Kadın Kooperatiflerinde Kraliçe Arı Sendromu: Antalya İli Örneği

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 2, - , 31.12.2025

Feray Atalay , Mustafa Özyücel

Öz

Bu çalışmanın amacı, Antalya ilinde faaliyet gösteren kadın kooperatiflerinde Kraliçe Arı Sendromu’nun (KAS) varlığını ve bu sendromun kadın üyeler üzerindeki bireysel ve örgütsel etkilerini incelemektir. Çalışmada, 229 kadın kooperatif üyesinden elde edilen nicel verilerle KAS ile yapı, destek ve yeterlilik boyutları arasındaki ilişkiler analiz edilmiştir. Çalışmada, Pearson korelasyon analizi ve regresyon analizi yöntemleri tercih edilmiştir. Pearson korelasyon analizi ile KAS ile bu üç boyut arasındaki ilişkiler incelenmiş, regresyon analizi ile KAS’ın bu boyutlar üzerindeki etkisi değerlendirilmiştir. Bulgular, KAS’ın kadın kooperatif üyelerinin destek, yapı ve yeterlilik algıları üzerinde yüksek düzeyde etkili olduğunu göstermektedir (β = 0.705, p <0.001). Demografik değişkenler açısından, yalnızca yaşın KAS algısı üzerinde anlamlı farklılık yarattığı; medeni durum, eğitim düzeyi, kooperatifteki görev ve çalışma süresinin ise anlamlı etkiler oluşturmadığı saptanmıştır. Ayrıca, kadın yöneticilerin kapsayıcı tutumlarının, KAS’ın olumsuz etkilerini sınırladığı ve destek algısını olumlu yönde etkilediği bulunmuştur. Çalışma sonucunda elde edilen bulgular, literatürle karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiş ve Çelen ve Tuna (2021) ölçeği ile uyumlu sonuçlara ulaşılmıştır. Sonuç olarak, kadın kooperatiflerinde kapsayıcı liderlik ve güven temelli ilişkilerin teşviki, KAS’ın etkilerini azaltmada önemli bir araç olarak önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kraliçe Arı Sendromu , kadın kooperatifleri , örgütsel davranış , kadın dayanışması

Etik Beyan

Bu çalışma, bilimsel araştırma ve yayın etiğine uygun olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmada kullanılan tüm veriler, katılımcıların gönüllü onayı alınarak toplanmış; kişisel bilgiler gizli tutulmuş ve yalnızca araştırma amacıyla kullanılmıştır. Çalışma sürecinde hiçbir çıkar çatışması yaşanmamıştır. Etik kurul izni gerektiren bir uygulama bulunmamaktadır; ancak araştırma süreci,  Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi hükümlerine uygun şekilde yürütülmüştür.

Teşekkür

Emekleriniz için şimdiden teşekkürler.

Queen Bee Syndrome in Women's Cooperatives: The Case of Antalya Province

Öz

The aim of this study is to examine the presence of Queen Bee Syndrome (QBS) in women's cooperatives operating in Antalya province and the individual and organizational effects of this syndrome on female members. In the study, the relationships between QBS and structure, support and competence dimensions were analyzed with quantitative data obtained from 229 women cooperative members. In the study, Pearson correlation analysis and regression analysis methods were preferred. The relationships between QBS and these three dimensions were examined with Pearson correlation analysis, and the effect of QBS on these dimensions was evaluated with regression analysis. The findings show that QBS has a high level of effect on female cooperative members' perceptions of support, structure and competence (β = 0.705, p <0.001). In terms of demographic variables, it was found that only age made a significant difference on the perception of QBS; marital status, education level, duty and working time in the cooperative were found to be not significant. In addition, it was found that the inclusive attitudes of female managers limited the negative effects of QBS and positively affected the perception of support. The findings obtained as a result of the study were evaluated in comparison with the literature and results compatible with the Çelen and Tuna (2021) scale were reached. In conclusion, the promotion of inclusive leadership and trust-based relationships in women's cooperatives is recommended as an important tool in reducing the effects of QBS.

Anahtar Kelimeler

Queen Bee Syndrome , women , organizational behavior , women

Etik Beyan

This study was conducted in accordance with scientific research and publication ethics. All data used in the study were collected with the voluntary consent of the participants; personal information was kept confidential and used only for research purposes. No conflict of interest occurred during the study. There was no application requiring ethics committee approval; however, the research process was conducted in accordance with the provisions of the Scientific Research and Publication Ethics Directive of Higher Education Institutions.

Teşekkür

Thank you in advance for your efforts.

Kaynakça

• Adar, A. Ş., Dedeoğlu, S., & Kurtuluş, G. (2023). Türkiye’de kadın kooperatifleri: Mevcut durum analizi, kadın güçlenmesi ve istihdam yaratma potansiyeli. Çalışma ve Toplum, 2(77), 1174-1208. https://doi.org/10.54752/ct.1280833
• Akman, G. İ., & Akman, Y. (2016). Kraliçe arı sendromu bağlamında kadın öğretmenlerin kadın yöneticilere ilişkin görüşleri. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(3), 748. https://doi.org/10.14686/buefad.v5i3.5000195251
• Arıcı, E., Gökçe, A., & Batman, O. (2023). Kraliçe arı sendromu (KAS). Örgütsel Davranış: Güncel Konular. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub136.c910
• Arif, A., Mustari, N., & Harakan, A. (2023). Leading change: Exploring the role of women's political leadership in driving effective development in parangloe village. Journal of Contemporary Local Politics, 2(1), 9–17. https://doi.org/10.46507/jclp.v2i1.333
• Ayar, M., Yıldız, D., Bilen, G., Sunman, G., Akça, C., Çağlar, İ., & Batman, O. (2023). Örgütsel davranış: Güncel konular. Özgür Yayınları.
• Aycan, Z. (2006). Paternalism: Towards conceptual refinement and operationalization. In K. S. Yang, K. K. Hwang, & U. Kim (Eds.), Indigenous and cultural psychology: Understanding people in context (pp. 445-466). New York, NY: Springer.
• Choi, P. L. (2013). Gender identities and career aspirations of middle leaders. International Journal of Educational Management, 27(1), 38–53. https://doi.org/10.1108/09513541311289819
• Çelen, O. (2022). Antalya'daki beş yıldızlı konaklamalarda kraliçe arı sendromunun bağlantısı ve verimlilik üzerine etkisi. (Yüksek lisans tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı).
• Çelen, O., & Tuna, M. (2021). Konaklamadaki kadın çalışanların kraliçe arı tedavi algılarının ölçümüne yönelik bir ölçek geliştirme çalışması. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 5(3), 2127–2148. https://doi.org/10.26677/TR1010.2021.838
• Derks, B., Fischer, A. H., & Bos, A. E. R. (2011). The role of emotion in computer-mediated communication: A review. Computers in Human Behavior, 27(1), 1–10. https://doi.org/10.1016/j.chb.2010.09.003
• Derks, B., Laar, C. v., Ellemers, N., & Groot, K. d. (2011). Gender-bias primes elicit queen-bee responses among senior policewomen. Psychological Science, 22(10), 1243-1249. https://doi.org/10.1177/0956797 611417258
• Ellemers, N., Heuvel, H. v. d., Gilder, D. d., Maass, A., & Bonvini, A. (2004). The underrepresentation of women in science: differential commitment or the queen bee syndrome?. British Journal of Social Psychology, 43(3), 315-338. https://doi.org/10.1348/0144666042037999
• Ellemers, N., Rink, F., Derks, B., & Ryan, M. K. (2012). Women in high places: When and why promoting women into top positions can harm them individually or as a group (and how to prevent this). Research in Organizational Behavior, 32, 163-187.
• Faniko, K., Ellemers, N., & Derks, B. (2020). The queen bee phenomenon in academia 15 years after: does it still exist, and if so, why?. British Journal of Social Psychology, 60(2), 383-399. https://doi.org/10.1111/bjso.12408
• Field, A. (2013). IBM SPSS istatistiklerini kullanarak istatistikleri keşfetme (4. baskı). Sage Yayınları.
• George, D., & Mallery, P. (2010). SPSS for Windows Step by Step: A Simple Guide and Reference (10th ed.). Pearson.
• Goff, L., Greene, H., Munn, A., Furey, A., & Smith, N. (2024). The queen bee phenomenon in Canadian surgical subspecialties: an evaluation of gender biases in the resident training environment. Plos One, 19(3), e0297893. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0297893
• Guro, A. B. (2024). Leadership styles, emotional intelligence and personality traits of Muslim women academic heads of the Mindanao State University and their correlation with organizational performance. Journal of Advanced Research in Business and Management Studies, 35(1), 11–19. https://doi.org/10.37934/arbms.35.1.1119
• Hogue, M. (2016). Gender bias in communal leadership: examining servant leadership. Journal of Managerial Psychology, 31(4), 837-849. https://doi.org/10.1108/jmp-10-2014-0292
• Irmaklıoğlu, T., & Irk, E. (2022). Türkiye’de kooperatifçiliğin tarihsel gelişimi. Journal of Management and Organization History, 1(2), 102–115.
• Kim, S. and Shin, M. (2017). The effectiveness of transformational leadership on empowerment. Cross Cultural &Amp; Strategic Management, 24(2), 271-287. https://doi.org/10.1108/ccsm-03-2016-0075
• Matroushi, H. A., Jabeen, F., Matloub, A., & Tehsin, M. (2020). Push and pull model of women entrepreneurship: empirical evidence from the uae. Journal of Islamic Accounting and Business Research, 11(3), 588-609. https://doi.org/10.1108/jiabr-02-2017-0020
• Morrison, A. M., & Von Glinow, M. A. (1990). Women and minorities in management. American Psychologist, 45(2), 200–208. https://doi.org/10.1037/0003-066X.45.2.200
• Okan, Y. T., Kaçar, F., & Taşiyan, M. (2024). Özel sektör çalışanlarının algılarına göre örgüt içi iletişim dinamiklerinin incelenmesi. Selçuk İletişim, 17(2), 165-195. https://doi.org/10.18094/josc.1480416
• Özkanlı, Ö., & Beyaz, M. (2008). Lider-üye etkileşimi ve iş tatmini ilişkisi: Bir araştırma. İşletme Araştırmaları Dergisi, 1(1), 1–15.
• Pehlivan, N. (2021, Mart 21). Türkiye’de kadın kooperatifleri: Hane içindeki iş bölümü kadın örgütlenmesini etkiliyor. Gazete Duvar. https://www.gazeteduvar.com.tr/turkiyede-kadin-kooperatifleri-hane-icindeki-is-bolumu-kadin-orgutlenmesini-etkiliyor-haber-1536191
• Ryu, E. (2011). Effects of skewness and kurtosis on normal-theory based maximum likelihood test statistic in multilevel structural equation modeling. Behavior Research Methods, 43(4), 1066-1074. https://doi.org/10.3758/s13428-011-0115-7
• Sargın, B. (2024). Kadın yöneticilerde kraliçe arı sendromu: Late night (gece kuşu) filmi bağlamında çözümleme (queen bee syndrome in female managers: Analysis in the context of the movie 'late night). Journal of Business Research-Turk. https://doi.org/10.20491/isarder.2024.1823
• Sobczak, A. (2018). The queen bee syndrome. The paradox of women discrimination on the labour market. Journal of Gender and Power, 9(1), 51-61.
• Staines, G., Tavris, C., & Jayaratne, E. (1973). The Queen Bee syndrome. Psychology Today, 7(8), 55-60.
• Stiliadi, S. (2024). Personality and individual differences in leadership behavior: A review. Technium Business and Management, 7, 49–61. https://doi.org/10.47577/business.v7i.10329
• Suo, J., & Niu, X. (2014). Incorporating entrepreneurship topic into a mobile computing course. Proceedings of the 2014 International Conference on Teaching and Learning in Computing and Engineering (LaTiCE), 1–6. https://doi.org/10.1109/LaTiCE.2014.58
• Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson Education.
• Thompson, D. J. (1994). Weavers of dreams: Founders of the modern co-operative movement (150th Anniversary ed.). Regents of the University of California.
• Turner, J., Brown, R., & Tajfel, H. (1979). Social comparison and group interest in ingroup favouritism. European Journal of Social Psychology, 9(2), 187-204. https://doi.org/10.1002/ejsp.2420090207
• West, S. G., Finch, J. F., & Curran, P. J. (1995). Normal olmayan değişkenlere sahip yapısal denklem modelleri: Sorunlar ve çözümler. In R. H. Hoyle (Ed.), Yapısal denklem modellemesi: Kavramlar, sorunlar ve uygulamalar (pp. 56-75). Sage.
• Xiong, A., Tao, J., Li, H., & Westlund, H. (2022). Will female managers support gender equality? the study of “queen bee” syndrome in china. Asian Journal of Social Psychology, 25(3), 544-555. https://doi.org/10.1111/ajsp.12517
• Yazıcıoğlu, Y., & Erdoğan, S. (2007). SPSS uygulamalı bilimsel araştırma yöntemleri. Detay Yayıncılık.
• Zandria, S., Luther-King, Z., & Hennie, P. (2020). Queen bee syndrome at the workplace; perspectives of female business students at a south african private university. The Journal of Social Sciences Research, (64), 406-412. https://doi.org/10.32861/jssr.64.406.412