Hıristiyanlıkta Kutsal Mekanlarda Çaput Bağlama ve Bez Bırakma Pratikleri

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 255 - 277, 31.12.2025

Azize Uygun

https://doi.org/10.51490/oksident.1736336

Öz

Hıristiyanlıkta kutsal mekanlarda gerçekleştirilen ritüeller, inananların manevi bağlarını somutlaştırdıkları önemli dinî pratikler arasında yer almaktadır. Tarih boyunca gelişen bu ritüeller, insanların imanlarını ifade etme ve kutsal ile iletişim kurma çabalarının bir yansıması olmuştur. Bu ritüeller, kutsal mekanlarda insanların dilek ve dualarını bezler veya çaput parçaları aracılığıyla somutlaştırdığı uygulamalar olarak karşımıza çıkmaktadır. Hıristiyan azizlerine ait mezarların yanı sıra kutsal kabul edilen ağaçlar ve su kaynakları çevresinde de bu uygulamalara rastlanmaktadır. Bez bağlama ve bırakma uygulamaları sadece dua ile sınırlı kalmayıp, bireylerin manevi taleplerine yönelik beden ya da malzeme temelli adak ve niyetlerin de ifadesi olmuştur. Relik kültürüyle bağlantılı bu uygulamalarda, bez parçaları kutsal kalıntıların sembolik uzantıları olarak düşünülmüştür. Bu açıdan, çaput bağlama ve bez bırakma geleneklerinin maddi ve manevi kültürel unsurlar taşıyan zengin bir ritüel alanı oluşturduğu söylenebilir. Bu çalışma, Hıristiyanlık bağlamında şekillenen çaput bağlama ve bez bırakma pratiklerini tarihsel, kültürel ve işlevsel boyutlarıyla ele almaktadır. Genellikle İslam kültürüne özgü bir halk dindarlığı biçimi olarak algılanan bu uygulamanın, yalnızca İslam dünyasına değil Hıristiyanlık başta olmak üzere pek çok inanç sistemine ait benzer formlarla da sürdürüldüğü görülmektedir. Araştırma kapsamında özellikle Katolik gelenek merkez alınarak aziz mezarları, kutsal su kaynakları ve ağaçların halk inançları çerçevesinde nasıl kutsallaştırıldığı analiz edilmiştir. Ayrıca Hıristiyan aziz mezarlarına bırakılan bezler ile brandea ve relik (kutsal kalıntılar) uygulamaları arasındaki ilişki incelenerek konu detaylandırılmıştır. Örneklem, çoğunlukla Katolik geleneğin güçlü olduğu ve relik–brandea kültünün yoğun biçimde yaşandığı, veri açısından daha zengin olan farklı Hıristiyan ülkeler arasından seçilmiş olup çalışmanın tüm mezhepleri ve coğrafyaları kapsama iddiası bulunmamaktadır. Modernleşme ve dijitalleşme süreci ile birlikte, bu gelenekler sadece fiziksel mekanlara bağlı kalmayıp, online dua ve bez bırakma platformları gibi sanal alanlara da taşınmış, böylece inanç pratiği yeni mecralarda kendini yeniden üretebilmiştir. Bu durum, Hıristiyan halk dindarlığında bu pratiklerin canlılığını ve adaptasyon becerisini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda söz konusu pratiğin modern dönemde geçirdiği dönüşümler ele alınarak dijitalleşme süreciyle birlikte bu geleneğin sanal mekâna nasıl uyarlanabildiği üzerinde durulmuştur. Makale, bezle ilgili ritüellerin dinî ve kültürel uygulamalarını, seçilmiş örnekler ve akademik literatür ışığında değerlendirmekte, çaput bağlama ve bez bırakma pratiklerinin, Hıristiyan halk dindarlığında yalnızca tarihsel bir gelenek değil, aynı zamanda günümüzde de yaşayan ve dönüşen bir inanç biçimi olduğunu ortaya koymaktadır

Anahtar Kelimeler

Dinler Tarihi , Kutsal Mekân , Aziz , Dua Bezi , Online Dua.

Practices of Tying Rags and Leaving Cloths in Holy Places in Christianity

Öz

Rituals performed at sacred sites in Christianity are among the important religious practices through which believers embody their spiritual bonds. These rituals, which have evolved throughout history, have reflected people's efforts to express their faith and communicate with the sacred. These rituals manifest as practices in which people embody their wishes and prayers through cloths or pieces of cloth in sacred spaces. These practices are found not only around the tombs of Christian saints but also around sacred trees and water sources. The practice of tying and leaving cloths is not limited to prayer; it also expresses bodily or material-based offerings and intentions directed at individuals' spiritual needs. In these practices linked to relic culture, pieces of cloth are considered symbolic extensions of sacred relics. In this respect, it can be said that the traditions of tying and leaving cloths constitute a rich ritual domain encompassing both material and spiritual cultural elements. This study examines the historical, cultural, and functional dimensions of the tying and leaving cloths practices shaped within the context of Christianity. This practice, generally perceived as a form of folk religiosity specific to Islamic culture, is observed to be sustained not only in the Islamic world but also in similar forms within many belief systems, particularly Christianity. Focusing particularly on the Catholic tradition, the study analyzed how saints' tombs, holy springs, and trees are sanctified within the framework of folk beliefs. Furthermore, the relationship between the cloths placed on Christian saints' graves and the practices of brandea and relics (holy relics) was examined and explored in detail. The sample was selected from various Christian countries, where the Catholic tradition is strong and the relic-brandea cult is intensely practiced, and data is richer. The study does not claim to encompass all denominations or geographies. With the processes of modernization and digitalization, these traditions are no longer confined to physical spaces but have also migrated to virtual spaces such as online prayer and cloth-laying platforms, allowing faith practices to be reproduced in new environments. This demonstrates the vitality and adaptability of these practices in Christian folk religiosity. In this context, the transformations this practice has undergone in the modern era are examined, focusing on how this tradition has been adapted to the virtual realm through the process of digitalization. The article evaluates the religious and cultural practices of cloth-related rituals in light of selected examples and academic literature, demonstrating that the practices of rag tying and cloth leaving are not only a historical tradition in Christian folk piety but also a form of belief that lives on and evolves today.

Anahtar Kelimeler

History of Religions , Sacred Place , Saint , Prayer Cloth , Online Prayer.

Kaynakça

• “Prayer Wall. “Share Your Prayer Request and Pray for Others”. Erişim: 06.11.2025, https://prayerwall.online/.
• Abogado, Jannel N. “The Development of the Practice and Doctrine of the Cult of Saints in the Catholic Tradition”. Colloquıa Manilana, 1 (1993): 66-111.
• Andre, Vauchez. Sainthood in the Later Middle Ages. Çev. Jean Birrell, UK: Cambridge University Press, 2005.
• Arık, Durmuş. “Kırgızlarda Kurban Fenomeni”. AÜİFD, XLVI/1 (2005): 157-174.
• Arık, Durmuş. Hıristiyanlaştırılan Türkler: Çuvaşlar. Ankara: Berikan Yayınevi, 2012.
• Aydın, Mehmet. Ansiklopedik Dinler Sözlüğü. Konya: Din Bilimleri Yayınları, 2005.
• Bagnoli, Martina. “Dressing the Relics, Some Thoughts on the Custom of Relic Wrapping in Medieval Christianity”. Matter of Faith: An Interdisciplinary Study of Relics and Relic Veneration in the Medieval Period, ed. James Robinson v.dğr., Londra: The British Museum, 2014.
• Brazinski, Paul A. & Allegra R. P. Fryxell. “The Smell of Relics: Authenticating Saintly Bones and the Role of Scent in the Sensory Experience of Medieval Christian Veneration”. Papers from the Institute of Archaeology, 23 (1)/11 (2013): 1-15.
• Calvin, John. A Treatise on Relics. Çev. Count Valerian Krasinski, Edinburgh: Johnstone, Hunter & Co., 1870.
• Cassar, Paul. Medical Votive Offerings in the Maltese Islands. Great Britain and Ireland: Royal Anthropological Institute, 1964.
• Chiovaro, F. “Relics”. New Catholic Encyclopedia, Washington D.C.: McGraw-Hill, 1967, 12:239.
• Christ Community Church. “Prayer Wall”. Erişim: 28.06.2025, https://ccclife.org/resource/prayer-wall/.
• ChurchTrac. “ChurchTrac Blog”. Erişim: 28.06.2025, https://www.churchtrac.com/articles.
• Craughwell, Thomas J. St. Peter’s Bones. New York: Image, 2013.
• Crow, Alexander. “Why do Celts Hang Rags on Trees?”. Mark's Treasury of Celtic Christian Spirituality. Erişim: 23.02.2025, https://markscelticchristianspirituality.com/wp-content/uploads/2018/06/why-do-celts-hang-rags-on-trees.pdf.
• Cunningham, Lawrence S. A Brief History of Saints. UK: Blackwell Publishing, 2005.
• Çivgin, İzzet. Orta Çağ Tarihi. Ankara: Maya Akademi, 2008.
• Dafni, Amots. “On the Present-day Veneration of Sacred Trees in the Holy Land”. Folklore: Electronic Journal of Folklore, 48 (2011): 7-30.
• Dafni, Amots. “Why Are Rags Tied to the Sacred Trees of the Holy Land?”. Economic Botany, 56/4 (2002): 315-327.
• Davidson, Linda Kay & David M. Gitlitz. Pilgrimage from the Ganges to Graceland, an Encyclopedia. Santa Barbara, California: ABC Clio, 2002.
• Day, Cyrus L. “Knots and Knot Lore”. Western Folklore, 9/3 (1950): 229-256.
• Dikme, Nurcan. Türk İnanışlarında Iduk Yer-Sub ve Günümüzdeki Yansımaları. Doktora Tezi, Ankara: Ankara Üniversitesi, 2025.
• Düzgün, Ülkü Kara. “Giresun Adak Yerlerinde Tespit Edilen Çeşitli Uygulama, İnanış ve Efsaneler”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi /The Journal of International Social Research, II/7 (2009): 133-153.
• Eliade, Mircea. Patterns in Comparative Religion. Londra and New York: Sheed & Ward, lnc, 1958.
• Eliade, Mircea. The Sacred and the Profane: The Nature of Religion. Çev. Willard R. Trask, New York: Harcourt, Brace & World, 1959.
• Ergun, Pervin. Türk Kültüründe Ağaç Kültü. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları, 2004.
• Erkal, Mehmet Mustafa. “Estonların Geleneksel İnanışları Üzerine”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 65/2 (30 Kasım 2024): 903-922.
• Family Life Radio. “Prayer and Praise Wall”. Erişim: 21.05.2025, https://myflr.org/prayerwall/.
• Farbridge, Maurice H. Studies in Biblical and Semitic Symbolism. New York: Ktav Pub. House, 1970.
• Frazer, James G. Altın Dal, Büyü ve Din Üzerine Bir Çalışma. Çev. Mehmet H. Doğan, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2004.
• Freeman, Charles. Holy Bones, Holy Dust, How Relics Shaped the History of Medieval Europe. USA: Yale University Press, 2012.
• Geary, Patrick. Living with the Dead in the Middle Ages. Ithaca and Londra: Cornell University Press, 1994.
• Geisbusch, Jan Winfried. Awkward Objects: Relics, the Making of Religious Meaning, and the Limits of Control in the Information Age. Doktora Tezi, Londra: University College London, 2008.
• Girard, Lia. “What Is a Prayer Cloth (Prayer Shawl) and Are They Biblical?”. iBelieve.com. Erişim: 19.05.2025, https://www.ibelieve.com/christian-living/what-is-a-prayer-cloth-and-is-it-biblical.html.
• Gökbel, Ahmet. “Anadolu’da Yaşayan Halk İnanışlarından Çaput Bağlama ve Nazar”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1 (1996): 173-186.
• Gudeman, Stephan. “Saints, Symbols, and Ceremonies”. American Ethnologist, 3/4 (1976): 709-729.
• Günaltay, M. Şemseddin & Ahmet Gökbel. “Ölüleri Kutsallaştırma: Türbeler ve Ziyaret Yerleri”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1 (1996): 187-191.
• Günay, Nasuh. “Eğirdirde Yaşayan Halk İnançları, Sosyal, Kültürel ve Ekonomik Yönleri ile Eğirdir”. Isparta, 2001.
• Güngör, Harun. “Geleneksel Türk Din ve İnanışlarında Kutsal Mekân/ Ziyaret Yerlerinin Oluşumu”. Türkiye’de Dinler Tarihi’nin Kurumsallaşması Sürecinde Prof. Dr. Abdurrahman Küçük, ed. Ahmet Hikmet Eroğlu, Ankara: Berikan Yayınevi, 2016, 675-685.
• Hançerlioğlu, Orhan. “Ermiş”. İnanç Sözlüğü, Dinler, Mezhepler, Tarikatler, Efsaneler, İstanbul: Remzi Kitabevi, 1975.
• Harris, Ruth. Lourdes, Body and Spirit in the Secular Age. USA: Viking, 1999.
• Hartland, E. Sidney. “Pin-Wells and Rag-Bushes”. Folklore 4/4 (Aralık 1893): 451-470.
• Head, Thomas. “The Cult of the Saints”. The ORB: On-line Reference Book for Medieval Studies. Erişim: 14.05. 2025, https://the-orb.arlima.net/encyclop/religion/hagiography/cult.htm.
• Heinrich Heine. “The Pilgrimage to Kevlaar”. Çev. Emily Pfeiffer, Littel’s Living Age, 154 (1988): 103.
• Homeros v.dğr. Odysseia 3. bs. İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları, 2016.
• Hooper, Steven. “Bodies, Artefacts and Images: A Cross-cultural Theory of Relics”. Matter of Faith: An Interdisciplinary Study of Relics and Relic Veneration in the Medieval Period, ed. James Robinson v.dğr., Londra: The British Museum, 2014.
• Houlbrook, Ceri & Adam Parker. “Finding Love: The Materialities of Love-Locks and Geocaches”. Journal of Material Culture 23/1 (2020): 1-22.
• Houlbrook, Ceri. “Lessons From Love-Locks: The Archaeology of the Contemporary Assemblage”. Journal of Material Culture 26/2 (2018): 214-238.
• Işık, Ramazan. “Türklerde Ağaçla İlgili İnanışlar ve Bunlara Bağlı Kültler”. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi IX/2 (2004): 89-106.
• Jerusalem Prayer Team. “Home”. Erişim: 05.07.2025, https://www.jerusalemprayerteam.org/.
• Kalafat, Yaşar. Altaylar’dan-Anadolu’ya Kamizm-Şamanizm. 1. bs. İstanbul: Yeditepe, 2004.
• Karaoğlan, Hamza. “Anadolu’da Delikli Taş Kültü ve Etrafında Oluşan İnanışlar”. The Journal of Academic Social Resources 7/ 44 (2022): 1853-1862,
• Kerr, Fergus. “Unity and Difference in Christianity”. New Blackfriars 59/697 (1978): 248-256.
• Klein, Holger A. “Sacred Things and Holy Bodies: Collecting Relics from Late Antiquity to the Early Renaissance”. Treasures of Heaven: Saints, Relics, and Devotion in Medieval Europe, ed. Martina Bagnoli v.dğr., New Haven and Londra: Yale University Press, 2011, 55-69.
• Koç, Adem. “Kutsal Mekânlarda Delikli Taştan Geçme Ritüeline Arketipsel Bir Yaklaşım”. Bitig Türkoloji Araştırmaları Dergisi 1 (2022): 87-110.
• Logan, Patrick. The Holy Wells of Ireland. Gerrards Cross: Smythe, 1980.
• Lourdes Sanctuarie. “Bienvenue au Sanctuaire Notre-Dame de Lourdes (France)”. Erişim: 05.07.2025, https://www.lourdes-france.org/en/.
• Love Worth Finding Ministries. “Prayer Wall”. Erişim: 28.06.2025, https://www.lwf.org/prayer-wall.
• MacDonald, Scott D. “Modern Healing Cloths and Acts 19:11–12”. Themelios 50/2 (2025): 332-340.
• McCulloh, John M. “The Cult of Relics in The Letters and ‘Dialogues’ of Pope Gregory The Great: A Lexicographical Study”. Traditio 32 (1976): 145-184.
• Morgan, Giles. Saints. Harpenden, Herts: Pocket Essentials, 2009.
• Naso (Ovide), Publius Ovidius. Fasti (I-VI) Roma Takvimi ve Festivaller. Çev. Asuman Coşkun Abuagla, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2016.
• Niamh, Wycherley. The Cult of Relics in Early Medieval Ireland. Turnhout, Belgium: Brepols, 2015.
• Nickell, Joe. Relics of the Christ. USA: The University Press of Kentucky, 2007.
• Our Lady of Lourdes Hospitality North American Volunteers. “Lourdes Virtual Pilgrimage Experience”. Erişim: 12.10.2025, https://lourdesvolunteers.org/what-is-a-virtual-pilgrimage/.
• Pilgrimage In Medieval Ireland. “St Brendan’s Rag Tree and Holy Well at Clonfert Co Galway”. Erişim: 19.09.2014. https://pilgrimagemedievalireland.com/2014/09/19/st-brendans-rag-tree-and-holy-well-at-clonfert-co-galway/.
• Polat, Kemal. Katolik Hıristiyanlıkta Azizlik ve Azizler. Erzurum: Salkımsöğüt Yayınevi, 2008.
• Radlov, Wilhelm. Türklük ve Şamanlık. İstanbul: Örgün Yayınevi, 2008.
• Religious Educator’s Guide. “Vatican Splendors: A Journey through Faith and Art”. Erişim: 02.03.2025, http://www.evergreenexhibitions.com/images/pdf/Vatican_New_Religious_Educators_Guide.pdf.
• Rhys, John & T. E. Morris. “Sacred Wells in Wales”. Folklore 4/1 (1893): 55-79.
• Rothkrug, Lionel. “The Odour of Sanctity, and the Hebrew Origins of Christian Relic Veneration”. Historical Reflections, Berghahn Books 8/2 (1981): 95-142.
• Savage-Smith, Emilie. “Magic and Divination in Early Islam”. Magic and Divination in Early Islam, ed. Emilie Savage-Smith, Great Britain: Ashgate Variorum, 2004.
• Scott, Robert A. Miracle Cures, Saints, Pilgrimage, and the Healing Powers of Belief,. Berkeley Los Angeles Londra: University of California Press, 2010.
• Smith, Julia M. H. “Relics An Evolving Tradition in Latin Christianity”. Saints and Sacred Matter The Cult of Relics in Byzantium and Beyond, ed. Cynthia Hahn & Holger A. Klein, Washington, D.C.: Dumbarton Oaks Research Library and Collection Trustees for Harvard University, 2015.
• The Upper Room. “Prayer”. Erişim: 28.06.2025, https://www.upperroom.org/prayer.
• The Virtual St. Joseph Altar. “Your Virtual Goodie Bag”., Erişim: 05.07.2025, https://virtualstjosephaltar.com/goodiebag/.
• Turner, Victor. The Ritual Process: Structure and Anti-Structure. Şikago: Aldine Publishing Company, 1969.
• Uca, Alaattin. “Kaybolmuş Folklorik Değerlerimizden Biri: ‘Delikli Taş’”. A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 21 (2003): 163-167.
• Uygun, Azize. Hıristiyanlıkta Kutsal Nesneler (Relikler). Ankara: Eski Yeni Yayınları, 2020.
• Walhouse, M. J. “Rag-Bushes and Kindred Observances”. The Journal of the Anthropological Institute of Great Britain and Ireland 9 (1880): 97-106.
• Well Hopper, “Ffynnon Gybi, Llangybi”. Erişim: 13.05.2025, https://wellhopper.wales/2012/11/15/ffynnon-gybi-llangybi/.
• Wiśniewski, Robert. The Beginnings of the Cult of Relics. Oxford: Oxford University Press, 2019.
• Woodward, Kenneth L. Making Saints. USA: A Touchstone Book, 1990.
• Yarrow, Simon. The Saints, A Short History. UK: Oxford University Press, 2016.
• Yasin, Ann Marie. “Sacred Installations The Material Conditions of Relic Collections in Late Antique Churches”. Saints and Sacred Matter The Cult of Relics in Byzantium and Beyond, ed. Cynthia Hahn, Washington, D.C.: Dumbarton Oaks, 2015.