Azerbaycan Sinemasında 'Görüş' Filminin Alternatif Sinema Bağlamında Feminist İncelemesi

Öz

Sinema tarihinde, kadınların genellikle ikincil bir konumda temsil edilmesi, sanatın evrimi boyunca süregelen belirgin bir özellik olmuştur. Bu durum, kadın karakterlerin sıklıkla erkek karakterlerin yanında yardımcı veya destekleyici rollerde yer almasıyla tezahür etmiştir. Sinema endüstrisindeki yapısal ve kültürel faktörler, kadınların genellikle erkek odaklı hikayelerin bir parçası olarak sunulmasına yol açmıştır. Ancak, ilerleyen zamanlarda feminist eleştiri ve alternatif sinema hareketleri gibi gelişmeler, bu geleneksel normları sorgulamış ve kadınların deneyimlerini merkeze alan daha çeşitli ve kapsayıcı bir sinema anlayışını teşvik etmiştir. Sovyet Azerbaycan sinemasında dikkate değer bir yer edinmiş “Görüş” filmi bu geleneği sorgulayan ve kadınların sinemadaki ikincil konumlarını yeniden değerlendiren bir örnektir. Bu bağlamda çalışmanın örneklemini 1955 yapımlı Görüş filmi oluşturmaktadır. Çalışma kapsamında nitel araştırma yöntemi benimsenerek belgeye dayalı durum çalışması tekniği kullanılarak film incelenmiştir. Görüş filmi, kadın karakterleri merkeze alarak onların deneyimlerini anlatır ve güçlü, çok yönlü karakterlerin varlığını vurgulayarak, kadınların sinemadaki geleneksel ikincil konumlarından çıkararak, kendi hikayelerini anlatma fırsatı bulduğu alternatif bir yaklaşımı temsil etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• alternatif sinama
• kadın
• feminist inceleme

A Feminist Analysis of the Film 'Görüş' within the Context of Alternative Cinema in Azerbaijani Cinema

Öz

In the history of cinema, the often-secondary representation of women has been a prominent characteristic throughout the art form's evolution. This has manifested in women characters frequently occupying auxiliary or supportive roles alongside male protagonists. Structural and cultural factors within the film industry have often led to women being presented as part of male-centered narratives. However, subsequent developments such as feminist criticism and alternative cinema movements have challenged these traditional norms and fostered a more diverse and inclusive understanding of cinema that centers women's experiences. The film "Görüş", which holds a noteworthy place in Soviet Azerbaijani cinema, stands as an example that questions this tradition and re-evaluates the secondary positions of women in cinema. In this context, the sample of this study comprises the 1955 production, "Görüş." Employing a qualitative research methodology, this study utilizes a document-based case study technique to analyze the film. "Görüş" presents an alternative approach by centering female characters and narrating their experiences. By emphasizing the presence of strong and multifaceted characters, it moves women away from their traditional secondary roles in cinema, offering them the opportunity to tell their own stories.

Anahtar Kelimeler

• alternatif cinema
• feminist analysis
• woman

Kaynakça

1. Çağrıcı, A. (2014). Feminist Film Teorisi Bağlamında 1980’ler Atıf Yılmaz Filmlerinde Ataerkilliğin Eleştirisi. Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yükseklisans Tezi.
2. Gürkan, H. Ozan, R. (2014). Butterfly Effect Filmi Örneğinde Karşı Sinemanın Hollywood’da Dönüşümü. Global Media Journal: TR Edition 4 (8): 154-184.
3. İpek. Ö. (2016). Muhalif Sinema ve 2000’li Yıllar Türkiye Sinemasından Muhalif Görünümler. İstanbul. İstanbul Ünİversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi.
4. Hıdıroğlu, İ., ve Kotan, S. (2015). Sinemada Eril Söylem Ve Atıf Yılmaz Filmlerinde Kadın Sorunu. Atatürk İletişim Dergisi, (9):55-76.
5. Johnston, C. (2008). Karşı-Sinema Olarak Kadınların Sineması. (Çev.: Ertan Yılmaz) Ankara: Orient yayınları. Kaymaz Mert, Melek (2022) Türk Sinemasında Toplumsal Cinsiyet Gerçeğine Farklı Bir Bakış: Değişmek Zorunda Olan Kadınlar, Yazıt Kültür Bilimleri Dergisi, 2(1), 9-24.
6. Keleş, Yasin. Film Çözümlemeleri (2025) https://avys.omu.edu.tr/storage/app/public/yasin.keles/145931/F%C4%B0LM%20%C3%87%C3%96Z%C3%9CMLEMELER%C4%B0.pdf
7. Mulvey, L. (2010). Görsel Haz ve Anlatı Sineması, (Çev. Nilgün Abisel). 18-24. https://www.scribd.com/document/44616788/LM-Gorsel-Haz-ve-ANlati-Sinemasi
8. Öğüt, H. (2009). Kadın Filmleri ve Feminist Karşı Sinema, Cogito 3 Aylık Düģünce Dergisi. https://turuz.com/storage/her_konu-2017/1769_Feminizm_Cogito_Dergi_Say_58_2009.pdf#page=203

9. Özarslan, Z. (2013). Sinema Kuramları -2 Beyaz Perdeyi Aydınlatan Kuramcılar. İstanbul: Su Yayınevi.
10. Özden, Z. (2020). Film Eleştirisi Film Eleştirisinde Temel Yaklaşımlar ve Tür Filmi Eleştirisi. Ankara: İmge Kitapevi Yayınları.
11. Öztürk, B. ve Akbulut, Ö. (2022). Laura Mulvey’in Eril Bakiş Perspektifinden Susuz Yaz Filminde Kadinin Nesneleştirilmesi. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 10(2), 1046-1067.
12. Smelik, A. (2008). Feminist Sinema ve Film Teorisi ve Ayna Çatladı. (Çev. D. Koç). İstanbul: Agora Kitaplığı.
13. Şimşek Kaya, G. (2023). Azerbaycan Sineması’nda Sovyet Döneminin Korku Janrı Üzerinden Yansımaları: Khennas Filmi Örneği. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (37), 648-657. DOI: 10.29000/rumelide.1405779.
14. Tutar, H. Ve Erdem, A. T. (2020) Örnekleriyle Bilimsel Araştırma Yöntemleri ve Spss Uygulamaları. Ankara: Seçkin Yayınları.
15. Yıldırım A., Vardar B. (2024) Feminist Kuramın Sinematografik Anlatımla İfadesi, Marmara Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi MUJAD, 15(1):1-22.