Dış Mekan Süs Bitkisi Fidanlıklarının Atık Yönetiminin Sürdürülebilir Olmasını Etkileyen Faktörlerin Analitik Ağ Süreci Yöntemi ile Değerlendirilmesi

Yıl 2026, Cilt: 9 Sayı: 1, 225 - 237, 14.01.2026

Seyda Gur , Özgür Kahraman , Necmettin Gür

https://doi.org/10.47495/okufbed.1645466

https://izlik.org/JA35HG57HN

Öz

Atık yönetimi ve sürdürülebilirlik tüm dünyada önemli bir konu haline gelmiştir. Dış mekan süs bitkisi üretimi ve üretime bağlı artan atık miktarı hem ülkemizde hem de dünyada önemli hale gelmiş olan atık yönetimi içerisinde kendi yerini almıştır. Dış mekan süs bitkisi fidanlıklarında atık yönetimi ve atıkların yeniden kazanımı ciddi bir stratejik ve ekonomik planlamayı gerektirmektedir. Dış mekan süs bitkisi üretimi ve satışı sektöründe atıkların kontrolü ve yönetimi hem finansal hem de çevresel açıdan önemli bir paya sahiptir. Dış mekan süs bitkisi fidanlık işletmelerinde atık yönetiminin sürdürülebilirliği üzerine etkili faktörler vardır. Bu çalışmada atık yönetiminin sürdürülebilirliği üzerine etkili olan faktörler literatür taraması ve İzmir ilinde 6 farklı ilçedeki 24 işletmedeki uzman görüşleri alınarak belirlenmiştir. Daha sonra belirlenen faktörüler karar verme sürecinde sıklıkla kullanılan AAS yönteminde yine uzman görüşleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre de stratejik önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Dış mekan süs bitkileri , Fidanlık , İzmir , Analitik ağ süreci , Atık yönetimi , Sürdürülebilirlik

Evaluation of Factors Affecting the Sustainability of Waste Management of Outdoor Ornamental Plant Nurseries by Analytical Network Process Method

https://izlik.org/JA35HG57HN

Öz

Waste management and sustainability have become an important issue all over the world. Outdoor ornamental plant production and the increasing amount of waste due to production has taken its place in waste management, which has become important both in our country and in the world. Waste management and waste recovery in outdoor ornamental plant nurseries require serious strategic and economic planning. Waste control and management in the outdoor ornamental plant production and sales sector has an important share in both financial and environmental terms. There are factors affecting the sustainability of waste management in outdoor ornamental plant nursery enterprises. In this study, the factors affecting the sustainability of waste management were determined by literature review and expert opinions from 24 enterprises in 6 different districts in Izmir province. Then, the determined factors were evaluated in the ANP method, which is frequently used in the decision-making process, again using expert opinions. According to the results obtained, strategic suggestions were made.

Anahtar Kelimeler

Outdoor ornamental plants , Nursery , İzmir , Analytical network process , Waste management , Sustainability

Kaynakça

• Aghmashhadi AH., Azizi A., Zahedi S., Hoseinkhani M., Cirella GT. Land suitability mapping using GIS‐based ANP for residential zoning: Case research from central Iran. Transactions in GIS 2022; 26(2): 1017-1039.
• Ay S. Süs bitkileri ihracatı, sorunlari ve çözüm önerileri: Yalova ölçeğinde bir araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 2009; 14(3): 423-443.
• Choi KH., Kwag HJ. A reviews on the performance evaluation based on network analysis and super-efficiency analysis. Journal of Digital Convergence 2013; 11(10): 255-262.
• Çelik Y., Karakayacı Z., Polat AT., Eşitken A. Konya ilinde dış mekân süs bitkileri üretiminin brüt kar analizi. Meyve Bilimi 2014; 1(2): 45-54.
• Elsaid S., Aghezzaf EH. A framework for sustainable waste management: challenges and opportunities. Management Research Review 2015; 38(10): 1086-1097.
• Gül M., Yaman K. Türkiye’de atık yönetimi ve sıfır atık projesinin değerlendirilmesi: Ankara örneği. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi 2021; 35(4): 1267-1296.
• Gündüzalp AA., Güven S. Atık, çeşitleri, atık yönetimi, geri dönüşüm ve tüketici: Çankaya belediyesi ve semt tüketicileri örneği. Hacettepe Üniversitesi Sosyolojik Araştırmalar E-Dergisi 2016; 9(1): 1-19.
• Gür N., Erduran Nemutlu F. İzmir-Urla bölgesindeki dış mekân süs bitkisi işletmelerinin değerlendirilmesi. ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi 2022; 10(2): 312-321.
• Gür N., Kahraman Ö., Gür Ş. İzmir Bölgesi bazı dış mekân süs bitkisi üretim ve satış fidanlıklarının performanslarına etki eden kriterlerinin analitik ağ süreci yöntemi kullanılarak önceliklerinin belirlenmesi. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi 2024; 25(2): 124-132.
• Gürcan C., Açıksöz S. Akıllı atık yönetimi ve örnek uygulamalar. Kent Akademisi 2023; 16(1): 577-594.
• Kılıç E., Yılmaz M. Mehmet Tevfik Bey’in 1917 yılı verilerine göre Hendek Orman Fidanlığı raporu ve önemi. Ormancılık Araştırma Dergisi 2020; 7(1): 49-61.
• Kulaç A. Eskişehir Tepebaşı Belediyesi için katı atık yönetim sistemi seçiminde analitik serim süreci (ANP) yaklaşımı. Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, 2006.
• Mkude CG., Peter M. Examining the interdependencies of e-government challenges using PESTELMO, DEMATEL and ANP: A case study of Tanzania. Information Polity 2024; 29(3): 313-330.
• Morrissey AJ., Browne J. Waste management models and their application to sustainable waste management. Waste Management 2004; 24(3): 297-308.
• Ömürbek V., Erk Ç., Herek S. Üniversitelerde atık yönetimi uygulamaları. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 2019; (35): 124-161.
• Qiao L., Qi A., Zhang Y., Wang B., Zhou J. Weighting research on the first‐class curriculum evaluation system of landscape architecture based on the analytic network process method. Mathematical Problems in Engineering 2022; 2022(1): 2320181.
• Song YK., Kim JH., Choi B., Han N., Kim MG., Lee J., Lee H., Lee BJ., Oh JM. Strategic priorities to improve effectiveness of anti-smoking interventions for the Korean military: An application of the analytic hierarchy process. Military Medicine 2018; 183(7-8): 223-230.
• Şiriner Önver M. Çöp/atık yönetimi ve belediyeler. Journal of Current Debates in Social Sciences 2019; 2(1): 111-123.
• Termeh SVR., Vahıd S. Cutaneous leishmaniasis susceptibility mapping using multi-criteria decision-making techniques analytic hierarchy process (AHP) and analytic network process (ANP). Journal of Research in Environmental Health 2018; 3(4): 275-286.
• Tezel Ö., Yıldız E. Sürdürülebilir atık yönetimi uygulamalarında Dünya ve Türkiye karşılaşması: EDİKAB örneği. Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi 2020; 9(2): 35-48.
• TÜİK. Bitkisel üretim istatistikleri. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Bitkisel-Uretim-Istatistikleri-2024-53447 (Tarih 29.01.2025).
• Wang C., Yi K. Impact of spatial scale of ocean views architecture on tourist experience and empathy mediation based on “SEM-ANP” combined analysis. Journal of Coastal Research 2020; 103: 1125-1129.
• Wikipedia. Aegean Region. 2025a. https://tr.wikipedia.org/wiki/Ege_B%C3%B6lgesi (Tarih 29.01.2025).
• Wikipedia. İzmir. 2025b. https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0zmir (Tarih 29.01.2025).
• Wikipedia. Aliağa. 2025c. https://tr.wikipedia.org/wiki/Alia%C4%9Fa (Tarih: 29.01.2025).
• Wikipedia. Bayındır. 2025d. https://tr.wikipedia.org/wiki/Bay%C4%B1nd%C4%B1r,_%C4%B0zmir (Tarih 29.01.2025).
• Wikipedia. Çeşme. 2025e. https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%87e%C5%9Fme,_%C4%B0zmir (Tarih 29.01.2025).
• Wikipedia. Menemen. 2025f. https://tr.wikipedia.org/wiki/Menemen (Tarih 29.01.2025).
• Wikipedia. Ödemiş. 2025g. https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%96demi%C5%9F (Tarih 29.01.2025).
• Wikipedia. Urla. 2025h. https://tr.wikipedia.org/wiki/Urla (Tarih 29.01.2025).
• Wilson DC., Velis CA., Rodic L. Integrated sustainable waste management in developing countries. Proceedings of the Institution of Civil Engineers-Waste and Resource Management 2013; 166 (2): 52-68.
• Yang YH., Hui YV., Leung LC., Chen G. An analytic network process approach to the selection of logistics service providers for air cargo. Journal of the Operational Research Society 2010; 61(9): 1365-1376.
• Yılmaz A., Bozkurt Y. Türkiye’de kentsel katı atık yönetimi uygulamaları ve Kütahya katı atık birliği (KÜKAB) örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 2010; 15(1): 11-28.