Muş Ekolojik Koşullarında Bazı Nohut (Cicer arietinum L.) Genotiplerinin Fizyolojik ve Agronomik Özelliklerinin İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 4, 1727 - 1738, 16.09.2025

Mehmet Karaman

https://doi.org/10.47495/okufbed.1645217

Öz

Çalışma, Muş ilinin yağışa dayalı koşullarında 2022 yılı nohut yetiştirme sezonunun geç ilkbahar koşullarında yapıldı. Deneme deseni, tesadüf blokları deneme deseninde 3 tekerrürlü olarak tasarlandı. On üç tescilli ve bir yerel nohut çeşidi materyal olarak kullanıldı. İncelenen özelliklerden metrekarede bitki sayısı, çiçeklenme süresi, normalize edilmiş vejetasyon indeksi ve canopy sıcaklığında p≤0,01 seviyesinde, tane veriminde ise p≤0,05 düzeyinde genotipler arasında önemli varyasyon olduğu belirlendi. Metrekarede bitki sayısı 13,33-24,00 adet/m2, tane verimi 65,05-100,40 kg/da, çiçeklenme süresi 47,67-54,67 gün, normalize edilmiş vejetasyon indeksi 0,373-0,500, canopy sıcaklığı 32,05-34,70 oC arasında değişim gösterdi. Korelasyon analizi sonuçları; bitki boyu (r=0,376*), metrekarede bitki sayısı (r=0,415**) ve normalize edilmiş vejetasyon indeksi (r=0,468**)’nin tane verimi ile pozitif ve önemli ilişkili olduğunu gösterdi. Araştırmada, çiçeklenme süresini kısa ve bitki örtüsünü serin tutan genotiplerin tane verimi bakımından ön sıralarda olduğu gözlemlendi. Gelecekte Muş ili ve benzer ekolojilerde nohut fizyolojisi üzerine daha fazla araştırma yapılmasının faydalı olacağı sonucuna varıldı.

Anahtar Kelimeler

Nohut , Tane verimi , NDVI , Canopy sıcaklığı

Investigation of Physıologıcal and Agronomic Characteristics of Some Chickpea (Cicer arietinum L.) Genotypes in Muş Ecological Conditions

Öz

The study was conducted in the late spring conditions of the 2022 chickpea growing season in the rainfed conditions of Muş province. The experiment was designed as a randomized block design with 3 replications. Thirteen registered and one landrace chickpea varieties were used as material. Among the examined traits, it was determined that there was significant variation among the genotypes at p≤0.01 level in the number of plants per square meter, flowering time, normalized difference vegetation index and canopy temperature, and at p≤0.05 level in grain yield. The number of plants per square meter 13.33-24.00 plants/m2, grain yield 65.05-100.40 kg/da, flowering time 47.67-54.67 days, normalized difference vegetation index 0.373-0.500 and canopy temperature between 32.05-34.70 oC were varied. Correlation analysis results showed that plant height (r=0.376*), number of plants per square meter (r=0.415**) and normalized difference vegetation index (r=0.468**) were positively and significantly correlated with grain yield. In the research, it was observed that genotypes that kept the flowering period short and the canopy cool were at the forefront in terms of grain yield. It was concluded that it would be beneficial to conduct further research on chickpea physiology in Muş province and similar ecologies in the future.

Anahtar Kelimeler

Chickpea , Grain yield , NDVI , Canopy temperature

Kaynakça

• Açıkgöz N. Nohut Tarımı. T.C. Tarım Orman ve Köy İşleri Bakanlığı, Ege Bölge Zirai Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları; 1987.
• Atmaca E. Eskişehir koşullarında bazı nohut çeşit ve hatlarında farklı ekim zamanı ve sıra arası mesafelerinin verim, verim unsurları ve kalite üzerine etkisi. Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, sayfa no:2, Ankara, Türkiye, 2008.
• Babagil GE. Muş ekolojik koşullarında bazı nohut (Cicer arietinum L.) çeşitlerinin verim ve verim unsurlarının değerlendirilmesi. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi 2010; 7(3): 181-186.
• Balota M., Payne WA., Evett SR., Lazar MD. Canopy temperature depression sampling to assess grain yield and genotypic differentiation in winter wheat. Crop Science 2007; 47: 1518-1529.
• Bayrak H., Önder M. Konya ekolojisinde tarımı yapılan yerel nohut popülasyonları ve çeşitlerinin (Cicer arietinum L.) tarımsal, teknolojik ve besinsel karakterlerinin belirlenmesi. Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Dergisi 2017; 26: 52-61.
• Biçer BT., Anlarsal AE. Diyarbakır yöresi nohut (Cicer arietinum L.) köy popülasyonlarının tarımsal, morfolojik ve fenolojik özellikler için değerlendirilmesi. Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 2005; 9(3): 1-8.
• Ceran F. Farklı zamanlarda ekilen nohut (Cicer arietinum L.) çeşitlerinin bazı tarımsal özelliklerinin belirlenmesi. Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek lisans tezi, sayfa no:5, Konya, Türkiye, 2015.
• Ceran F., Önder M. Farklı dönemlerde ekilen nohut çeşitlerinde (Cicer arietinum L.) bazı tarımsal özelliklerin belirlenmesi. Selçuk Tarım bilimleri Dergisi 2016; 3(1): 25-29.
• Çiftçi V., Toğay N., Toğay Y. Determining relationship among yield and some yield components using path coefficient analysis in chickpea (Cicer arietinum L.). Asian Journal of Plant Sciences 2004; 3(5): 632-635.
• Çirka M., Kulaz H., Baran İ. Nohutta (Cicer arietinum L.) fosfor ve çinko uygulamalarının verim ve verim özellikleri üzerine etkileri. Akademik Ziraat Dergisi 2024; 13(1): 159-168.
• Demirci Ö., Bildirici N. Şanlıurfa ekolojik koşullarında yetiştirilen bazı nohut (Cicer arietinum L.) çeşitlerinin verim ve verim unsurlarının belirlenmesi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi 2020; 20: 656-662.
• Doğan Y., Ertaş M., Doğan S. Nohut (Cicer arietinum L.) çeşitlerinin Mardin-Kızıltepe ve Şanlıurfa-Bozova koşullarında verim ve verim unsurları bakımından değerlendirilmesi. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi 2023; 10(3): 739-749.
• Ercan MYİ., Uzun S., Özaktan H. Kayseri ekolojik koşullarında farklı ekim zamanlarının nohut (Cicer arietinum L.) bitkisinde verim, verim unsurları ve kalite üzerine etkileri. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi 2019; 16: 434-440.
• Erdemci İ. Güneydoğu Anadolu Bölgesi koşularında farklı nohut (Cicer arietinum L.) genotiplerinin yazlık ve kışlık ekimlerinde bazı tarımsal ve teknolojik özeliklerinin belirlenmesi. Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi, sayfa no:61, Adana, Türkiye, 2012.
• Gogoi N., Baruah KK., Meena RS. Grain legumes: Impact on soil health and agroecosystem. Chapter: 16, Legumes for Soil Health and Sustainable Management: Springer, Singapore 2018.
• Gomez KA., Gomez AA. Statistical procedures for agricultural research. 2nd Ed. John Willey and Sons, Inc.: New York; 1984.
• Gündoğdu KS. Buğday ekili parsellerde NDVI değerlerinin konumsal ve zamana bağlı değişiminin belirlenmesi. KSÜ Tarım ve Doğa Dergisi 2018; 21(4): 492-499.
• Güneş A., Tekatlı M., Ertürk E., Kılınç C. Kahramanmaraş koşullarında bazı ileri nohut (Cicer arietinum L.) genotiplerinde tarımsal özelliklerin incelenmesi. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi 2022; 9(1): 119-131.
• Karaköy T. Çukurova ve Orta Anadolu Bölgelerinden toplanan bazı yerel nohut (Cicer arietinum L.) genotiplerinin verim ve verimle ilgili özelliklerinin belirlenmesi üzerine bir araştırma. Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora tezi, sayfa no:25-26, Adana, Türkiye, 2008.
• Karaman M., Erdemci İ., Kaya S. Muş ekolojik koşullarında bazı tescilli nohut (cicer arietinum L.) çeşitlerinin verim, kalite ve agronomik özellikler bakımından değerlendirilmesi. Anadolu, J. of AARI 2024; 34(1): 1-12.
• Kaya Y., Karaömerlioğlu Ö., Barış EF., Topaldemir H. Nohut hasadının elle yapılışı ve buna bağlı ortaya çıkan sorunlar (Tufanbeyli örneği). Premium e-Journal of Social Sciences 2023; 8(38): 226-235.
• Kurtarıcı H., Yücel D. Mardin ilinden toplanan yerel nohut genotiplerinin karakterizasyonu. ISPEC Tarım Bilimleri Dergisi 2023; 7(1): 60-71.
• Küçükalbay M., Akbolat D. Nohut hasadı için yerel olarak geliştirilen makine ile dane kaybının belirlenmesi. Ziraat Fakültesi Dergisi 2012; 7(1): 1307-1315.
• Mupangwa W., Nyagumbo I., Liben F., Chipindu L., Craufurd P., Mhkuhlani S. Maize yields from rotation and intercropping systems with different legumes under conservation agriculture in contrasting agro-ecologies. Agriculture, Ecosystems and Environment 2021; 306: 107170.
• Oğuz A., Erman M. Siirt ekolojik koşullarında farklı ekim zamanlarında ekilen nohut çeşitlerinin verim, verim öğeleri ve nodülasyon üzerine etkisi. MAS Journal of Applied Sciences 2021; 6(3): 564-575.
• Ölmez M. Nohut (Cicer arietinum L.)’ta sıra arası mesafesi ile bitki sıklığının verim ve verim öğeleri üzerine etkileri. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, sayfa no:28, Van, Türkiye, 2014.
• Özaktan H., Erol O. Determination of some physical properties of chickpea (Cicer arietinum L.) varieties cultivated in Kayseri ecological conditions. Journal of Erciyes Agriculture and Animal Science 2023; 6(1): 67-72.
• Purushothaman R., Krishnamurthy L. Timing of sampling for the canopy temperature depression can be critical for the best differentiation of drought tolerance in chickpea. SAT eJournal 2014; 1(1): 1-9.
• Reckling M., Hecker JM., Bergkvist G., Watson CA., Zander P., Schlafke N., Stoddard FL., Eory V., Topp CFE., Marie J., Bachinger J. A cropping system assessment framework-Evaluating effects of introducing legumes into crop rotations. European Journal of Agronomy 2016; 76: 186-197.
• Reynolds MP, Nagarajan S., Razzaque MA., Ageeb OAA. Heat tolerance, application of physiology in wheat breeding. Mexico: CIMMYT; 2001.
• Rodriguez C., Carlsson G., Englund J., Flöhr A., Pelzer E., Jeuffroy M., Makowski D., Jensen ES. Grain legume-cereal intercropping enhances the use of soil-derived and biologically fixed nitrogen in temperate agroecosystems. A meta-analysis. European Journal of Agronomy 2020; 118: 126077.
• Sarımurat MŞ., Kulaz H., Erdin F. Van ekolojik koşullarında yetiştirilebilen bazı nohut (Cicer arietinum L.) çeşitlerinde verim ve kalite özelliklerinin belirlenmesi. MAS Journal of Applied Sciences 2022; 7(1): 128-138.
• Singh KB., Holly, L., Bejiga G. A catolog of kabuli chickpea germplasm. ICARDA 1991; 398.
• Şehirali S. Yemeklik tane baklagiller. A.Ü. Ziraat Fakültesi Yayınları 1089; 1988.
• Toğay N., Toğay Y., Erman M., Doğan Y., Çığ F. Kuru ve sulu koşullarda farklı bitki sıklıklarının bazı nohut (Cicer arientum L.) çeşitlerinin verim ve verim öğelerine etkisi. Tarım Bilimleri Dergisi 2005; 11(4): 417-421.
• Türk Z., Koç M. Diyarbakır koşullarında kuru ve sulu olarak yetiştirilen nohut (Cicer arietinum L.)’un verim ve verim unsurlarının belirlenmesi üzerine bir araştırma. Türkiye 5. Tarla Bitkileri Kongresi, 13-17 Ekim 2003, Diyarbakır.
• Uzun A., Özçelik H., Yılmaz S. Seçilmiş bazı nohut (Cicer arietinum L.) hatlarının agronomik ve kalite özellikleri bakımından değerlendirilmesi. Akademik Ziraat Dergisi 2012; 1(1): 29-36.
• Üstün A. Kuzey-Geçit bölgesinde nohut verimliliğini arttırma yolları. Tarım ve Köy Dergisi, Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı 1994.
• Yıldız H., Mermer A., Ünal E., Akbaş F. Türkiye bitki örtüsünün NDVI verileri ile zamansal ve mekansal analizi. Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Dergisi 2012; 21(2): 50-56.
• Zhang C., McGee RJ., Vandemark GJ., Sankaran S. Crop performance evaluation of chickpea and dry pea breeding lines across seasons and locations using phenomics data. Frontiers and Plant Science 2021; 12: 640259.