Gangra Metropoliti Petrus ve Diofizit Eğilimleri

Since the early centuries of Christianity, the city of Gangra (modern-day Çankırı) has been one of the most prominent and active Christian centers in Paphlagonia due to its strategic location. Even before a church was established in the region, many missionaries passed through this city, and the settled Christian population gradually increased alongside the migrating Christians. Consequently, the need to establish a church eventually arose, leading to the foundation of the Church of Gangra. Although there is no definitive source indicating the exact date of its foundation, it is known that the church already existed in the third century. From the mid-fourth century onwards, it was increasingly referred to as an independent church and appeared in sources as an autonomous diocese. Between the fourth and mid-fifth centuries, the number of bishops and metropolitans representing the Metropolis of Gangra in major councils of Christian history increased noticeably. Similarly, with its recognition as a metropolitan center and the conferral of the metropolitan title upon its bishop, the Church of Gangra expanded its influence within the ecclesiastical hierarchy during the fifth century. In classical sources, the Church of Gangra is most frequently associated with Bishop Peter, who personally attended the Council of Chalcedon in 451 and represented not only his own diocese but also several neighboring bishoprics. According to the proceedings of the Council, the Metropolitan of Gangra acted on behalf of certain nearby bishops, such as Polychronius of Dadybra and Theodore of Sora, by casting votes or signing in their stead. However, despite his significant role in such an important council, the information about Metropolitan Peter remains limited, which necessitates a focused examination of his life and theological orientation. Accordingly, this study answers questions concerning Peter’s identity, appointment, and consecration, while also analyzing his attitudes and theological tendencies as reflected in the sessions of the Council of Chalcedon. It is concluded that Peter was appointed by Proclus, Patriarch of Constantinople, and consecrated by Eusebius, Bishop of Ancyra. Primary sources, including the acts of the Council of Chalcedon and various church chronicles, provide valuable insights into Peter’s theological inclinations. The references particularly emphasize his tendency to exonerate certain clerics who had been condemned in the First and Second Councils of Ephesus. In conclusion, considering his stance during the Council of Chalcedon, it appears that Peter, though not with absolute certainty, exhibited a theological position closer to the dyophysite understanding.

Hıristiyanlığın erken dönemlerinden itibaren Gangra (Çankırı) şehri bulunduğu lokasyon itibarıyla Hıristiyanlığın Paflagonya’daki en işlek ve etkin merkezlerinden biri olmuştur. Bölgede henüz bir kilise dahi kurulmamışken, çok sayıda misyoner bu şehirden geçmiş ve bölgede göç hâlinde bulunan Hıristiyanların dışında, sabit Hıristiyan nüfusu giderek artmıştır. Dolayısıyla, zaman içerisinde burada bir kilise kurulması gerekliliği doğmuş ve Gangra Kilisesi kurulmuştur. Bu noktada Gangra Kilisesi’nin tam olarak ne zaman kurulduğuna dair kesin bir kaynak bulunmamakla birlikte, üçüncü yüzyılda varlık gösterdiği bilinmektedir. Özellikle dördüncü yüzyılın ortalarından itibaren bağımsız bir kilise olarak daha sık anıldığı ve kaynaklarda müstakil bir piskoposluk olarak yer aldığı görülmektedir. Dördüncü yüzyıldan beşinci yüzyılın ortalarına kadar toplanan Hıristiyanlık tarihinin önemli konsillerinde, Gangra Metropolitliği’ni temsilen katılan piskopos ve metropolitlerin sayısında artış gözlenmektedir. Benzer şekilde, Gangra Kilisesi’nin “metropolitlik” merkezi olarak kabul edilmesi ve piskoposunun metropolit unvanını almasıyla birlikte, beşinci yüzyılda kilise yapısı içindeki etkisini ve nüfuzunu artırdığı anlaşılmaktadır. Klasik literatürdeki referanslar incelendiğinde, Gangra Kilisesi’nin adı, en çok Petrus isimli bir piskoposla birlikte anılmaktadır. Öyle ki Petrus, 451 yılında toplanan Khalkedon (Kadıköy) Konsili’ne bizzat katılmış ve yalnızca Gangra Kilisesi’ni değil, çevredeki bazı piskoposlukları da temsil etmiştir. Nitekim Khalkedon Konsili oturum tutanaklarına göre, Gangra Metropoliti’nin, kendi himayesinde bulunan ya da bulunmayan Dadybra Piskoposu Polychronius ve Sora Piskoposu Theodorus gibi bazı komşu piskoposlar adına oy kullandığı veya imza attığı görülmektedir. Ancak böylesine önemli bir konsile katılmış olan bu metropolit hakkında literatürdeki bilgilerin sınırlı olması Petrus özelinde bir çalışma yapılması gereğini doğurmuştur. Dolayısıyla bu çalışmada, Gangra Metropoliti Petrus’un kimliği, ne zaman ve kim tarafından atandığı gibi sorulara odaklanılmış; ayrıca 451 yılında toplanan Khalkedon Konsili’ndeki tutumları incelenerek teolojik görüşlerine dair bazı çıkarımlar sunulmuştur. Çalışmanın sonucunda, Petrus’un dönemin Konstantinopolis Patriği Proclus tarafından atandığı ve Ancyra Piskoposu Eusebius tarafından takdis edildiği anlaşılmıştır. Çalışmanın en temel kaynakları arasında yer alan Khalkedon Konsili tutanakları ve bazı kilise kroniklerinden Petrus’un teolojik eğilimleri hakkında ipucu vermesi açısından bilhassa bahsedilmiştir. I. ve II. Efes Konsili’nde mahkûm edilen bazı din adamlarının mahkûmiyetlerinin Khalkedon Konsili’nin ilgili oturumlarında yeniden ele alındığı ve Petrus’un bu kişileri aklama eğilimi gösterdiği özellikle vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Khalkedon Konsili’ndeki tutumu dikkate alındığında Petrus’un, kesin olmamakla birlikte, diofizit anlayışa daha yakın bir duruş sergilediği sonucuna varmak kaçınılmaz görünmektedir.