; 4. baskı). Aganta Kitap Yayınları.
14. Gözün Kahraman, Ö. ve Özdemir, E. S. (2022). Dijital dünyanın çocuğun gelişimine etkileri. Ö. Gözün Kahraman (Ed.), Dijital çağda çocuk ve ebeveyn olmak içinde (1. baskı, s. 57-98). Nobel Akademik Yayıncılık.
15. Gültepe, M. (2025). Dijital ebeveynlik ve gözetim kapitalizmi: Ailede bedensel disiplinin yeni biçimleri. İletişim ve Diplomasi, 15, 77-98.
16. Hayman, S. (2016). Mutlu aile başarılı çocuk (O. Samancı ve G. Atik, Ed.). Pegem Akademi.
17. İnan Kaya, G., Mutlu Bayraktar, D. ve Yılmaz, Ö. (2018). Dijital ebeveynlik tutum ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 46, 149-173. https://doi.org/10.21764/maeuefd.390626
18. Kabakçı Yurdakul, I., Dönmez, O., Yaman, F. ve Odabaşı, H. F. (2013). Dijital ebeveynlik ve değişen roller. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(4), 883-896.
19. Kılınç, S. (2015). Okul öncesi çağındaki çocukların teknoloji kullanımı hakkında ebeveyn görüşlerinin incelenmesi (Yayın No. 395056) [Yüksek lisans tezi, Dumlupınar Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
20. Ktoridou, D., Eteokleous, N. ve Zahariadou, A. (2012). Exploring parents’ and children’s awareness on internet threats in relation to internet safety. Campus-Wide Information Systems, 29(3), 133-143. https://doi.org/10.1108/10675071211243157
21. Kundakçı, S. (2024). Ebeveynlerin okul öncesi dönem çocuklarının teknoloji kullanımına yönelik görüşleri ile dijital ebeveynlik özyeterlilikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yayın No. 898861) [Yüksek lisans tezi, Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
22. Manap, A. (2020). Anne babalarda dijital ebeveynlik farkındalığının incelenmesi (Yayın No. 613073) [Doktora tezi, İnönü Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
23. Manap, A. ve Durmuş, E. (2020). Dijital ebeveynlik farkındalık ölçeğinin geliştirilmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(2), 978-993. https://doi.org/10.17679/inuefd.711101
24. Özsoy, D. ve Atılgan, S. S. (2018). Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi’ndeki 0-8 yaş grubu çocukların internet kullanımı ve bu kapsamda ebeveyn arabuluculuğu: Nitel bir araştırma. Selçuk İletişim, 11(2), 96-125. https://doi.org/10.18094/josc.415323
25. Özyürek, A. (2022). Dijital dünyada ebeveyn olmak. Ö. Gözün Kahraman (Ed.), Dijital çağda çocuk ve ebeveyn olmak içinde (1. baskı, s. 29-55). Nobel Akademik Yayıncılık.
26. Prensky, M. (2001). Digital natives, digital immigrants. On the Horizon, 9(5), 1-6.
27. Rodríguez-de-Dios, I., van Oosten, J. M. ve Igartua, J. J. (2018). A study of the relationship between parental mediation and adolescents’ digital skills, online risks and online opportunities. Computers in Human Behavior, 82, 186-198. https://doi.org/10.1016/j.chb.2018.01.012
28. Sezgin, E. ve Tonguç, G. (2016). Okul öncesi eğitimde mobil teknolojilerin kullanılmasına yönelik örnek bir araştırma. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 5(özel sayı), 296–303.
29. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2025). Çocukların dijital risklerden korunmasında ebeveyn rehberi. https://www.aile.tr/media/210313/di-ji-tal_ebeveyn-rehberi_flipbook-1.pdf
30. Tiryaki, S. (2023). Riskler ve olanaklar arasında dijital ebeveynlik: Bibliyometrik bir analiz. TRT Akademi, 8(19), 746-765. https://doi.org/10.37679/trta.1324472
31. Tokel, S. T., Başer, D. ve İşler, V. (2013). Türkiye’deki ebeveynlerin çocuklarının internet ve sosyal paylaşım siteleri kullanımına yönelik bilgi seviyeleri ve algıları. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(1), 226-237.
32. Türk Dil Kurumu. (t.y.). Dijital ortam. Güncel Türkçe Sözlük içinde. https://sozluk.gov.tr
33. Türkiye İstatistik Kurumu. (2024). Hanehalkı bilişim teknolojileri (BT) kullanım araştırması, 2023. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hanehalki-Bilisim-Teknolojileri-(BT)-Kullanim-Arastirmasi-2023-49407
34. Uçar, Ö. (2023). İlkokul öğrencilerinin teknoloji kullanımı ile ilgili ebeveyn tutum ve görüşleri (Yayın No. 792704) [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
35. Yağar, F. ve Dökme, S. (2018). Niteliksel araştırmaların planlanması: Araştırma soruları, örneklem seçimi, geçerlik ve güvenirlik. Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(3), 1-9.
36. Yaman, F. (2018). Türkiye’deki ebeveynlerin dijital ebeveynlik öz yeterliklerinin incelenmesi (Yayın No. 532545) [Doktora tezi, Anadolu Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
37. Yaman, F., Dönmez, O., Akbulut, Y., Kabakçı Yurdakul, I., Çoklar, A. N. ve Güyer, T. (2019). Exploration of parents’ digital parenting efficacy through several demographic variables. Education and Science, 44(199), 149-172. https://doi.org/10.15390/EB.2019.7897
38. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (9. baskı). Seçkin Yayıncılık.