Peter of Gangra and His Diophysite Tendencies

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 235 - 254, 31.12.2025

Murat Kaya

https://doi.org/10.51490/oksident.1736989

Öz

Since the early centuries of Christianity, the city of Gangra (modern-day Çankırı) has been one of the most prominent and active Christian centers in Paphlagonia due to its strategic location. Even before a church was established in the region, many missionaries passed through this city, and the settled Christian population gradually increased alongside the migrating Christians. Consequently, the need to establish a church eventually arose, leading to the foundation of the Church of Gangra. Although there is no definitive source indicating the exact date of its foundation, it is known that the church already existed in the third century. From the mid-fourth century onwards, it was increasingly referred to as an independent church and appeared in sources as an autonomous diocese. Between the fourth and mid-fifth centuries, the number of bishops and metropolitans representing the Metropolis of Gangra in major councils of Christian history increased noticeably. Similarly, with its recognition as a metropolitan center and the conferral of the metropolitan title upon its bishop, the Church of Gangra expanded its influence within the ecclesiastical hierarchy during the fifth century. In classical sources, the Church of Gangra is most frequently associated with Bishop Peter, who personally attended the Council of Chalcedon in 451 and represented not only his own diocese but also several neighboring bishoprics. According to the proceedings of the Council, the Metropolitan of Gangra acted on behalf of certain nearby bishops, such as Polychronius of Dadybra and Theodore of Sora, by casting votes or signing in their stead. However, despite his significant role in such an important council, the information about Metropolitan Peter remains limited, which necessitates a focused examination of his life and theological orientation. Accordingly, this study answers questions concerning Peter’s identity, appointment, and consecration, while also analyzing his attitudes and theological tendencies as reflected in the sessions of the Council of Chalcedon. It is concluded that Peter was appointed by Proclus, Patriarch of Constantinople, and consecrated by Eusebius, Bishop of Ancyra. Primary sources, including the acts of the Council of Chalcedon and various church chronicles, provide valuable insights into Peter’s theological inclinations. The references particularly emphasize his tendency to exonerate certain clerics who had been condemned in the First and Second Councils of Ephesus. In conclusion, considering his stance during the Council of Chalcedon, it appears that Peter, though not with absolute certainty, exhibited a theological position closer to the dyophysite understanding.

Anahtar Kelimeler

History of Religions , Christianity , Çankırı , Metropolitan of Gangra , Church of Gangra , Peter of Gangra

Gangra Metropoliti Petrus ve Diofizit Eğilimleri

Öz

Hıristiyanlığın erken dönemlerinden itibaren Gangra (Çankırı) şehri bulunduğu lokasyon itibarıyla Hıristiyanlığın Paflagonya’daki en işlek ve etkin merkezlerinden biri olmuştur. Bölgede henüz bir kilise dahi kurulmamışken, çok sayıda misyoner bu şehirden geçmiş ve bölgede göç hâlinde bulunan Hıristiyanların dışında, sabit Hıristiyan nüfusu giderek artmıştır. Dolayısıyla, zaman içerisinde burada bir kilise kurulması gerekliliği doğmuş ve Gangra Kilisesi kurulmuştur. Bu noktada Gangra Kilisesi’nin tam olarak ne zaman kurulduğuna dair kesin bir kaynak bulunmamakla birlikte, üçüncü yüzyılda varlık gösterdiği bilinmektedir. Özellikle dördüncü yüzyılın ortalarından itibaren bağımsız bir kilise olarak daha sık anıldığı ve kaynaklarda müstakil bir piskoposluk olarak yer aldığı görülmektedir. Dördüncü yüzyıldan beşinci yüzyılın ortalarına kadar toplanan Hıristiyanlık tarihinin önemli konsillerinde, Gangra Metropolitliği’ni temsilen katılan piskopos ve metropolitlerin sayısında artış gözlenmektedir. Benzer şekilde, Gangra Kilisesi’nin “metropolitlik” merkezi olarak kabul edilmesi ve piskoposunun metropolit unvanını almasıyla birlikte, beşinci yüzyılda kilise yapısı içindeki etkisini ve nüfuzunu artırdığı anlaşılmaktadır. Klasik literatürdeki referanslar incelendiğinde, Gangra Kilisesi’nin adı, en çok Petrus isimli bir piskoposla birlikte anılmaktadır. Öyle ki Petrus, 451 yılında toplanan Khalkedon (Kadıköy) Konsili’ne bizzat katılmış ve yalnızca Gangra Kilisesi’ni değil, çevredeki bazı piskoposlukları da temsil etmiştir. Nitekim Khalkedon Konsili oturum tutanaklarına göre, Gangra Metropoliti’nin, kendi himayesinde bulunan ya da bulunmayan Dadybra Piskoposu Polychronius ve Sora Piskoposu Theodorus gibi bazı komşu piskoposlar adına oy kullandığı veya imza attığı görülmektedir. Ancak böylesine önemli bir konsile katılmış olan bu metropolit hakkında literatürdeki bilgilerin sınırlı olması Petrus özelinde bir çalışma yapılması gereğini doğurmuştur. Dolayısıyla bu çalışmada, Gangra Metropoliti Petrus’un kimliği, ne zaman ve kim tarafından atandığı gibi sorulara odaklanılmış; ayrıca 451 yılında toplanan Khalkedon Konsili’ndeki tutumları incelenerek teolojik görüşlerine dair bazı çıkarımlar sunulmuştur. Çalışmanın sonucunda, Petrus’un dönemin Konstantinopolis Patriği Proclus tarafından atandığı ve Ancyra Piskoposu Eusebius tarafından takdis edildiği anlaşılmıştır. Çalışmanın en temel kaynakları arasında yer alan Khalkedon Konsili tutanakları ve bazı kilise kroniklerinden Petrus’un teolojik eğilimleri hakkında ipucu vermesi açısından bilhassa bahsedilmiştir. I. ve II. Efes Konsili’nde mahkûm edilen bazı din adamlarının mahkûmiyetlerinin Khalkedon Konsili’nin ilgili oturumlarında yeniden ele alındığı ve Petrus’un bu kişileri aklama eğilimi gösterdiği özellikle vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Khalkedon Konsili’ndeki tutumu dikkate alındığında Petrus’un, kesin olmamakla birlikte, diofizit anlayışa daha yakın bir duruş sergilediği sonucuna varmak kaçınılmaz görünmektedir.

Anahtar Kelimeler

Dinler Tarihi , Hıristiyanlık , Çankırı , Gangra Metropolitliği , Gangra Kilisesi , Gangra Metropoliti Petrus

Kaynakça

• Assemanus, Joseph Simonius. Bibliotheca Orientalis Clementino-Vaticana : Tomus Primus De Scriptoribus Syris Orthodoxis. Romæ: Typis Sacræ Congregationi de Propaganda Fide, 1719.
• Baronii, Caesaris. Annales Ecclesiastici Tomus 8. Paris: Apud Victorem Palmé, 1867.
• Baronii, Caesaris. Annales Ecclesiastici Tomus 9. Paris: Barri-Ducis, 1867.
• Baronii, Caesaris. Annales Ecclesiastici Tomus 11. Paris: Barri-Ducis, 1867.
• Bingham, Joseph. Origines Ecclesiasticae: Or The Antiquities of Christian Church. 9 volumes, London: William Straker, 1843.
• Chadwick, Henry. The Church in Ancient Society From Galilee to Gregory the Great. Oxford: Clarendon Press, 2001.
• Cleenewerck, Laurent. His Broken Body: Understanding and Healing the Schism between the Roman Catholic and Eastern Orthodox Churches. Washington: Euclid University Consortium Press, 2007.
• Crabbe, Anna. “The Invitation List To The Council of Ephesus And Metropolitan Hierarchy in The Fifth Century.” The Journal of Theological Studies, New Series/32/2 (October 1981).
• Cramer, J. A. A Geographical and Historical Description of Asia Minor. 2 cilt, Oxford: Oxford University Press, 1832.
• Dagron, Gilbert. Naissance d’une Capitale : Constantinople et Ses Institutions de 330 à 451. Second Edition. Paris: Presses Universitaires de France, 1984.
• D’Ales, A. “La Lettre d’Ibas à Mares Le Persan.” Recherches de sciences religieuse, 22 (1932): 5–25.
• DelCogliano, Mark. “Acts of the Second Council of Constantinople (May–June 553): Selected Proceedings and the Fourteen Canons Inroduction and Translation by Mark DelCogliano.” In Christ: Chalcedon Beyond, ed. Andrew. R. Gallwitz et al., The Cambridge Edition of Early Christian Writings, Cambridge University Press, 2022, 4: 339–389.
• DelCogliano, Mark (ed.). “Timothy Aelurus, Petition to Emperor Leo (Introduction by Mark DelCogliano & Translation by F.f. Hamilton and E.W. Brooks.” In Christ: Chalcedon Beyond, The Cambridge Edition of Early Christian Writings, IV, Cambridge, New York, Melbourne: Cambridge University Press, 2022.
• Ducino, Ludovico. Specimen Observationum Ad Nestorianam Historium. Paris: Apud Joannem Guignard, 1698.
• Esbroeck, Michael van. “Who Is Mari, The Adressee of Ibas’ Letter?” The Journal of Theological Studies, New Series/38/1 (198AD): 129–135.
• Fortacı, Talha. “Nestûrîliğin Ortaya Çıkış Süreci.” Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 18/2 (2018): 63–99.
• Giftopoulou, Sofia. “Metropolis of Gangra.” Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, November 28, 2003.
• Girvés, Margarita Vallejo. “Banished Bishops Were Not Alone: The Two Cases of Theodoros Anagnostes, Guardian and Assistan.” In Clerical Exile in Late Antiquity, edited by A. C. Jacobsen et al., New York: Peter Lang, 2016.
• Gür, Durmuş & Yaşar Serkal. “Paphlagonia Bölgesi’nde Geç Antik ve Erken Bizans Yerleşimi: Sora.” Journal of History Culture and Art Research, 6/3 (2017): 757–780.
• Güzel, Fatih. “Gangra (Çankırı) Sinodu.” ÇKÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9/2 (2018): 96–109.
• Hamilton, Frederick John & E. W Brooks (eds.). The Syriac Chronicle Known as That of Zachariah of Mitylene. London: Methuen & Co., 1899.
• Hecke, J. V. et al. (eds.). Acta Sanctorum Octobris Tomus Decimus. Paris: Apud Victorem Palmé, 1869.
• Hefele, Charles Joseph. A History of the Councils of the Church : From the Original Documents. Edinburgh: T. & T. Clark, 1896.
• Honigmann, E. “La Liste Originale Des Pères De Nicée : A Propos de l’Évêché de « Sodoma » En Arabie.” Byzantion, 14/1 (1939): 17–76.
• Janin, Raymond & Daniel Stiernon. “Gangres.” Dictionnarie d’ Historire et Geographie Eccesiastiques, ed. R. Aubert, Paris: Letouzy et Ane, 1981, 19: 1091–1103.
• Jonkers, E. J. Acta et Symbola Conciliorum Quae Saeculo Quarto İlabita Sunt. Leiden: E. J. Brill, 1954.
• Kaçar, Turhan. “İstanbul Piskoposluğunun Doğuşu ve Yükselişi.” Akademik Araştırmalar Dergisi, 3/9–10 (2001): 91–123.
• Kaçar, Turhan. “Konstantiopolis Kilisesi’nin Kuruluşu: Mitoloji ve Tarih.” Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, 14 (2008): 117–140.
• Karalevsky, C. “Ancyre.” Dictionnaire d’histoire et de Géographie Ecclésiastiques. Tome Deuxième. Fasc. 7-12, ed. Alfred Baudrillart, Paris: Letouzy et Ane, 1914, 12: 1538–1543.
• Kaya, Murat. “Aleksandrealı Dioscorus: Kristolojisi ve Gangra Sürgünü.” Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 61 (2025): 90–109.
• Kaya, Murat. “Çankırılı Bir Hristiyan Azizi: Hypatius.” Karatekin Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 7/1 (2019): 79–94.
• Kelly, J. N. D. The Oxford Dictionary of Popes. Oxford & New York: Oxford University Press, 1988.
• Labourt, Jerome. Le Christianisme Dans L’Empire Perse Sous La Dynastie Sassanide (224-632). Paris: Librairie Victor Lecoffre, 1904.
• Lampe, G. W. H. (ed.). “Μητροπολίτης.” A Patristic Greek Lexicon, Oxford: Clarendon Press, 1961, 870.
• Le Quien, Michaelis. Oriens Christianus: In Quatuor Patriarchatus Digestus : Quo Exhibentur Ecclesiae,Patriarchae Caeterique Praesules Totius Orientis. Paris: Ex Typographia Regia, 1740.
• Lupum, Christianum. Synodorum Generalium Ac Prouincialium Decreta et Canones, Scholijs, Notis, Ac Historicâ Actorum Dissertatione Illustrati per Fr. Christianum Lupum Imprensem ... Pars Prima [-Secunda]: Pars Prima, Complectens Synodum Nicænam, Sardicensem, Constantinopolitam, Ephesinam, Chalcedonensem, & Quintam Generalem. Bruxellis: Francisci Foppens, 1673.
• Malaty, Fr. Tadrous. Introduction to the Coptic Church. Alexandria: St. George’s Coptic Church, 1993.
• Mansi, J.D. Sacrorum Conciliorum Nova Amplissima Collectio Vol 7. Apud Antonium Zatta, 1792.
• Mansi, J.D. (ed.). Sacrorum Conciliorum Nova et Amplissima Collectio Tomus Sextus Ab Anno CCCCXLI. Ad Annum CCCCLI. Florence, 1761.
• Mansi, J.D. (ed.). Sacrorum Conciliorum Nova et Amplissima Collectio Tomus Quintus Ab Anno CCCCXXXI. Ad Annum CCCCXLI. Florence: Expensis Antonii Zatta, 1761.
• Mckim, Donald K. (ed.). Westminster Dictionary of Theological Terms. Louisville, Kentucky: Westminster John Knox Press, 1996.
• Menze, Volker L. Patriarch Dioscorus of Alexandria The Last Pharaoh and Ecclesiastical Politics in the Later Roman Empire. Oxford: Oxford University Press, 2023.
• Migne, J.P. (ed.). Patrologiae Cursus Completus: Series Graeca. Paris and Leipzig: Imprimerie Catholique, 1857.
• Migne, J.P. (ed.). Patrologiae Cursus Completus: Series Graeca. Paris: Imprimerie Catholique, 1858.
• Migne, J.P. (ed.). Patrologiae Latinae: Sancti Leonis Magni Romani Pontificis Opera Omnia Tomus Primus. Paris: Petit-Montrouge, 1846.
• Mosheim, John Lawrence. An Ecclesiastical History: Ancient and Modern From The Birth of Christ and Beginning of The Present Century. Philadelphia: Stephen C. Ustic, 1798.
• Tarakçı, Muhammet. “Nestorius ve Kristolojisi.” Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 19/1 (2010): 215–241.
• Price, Richard & Michael Gaddis (eds.). The Acts of the Council of Chalcedon. Liverpool: Liverpool University Press, 2005.
• Price, Richard & Thomas Graumann (eds.). The Council of Ephesus of 431 Documents and Proceedings. Liverpool: Liverpool University Press, 2020.
• Przyszychowska, Marta. “The Date of The Council of Gangra Reconsidered (358).” Journal of Early Christian Studies, 30/2 (2022): 223–243.
• Sellers, R. V. The Council of Chalcedon: A Historical and Doctrinal Survey. London: S.P.C.K, 1953.
• Shwartz, Eduard. Acta Conciliorum Oecumenicorum. Concilium Universale Chalcedonsis. Berlin: Walter de Gruyter, 1914.
• Theophanes. The Chronicle of Theophanes Confessor. Trans. R. Scott & C. Mango, Oxford: Clarendon Press, 1997.
• Theopistus. Vit. Dioscori. (Nau, François. Théopiste Histoire de Dioscore, Patriarche d’Alexandrie, Écrıte Par Son Disciple Théopiste. Paris: Journal Asiatique, ou Recueil de Mémoires d’’Extraits Et de Notices, 1903).