A Qualitative Study on the Relationship between Self-Perception and Religion in the Context of Social Identity Theory: The Case of Women from Diyarbakır

Öz

Although the concept of identity is defined in various ways in different disciplines, it essentially refers to the process by which individuals define themselves based on the environmental conditions in which they were born and raised, and how they reflect this definition in their daily lives. Historical, biological, psychological, anthropological, and especially sociological factors play an important role in the formation of this process. In this study, the psychosocial dimension of identity is particularly emphasized. The main focus of the study is to examine the impact of religion on the social identities and self-perceptions of women living in Diyarbakır. The aim of the research is to analyze these women's self-perceptions within the framework of social identity theory, in the context of Kurdish identity and religious affiliation, through psychosocial variables such as in-group favoritism, exaggeration effect, and social comparisons. In this regard, a qualitative research method was preferred, and semi-structured interview technique was used as a data collection tool. The findings show that the factors shaping women's social identities are not singular but multidimensional and varied. The majority of participants stated that they perceived their social identities in a positive light. However, each individual's approach may have differed depending on the themes addressed in the study. Even though they were members of the same social group, it was observed that not all participants had similar views on every issue. When all the data were evaluated, it was concluded that religion was a strong determinant in the construction of the social identity of women in Diyarbakır.

Anahtar Kelimeler

• Religion
• Ethnic İdentity
• Women
• Self-Perception
• Social İdentity

Proje Numarası

04/386

Sosyal Kimlik Kuramı Bağlamında Kendilik Algısı ve Din İlişkisini Ele Alan Nitel Bir Çalışma: Diyarbakırlı Kadınlar Örneği

Öz

Kimlik kavramı, farklı disiplinlerde çeşitli şekillerde tanımlansa da, temelde bireyin doğup büyüdüğü çevresel koşulların etkisiyle kendisini nasıl tanımladığı ve bu tanımı yaşam pratiğine nasıl yansıttığı sürecini ifade eder. Bu sürecin oluşumunda tarihsel, biyolojik, psikolojik, antropolojik ve özellikle sosyolojik etkenler önemli rol oynar. Bu araştırmada ise kimliğin özellikle psikososyal boyutu ön plana çıkarılmıştır. Çalışmanın temel konusu, Diyarbakır'da yaşayan kadınların sosyal kimlikleri ile kendilik algıları üzerinde dinin ne tür bir etkiye sahip olduğunu incelemektir. Araştırmanın amacı, sosyal kimlik kuramı çerçevesinde, bu kadınların kendilik tasavvurlarını Kürt kimliği ve dini aidiyet bağlamında; iç grup kayırmacılığı, abartma etkisi ve sosyal karşılaştırmalar gibi psikososyal değişkenler üzerinden analiz etmektir. Bu doğrultuda nitel araştırma yöntemi tercih edilmiş ve veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış mülakat tekniği kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, kadınların sosyal kimliklerini şekillendiren faktörlerin tekil değil, çok boyutlu ve çeşitli olduğunu göstermektedir. Katılımcıların büyük bir kısmı, sosyal kimliklerini olumlu bir çerçevede algıladıklarını ifade etmiştir. Bununla birlikte, her bireyin yaklaşımı araştırma kapsamında ele alınan temalara göre farklılık gösterebilmiştir. Aynı sosyal grubun üyeleri olsalar da, tüm katılımcıların her konuda benzer görüşlere sahip olmadıkları gözlemlenmiştir. Tüm veriler değerlendirildiğinde, dinin Diyarbakırlı kadınların sosyal kimlik inşasında güçlü bir belirleyici olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Din
• Etnik Kimlik
• Kadın
• Kendilik Algısı
• Sosyal Kimlik Kuramı

Destekleyen Kurum

ANKARA YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ

Proje Numarası

04/386

Etik Beyan

etik izin alınmıştır.

Kaynakça

1. Can, M. (2021). Avrupa’da yaşayan Türklerde dini kimlik ve aidiyet algısı: Sandıklı örneği (Yüksek lisans tezi, Uşak Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı). Uşak.
2. Ağırdır, B. (2008). Kürtler ve Kürt sorunu. Konda Araştırma. [https://konda.com.tr/rapor/168/biz-kimiz-kurtler-vekurt- sorunu](https://konda.com.tr/rapor/168/biz-kimiz-kurtler-ve-kurt-sorunu).
3. Aksoy-Erdal, D., Dülger-Sümeyye, & Köksal, A. (2018). Bilimsel araştırmalarda evren, örneklem, varsayım ve değişken In Ö. Güngör (Ed.), Bilimsel araştırma süreçleri: Yöntem, teknik ve etiğe giriş (ss. 137–167). Ankara: Grafiker Yayınları.
4. Aydın, S. (1998). Kimlik sorunu: Ulusalcılık, Türk kimliği. Ankara: Öteki Matbaası.
5. Bauman, Z. (2001). Parçalanmış hayat (İ. Türkmen, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
6. Berger, P. L., & Luckmann, T. (2008). Gerçekliğin sosyal inşası: Bir bilgi sosyolojisi incelemesi (V. S. Öğütle, Çev.). İstanbul: Paradigma Yayıncılık.
7. Cebe, R. (2012). Dengbejlik ve melizma tekniği. Batman University Journal of Life Sciences, 1(1), 1153–1160.
8. Çevik, M. L. (2023). Sosyo-kültürel bir inşa olarak bireyselleşen Kürt dindarlığının imkânı (Doktora tezi, Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, Din Sosyolojisi Bilim Dalı). Ankara.

9. Crenshaw, K. (1989). Demarginalizing the intersection of race and sex: A Black feminist critique of antidiscrimination doctrine, feminist theory and antiracist politics. University of Chicago Legal Forum, 1989 (1), 139–167.
10. Dadak, E. (2018). Sosyal kimlik kuramı bağlamında bireylerin kimlik ve aidiyet tanımlamaları: Kocaeli Kafkas Kültür Derneği örneği (Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı). Ankara.
11. Demir, Z. (2021). Değişen toplumlarda ailenin değişmeyen özellikleri. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), 21(2), 770–791. https://doi.org/10.30627/cuilah.940820.
12. Erikson, E. H. (1968). Identity: Youth and crisis. New York, NY: W. W. Norton & Company.
13. Hall, S. (1996). Questions of cultural identity. London: Sage.
14. Jenkins, R. (2008). Social identity (3rd ed.). London: Routledge.
15. Eser, Ü. (2015). Kürt kimliğinin inşasını belirleyen söylemler (Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji Anabilim Dalı). İstanbul.
16. Fındık, F. (2020). Ceyhan’daki Arnavutlar: Din, kimlik ve bütünleşme (Yüksek lisans tezi, Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı). Adana.
17. Güngör, Ö. (2016). The social construction of identity and reality: The case of Kuşçuoğlu. International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 11(12), 67–82.
18. Güngör, Ö. (2024). Dönüşen zihinler, değişen aidiyetler: Türkiye’de dini gruplar. Ankara: Sonçağ Akademi.
19. Hogg, M. A., & Vaughan, G. M. (2011). Sosyal psikoloji (İ. Yıldız & A. Gelmez, Çev.). Ankara: Ütopya Yayınevi.
20. Karaca, M. (2012). Farklılaşma, bütünleşme ve birlikte yaşama üzerine. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 18, 226–238.
21. Karakurt, A. E. (2007). Diyarbakır örnekleminde etnik kimlik tartışmaları: Bir söylem analizi çalışması (Yüksek lisans tezi, Dicle Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı). Diyarbakır.
22. Kartopu, S. (2016). Dindarlık eğiliminin kimlik duygusu kazanımındaki rolü. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi,4(29), 244–268. S. (2005). Politics of piety: The Islamic revival and the feminist subject. Princeton University Press.
23. Marshall, G. (1999). Sosyoloji sözlüğü (O. Akmhay & D. Kömürcü, Çev.). Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları.
24. Mustafaoğlu, S. (2006). Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde kadının statüsüne yönelik bir araştırma (Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Yapı ve Sosyal Değişme Bilim Dalı).
25. Özalp, A. (2025). Farklılıkların gölgesinde: İlahiyat fakültesi öğrencilerinin sosyal dışlanma ve entegrasyon deneyimleri üzerine nitel bir araştırma. Eskiyeni, 56 (Mart), 155–188.
26. Özüdoğru, H. N. (2009). Kırsal yaşamda kadın ve din (Konya örneği) (Doktora tezi, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Anabilim Dalı, Din Sosyolojisi Bilim Dalı). İstanbul.
27. Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods (4th ed.). Thousand Oaks, CA: Sage. Peek, L. (2005). Becoming Muslim: The development of a religious identity. Sociology of Religion, 66(3), 215–242. https://doi.org/10.2307/4153097
28. Tajfel, H. (1982). Social psychology of intergroup relations. Annual Review of Psychology, 33, 1–39. Tajfel, H., & Turner, J. C. (1985). The social identity theory of intergroup behavior. In W. G. Austin & S. Worchel (Eds.), Psychology of intergroup relations (pp. 7–24). Chicago: Nelson-Hall.
29. Turner, J. C. (1975). Social comparison and social identity: Some prospects for intergroup behaviour. European Journal of Social Psychology, 5(1), 5–34. OKAD, 2026, Cilt 6, Sayı 1, Sayfa: 1-31
30. Turner, J. C. (1987). Rediscovering the social group: A self-categorization theory. Oxford: Basil Blackwell.
31. Uzunöz, A. (2021). Bilimsel araştırma becerileri ve araştırmada güncel desenler. Pegem Akademi.
32. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (6. bs.). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
33. Woodhead, L. (2007). Gender differences in religious practice and significance. The Oxford Handbook of the Sociology of Religion (pp. 566–584). Oxford University Press.